Adhyaya 251

Verse 1

गालव उवाच । इत्युक्त्वाऽकाशजावाणी विरराम शुभप्रदा । तेऽपि देवास्तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा महाव्रताः

गालव उवाच। इत्युक्त्वाऽकाशजा वाणी शुभप्रदा विरराम। तेऽपि देवास्तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा महाव्रताः॥

Verse 2

चतुष्टयं च वृक्षाणां चातुर्मास्ये समागते । अपूजयंश्च विधिवदैक्यभावेन शूद्रज

चतुष्टयं च वृक्षाणां चातुर्मास्ये समागते। अपूजयंश्च विधिवदैक्यभावेन शूद्रज॥

Verse 3

चातुर्मास्येऽथ संपूर्णे देवो हरिहरात्मकः । प्रसन्नस्तानुवाचाथ भक्त्या प्रत्यक्षरूपधृक्

चातुर्मास्येऽथ संपूर्णे देवो हरिहरात्मकः। प्रसन्नस्तानुवाचाथ भक्त्या प्रत्यक्षरूपधृक्॥

Verse 4

यूयं गच्छत देवेश महा व्रतपरायणाः । भुंक्त स्वान्स्वांश्चाधिकारान्मया ते दानवा हताः

यूयं गच्छत देवेशाः, महाव्रतपरायणाः। स्वान् स्वान् अधिकारान् भुङ्क्त; मया ते दानवा हताः॥

Verse 5

इत्युक्त्वा देवदेवेशावैक्यरूपधरौ यदा । गणानां देवतानां च बुद्धिं निर्भेदतां तदा

इत्युक्त्वा देवदेवेशौ यदा ऐक्यरूपधरौ। तदा गणानां देवतानां च बुद्धिर्निर्भेदतां गता॥

Verse 6

नयन्तौ तौ तदा चेशा बभूवतुररिन्दमौ । तेऽपि देवा निराबाधा हृष्टचित्ता ह्यभेदतः

तदा तौ चेशौ नयन्तौ बभूवतुररिन्दमौ। तेऽपि देवा निराबाधा हृष्टचित्ता ह्यभेदतः॥

Verse 7

प्रययुः स्वांश्चाधिकारान्विमानगण कोटिभिः । गालव उवाच । तथा तत्रापि ते देवाः पार्वत्याः शापमोहिताः

प्रययुः स्वान् स्वान् अधिकारान् विमानगणकोटिभिः। गालव उवाच—तथा तत्रापि ते देवाः पार्वत्याः शापमोहिताः॥

Verse 8

स्तुत्वा तां बिल्वपत्रैश्च पूजयित्वा महेश्वरीम् । प्रसन्नवदनां स्तुत्वा प्रणिपत्य पुनःपुनः

स्तुत्वा तां बिल्वपत्रैश्च पूजयित्वा महेश्वरीम्। प्रसन्नवदनां स्तुत्वा प्रणिपत्य पुनःपुनः॥

Verse 9

सा प्रोवाच ततो देवान्विश्वमाता तु संस्तुता । मम शापो वृथा नैव भविष्यति सुरोत्तमाः

ततः संस्तुता विश्वमाता देवान् प्रोवाच— “हे सुरोत्तमाः, मम शापो नैव वृथा भविष्यति।”

Verse 10

तथापि कृतपापानां करवाणि कृपां च वः । स्वर्गे दृषन्मया नैव भविष्यथ सुरोत्तमाः

“तथापि कृतपापानां वः कृपां करवाणि; स्वर्गे मया दृष्याः नैव भविष्यथ, हे सुरोत्तमाः।”

Verse 11

मर्त्यलोकं च संप्राप्य प्रतिमासु च सर्वशः । सर्वे देवाश्च वरदा लोकानां प्रभविष्यथ

“मर्त्यलोकं संप्राप्य प्रतिमासु च सर्वशः स्थित्वा, सर्वे देवाः लोकानां वरदा भविष्यथ।”

Verse 12

पाणिग्रहेण विहिता ये कुमाराः कुमारिकाः । तेषांतेषां प्रजाश्चैव भविष्यथ न संशयः

“पाणिग्रहेण विहिताः ये कुमाराः कुमारिकाश्च, तेषां तेषां प्रजाः एव भविष्यन्ति— न संशयः।”

