Adhyaya 249

Verse 1

वाण्युवाच । तुलसी रोपिता येन गृहस्थेन महाफला । गृहे तस्य न दारिद्र्यं जायते नात्र संशयः

वाण्युवाच—येन गृहस्थेन तुलसी रोपिता महाफला। तस्य गृहे दारिद्र्यं न जायते, नात्र संशयः॥

Verse 2

तुलस्या दर्शनादेव पापराशिर्निवर्तते । श्रियेऽमृतकणोत्पन्ना तुलसी हरिवल्लभा

तुलस्या दर्शनादेव पापराशिर्निवर्तते। श्रियै अमृतकणोत्पन्ना तुलसी हरिवल्लभा॥

Verse 3

पिबन्त्या रुचिरं पानं प्राणिनां पापहारिणी । यस्या रूपे वसेल्लक्ष्मीः स्कन्धे सागरसंभवा

पिबन्त्या रुचिरं पानं प्राणिनां पापहारिणी। यस्या रूपे वसेल्लक्ष्मीः स्कन्धे सागरसम्भवा॥

Verse 4

पत्रेषु सततं श्रीश्च शाखासु कमला स्वयम् । इन्दिरा पुष्पगा नित्यं फले क्षीराब्धिसंभवा

पत्रेषु सततं श्रीर्निवसति, शाखासु कमला स्वयमेव। पुष्पेषु नित्यमिन्दिरा वसति, फले तु क्षीराब्धिसंभवा।

Verse 5

तुलसी शुष्ककाष्ठेषु या रूपा विश्वव्यापिनी । मज्जायां पद्मवासा च त्वचासु च हरिप्रिया

या तुलसी विश्वव्यापिनी रूपा, सा शुष्ककाष्ठेष्वपि तिष्ठति। मज्जायां पद्मवासा, त्वचासु च हरिप्रिया।

Verse 6

सर्वरूपा च सर्वेशा परमानन्ददायिनी । तुलसी प्राशको मर्त्यो यमलोकं न गच्छति

सर्वरूपा सर्वेशा परमानन्दप्रदायिनी। तुलसीं प्राशको मर्त्यो यमलोकं न गच्छति।

Verse 7

शिरस्था तुलसी यस्य न याम्यैरनुभूयते । मुखस्था तुलसी यस्य निर्वाणपददायिनी

शिरसि तुलसी यस्य, स याम्यैर्न न गृह्यते। मुखे तुलसी यस्य, सा निर्वाणपदप्रदा।

Verse 8

हस्तस्थातुलसीयस्य स तापत्रयवर्जितः । तुलसी हृदयस्था च प्राणिनां सर्वकामदा

हस्ते तुलसी यस्य, स तापत्रयवर्जितः। हृदि तुलसी स्थिता च प्राणिनां सर्वकामदा।

Verse 9

स्कन्धस्था तुलसी यस्य स पापैर्न च लिप्यते । कण्ठगा तुलसी यस्य जीवन्मुक्तः सदा हि सः

स्कन्धस्थां तुलसीं यस्य स पापैर्नोपलिप्यते । कण्ठस्थां तुलसीं यस्य स जीवन्मुक्त एव सः ॥

Verse 10

तुलसीसंभवं पत्रं सदा वहति यो नरः । मनसा चिन्तितां सिद्धिं संप्राप्नोति न संशयः

तुलसीसम्भवं पत्रं सदा वहति यो नरः । मनसा चिन्तितां सिद्धिं स प्राप्नोति न संशयः ॥

Verse 11

तुलसींसर्वकायार्थसाधिनीं दुष्टवारिणीम् । यो नरः प्रत्यहं सिञ्चेन्न स याति यमालयम्

तुलसीं सर्वकायार्थसाधिनीं दुष्टवारिणीम् । यो नरः प्रत्यहं सिञ्चेत् न स याति यमालयम् ॥

Verse 12

चातुर्मास्ये विशेषेण वन्दितापि विमुक्तिदा । नारायणं जलगतं ज्ञात्वा वृक्षगतं तथा

चातुर्मास्ये विशेषेण वन्दिता सा विमुक्तिदा । नारायणं जलगतं ज्ञात्वा वृक्षगतं तथा ॥

Verse 13

प्राणिनां कृपया लक्ष्मीस्तुलसीवृक्षमाश्रिता । चातुर्मास्ये समायाते तुलसी सेविता यदि

प्राणिनां कृपया लक्ष्मीस्तुलसीवृक्षमाश्रिता । चातुर्मास्ये समायाते तुलसी सेविता यदि ॥

Verse 14

तेषां पापसहस्राणि यांति नित्यं सहस्रधा । गोविन्दस्मरणं नित्यं तुलसीवनसेवनम्

तेषां पापसहस्राणि नित्यं सहस्रधा यान्ति; गोविन्दस्य नित्यस्मरणं तुलसीवनस्य नित्यसेवनं च।

Verse 15

तुलसीसेचनं दुग्धै श्चातुर्मास्येऽतिदुर्लभम् । तुलसीं वर्द्धयेद्यस्तु मानवो यदि श्रद्धया

चातुर्मास्ये दुग्धैस्तुलसीसेचनमतिदुर्लभं महापुण्यकरं; यः श्रद्धया तुलसीं वर्द्धयति, स विशेषं फलमाप्नोति।

Verse 16

आलवालांबुदानैश्च पावितं सकलं कुलम् । यथा श्रीस्तुलसीसंस्था नित्यमेव हि वर्द्धते

आलवालाम्बुदानैः सकलं कुलं पावितं भवति; यथा श्रीस्तुलसीसंस्था नित्यमेव वर्द्धते तथा समृद्धिरपि स्थिरं प्रवर्धते।

Verse 17

तथातथा गृहस्थस्य कामवृद्धिः प्रजायते । ब्रह्मचारीगृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा

तथातथा गृहस्थस्य कामवृद्धिः प्रजायते; ब्रह्मचारी गृहस्थो वानप्रस्थो यतिश्च—सर्वेषां हि फलप्रदा एषा सेवा।

Verse 18

तथा प्रकृतयः सर्वास्तुलसीसेवने रताः । श्रद्धया यदि जायन्ते न तासां दुःखदो हरिः

तथा सर्वाः प्रकृतयः श्रद्धया तुलसीसेवने रताः सन्ति चेत्, तासां हरिर्न दुःखदः; स भक्तानां शोकनाशक एव।

Verse 19

एको हरिः सकलवृक्षगतो विभाति नानारसैस्तु परिभावितमूर्तिरेव । वृक्षाधिवासमगमत्कमला च देवी दुःखादिनाशनकरी सततं स्मृताऽपि

एको हरिः सर्ववृक्षेषु निहितो विभाति, नानारसैः परिभावितमूर्तिरिव दृश्यते। कमला देवीऽपि वृक्षाधिवासं जगाम; सा स्मृतिमात्रेणापि सततं दुःखादिनाशिनी भवति॥

Verse 249

इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठ नाग रखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने तुलसीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनपञ्चाशदुत्तर द्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रतीर्थमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने ‘तुलसीमाहात्म्यवर्णनम्’ नामैकोनपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः॥