Verse 13

इत्युक्त्वा सा भगवती देवतानां वरप्रदा । विष्णुं महेश्वरं चैव प्रोवाच कुपिता भृशम्

इत्युक्त्वा सा भगवती देवतानां वरप्रदा, विष्णुं महेश्वरं चैव कुपिता भृशं प्रोवाच।

Verse 14

देवास्तस्या भयान्नष्टा मर्त्येषु प्रतिमां गताः । भक्तानां मानसं भावं पूरयन्तः सुसंस्थिताः

तस्याः भयेन देवाः नष्टाः, मर्त्यलोके प्रतिमासु प्रविष्टाः। तत्र सुसंस्थिताः सन्तो भक्तानां मानसान् भावान् संपूरेयुः।

Verse 15

यस्माद्विष्णो महेशानस्त्वयाऽपि न निषेधितः । तस्मात्त्वमपि पाषाणो भविष्यसि न संशयः

यस्मात् त्वया विष्णुः महेशानश्च न निषेधितः, तस्मात् त्वमपि पाषाणो भविष्यसि—न संशयः।

Verse 16

हरोऽप्यश्ममयं रूपं प्राप्य लोकविगर्हितम् । लिंगाकारं विप्रशापान्महद्दुःखमवाप्स्यति

हरोऽपि विप्रशापात् अश्ममयं लोकविगर्हितं रूपं प्राप्य, लिङ्गाकारं गत्वा महद्दुःखमवाप्स्यति।

Verse 17

तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः पार्वतीमनुकूलयन् । उवाच प्रणतो भूत्वा हरभार्यां महेश्वरीम्

तद्वाक्यं श्रुत्वा भगवान् विष्णुः पार्वतीमनुकूलयन्, प्रणतो भूत्वा हरभार्यां महेश्वरीम् उवाच।

Verse 18

श्रीविष्णुरुवाच । महाव्रते महादेवि महादेवप्रिया सदा । त्वं हि सत्त्वरजःस्था च तामसी शक्तिरुत्तमा

श्रीविष्णुरुवाच—महाव्रते महादेवि, महादेवप्रिये सदा। त्वं हि सत्त्व-रजःस्था च, तामसी शक्तिरुत्तमा॥

Verse 19

मात्रात्रयसमोपेता गुणत्रयविभाविनी । मायादीनां जनित्री त्वं विश्वव्यापकरूपिणी

मात्रात्रयसमन्विता गुणत्रयप्रकाशिनी । मायादीनां जननी त्वं विश्वव्यापकरूपिणी ॥

Verse 20

वेदत्रयस्तुता त्वं च साध्यारूपेण रागिणी । अरूपा सर्वरूपा त्वं जनसन्तानदायिनी

वेदत्रयस्तुता त्वं च साध्यारूपेण रागिणी । अरूपा सर्वरूपा त्वं जनसन्तानदायिनी ॥

Verse 21

फलवेला महाकाली महालक्ष्मीः सरस्वती । ओंकारश्च वषट्कारस्त्वमेव हि सुरेश्वरि

फलवेला महाकाली महालक्ष्मीः सरस्वती । ओंकारश्च वषट्कारस्त्वमेव हि सुरेश्वरि ॥

Verse 22

भूतधात्रि नमस्तेऽस्तु शिवायै च नमोऽस्तु ते । रागिण्यै च विरागिण्यै विकराले नमः शुभे

भूतधात्रि नमस्तेऽस्तु शिवायै च नमोऽस्तु ते । रागिण्यै च विरागिण्यै विकराले नमः शुभे ॥

Verse 23

एवं स्तुता प्रसन्नाक्षी प्रसन्नेनांतरात्मना । उवाच परमोदारं मिथ्यारोषयुतं वचः

एवं स्तुता प्रसन्नाक्षी प्रसन्नेनान्तरात्मना । उवाच परमोदारं मिथ्यारोषयुतं वचः ॥

Verse 24

मच्छापो नाऽन्यथा भावी जनार्दन तवाप्ययम् । तत्राऽपि संस्थितस्त्वं हि योगीश्वरविमुक्तिदः

मम शापो नान्यथा भविष्यति, हे जनार्दन; अयमपि तव एव प्रवर्तते। तथापि तत्रैव संस्थितस्त्वं योगीश्वराणां विमुक्तिं प्रदास्यसि।

Verse 25

कामप्रदश्च भक्तानां चातुर्मास्ये विशेषतः । निम्नगा गंडकीनाम ब्रह्मणो दयिता सुता

चातुर्मास्ये विशेषतः सा भक्तानां कामप्रदा। निम्नगा गण्डकी नाम ब्रह्मणो दयिता सुता।

Verse 26

पाषाणसारसंभूता पुण्यदात्री महाजला । तस्याः सुविमले नीरे तव वासो भविष्यति

पाषाणसारसमुद्भूता पुण्यदात्री महाजला। तस्याः सुविमले नीरे तव वासो भविष्यति।

Verse 27

चतुर्विंशतिभेदेन पुराणज्ञैर्निरीक्षितः । मुखे जांबूनदं चैव शालग्रामः प्रकीर्तितः

चतुर्विंशतिभेदेन पुराणज्ञैर्निरीक्षितः। मुखे जाम्बूनदं चैव शालग्रामः प्रकीर्तितः।

Verse 28

वर्त्तुलस्तेजसः पिंडः श्रिया युक्तो भविष्यसि । सर्वसामर्थ्यसंयुक्तो योगिनामपि मोक्षदः

वर्तुलस्तेजसः पिण्डः श्रिया युक्तो भविष्यसि। सर्वसामर्थ्यसंयुक्तो योगिनामपि मोक्षदः।

Verse 29

ये त्वां शिलागतं विष्णुं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सुचिन्तितां सिद्धिं भक्तानां संप्रयच्छसि

ये त्वां शिलागतं विष्णुं पूजयिष्यन्ति मानवाः । तेषां सुचिन्तितसिद्धिं भक्तानां संप्रयच्छसि ॥

Verse 30

शिलागतं च देवेशं तुलस्या भक्ति तत्पराः । पूजयिष्यंति मनुजास्तेषां मुक्तिर्न दूरतः

शिलागतं च देवेशं तुलस्या भक्तितत्पराः । पूजयिष्यन्ति मनुजास्तेषां मुक्तिर्न दूरतः ॥

Verse 31

शिलास्थितं च यः पश्येत्त्वां विष्णुं प्रतिमागतम् । सुचक्रांकितसर्वांगं न स गच्छेद्यमालयम्

शिलास्थितं च यः पश्येत्त्वां विष्णुं प्रतिमागतम् । सुचक्राङ्कितसर्वाङ्गं न स गच्छेद्यमालयम् ॥

Verse 32

गालव उवाच । इति ते कथितं सर्वं शालग्रामस्य कारणम् । यथा स भगवान्विष्णुः पाषाणत्वमुपा गतः

गालव उवाच । इति ते कथितं सर्वं शालग्रामस्य कारणम् । यथा स भगवान्विष्णुः पाषाणत्वमुपागतः ॥

Verse 33

गोविन्दोऽपि महाशापं लब्ध्वा स्वभवनं गतः । पार्वती च महेशानं कुपिता प्रणमय्य च

गोविन्दोऽपि महाशापं लब्ध्वा स्वभवनं गतः । पार्वती च महेशानं कुपिता प्रणमय्य च ॥

Verse 34

एवं स एव भगवान्भवभूत भव्यभूतादिकृत्सकलसंस्थितिनाशनांकः । सोऽपि श्रिया सह भवोऽपि गिरीशपुत्र्या सार्द्धं चतुर्षु च द्रुमेषु निवासमाप

एवं स एव भगवान् भूत-भव्य-भविष्यत्कर्ता, सकलसंस्थितिनाशनलाञ्छनाङ्कितः; स श्रिया सह, भवोऽपि गिरीशपुत्र्या सह, चतुर्षु द्रुमेषु निवासमाप।

Verse 251

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैज वनोपाख्याने विष्णुशापोनामैकपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीति-साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने ‘विष्णुशाप’नाम द्विशतपञ्चाशदध्यायः समाप्तः।