Adhyaya 246

Verse 1

गालव उवाच । शक्रादयस्तु देवेशा दुःखसंतप्तमानसाः । ईश्वरादर्शनभ्रांतमनः कर्मेंद्रिया रतिम्

गालव उवाच—शक्रादयः देवेशाः शोकदुःखेन संतप्तमानसाः, ईश्वरस्य दर्शनाभावात् भ्रान्तचित्ताः, कर्मेन्द्रियवृत्तिषु रतिं न लेभिरे।

Verse 2

न प्रापुर्लोकनाथं ते कृत्वा यः प्रतिमाकृतिम् । तपसाराधयामासुः सर्वभूतहृदिस्थितम्

प्रतिमाकृतिं कृत्वा मात्रेण ते लोकनाथं न प्रापुः; अपि तु तपसा सर्वभूतहृदिस्थितं तमेव समाराधयामासुः।

Verse 3

कपर्दशिरसं देवं शूलहस्तं पिनाकिनम् । कपालखट्वांगधरं दशहस्तं किरीटिनम्

कपर्दशिरसं देवं शूलहस्तं पिनाकिनम्, कपालखट्वाङ्गधरं दशहस्तं किरीटिनं ध्यायेत्।

Verse 4

उमासहितमीशानं पंचवक्त्रं महाभुजम् । कर्पूरगौरदेहाभं सितभूतिविभूषितम्

उमासहितमीशानं पञ्चवक्त्रं महाभुजम्, कर्पूरगौरदेहाभं सितभूतिविभूषितं ध्यायेत्।

Verse 5

नागयज्ञोपवीतेन गजचर्मसमन्वितम् । कृष्णसारत्वचा चापि कृतप्रावरणं विभुम्

नागयज्ञोपवीतेन गजचर्मसमन्वितं, कृष्णसारत्वचा चापि कृतप्रावरणं विभुं ध्यायेत्।

Verse 6

कृतध्यानाः सुरास्तत्र वृक्षाधारे समाश्रिताः । व्रतचर्यां समाश्रित्य प्रचक्रुस्तप उत्तमम्

तत्र सुराः कृतध्यानाः वृक्षाधारे समाश्रिताः । व्रतचर्यां समाश्रित्य प्रचक्रुस्तप उत्तमम् ॥

Verse 7

षडक्षरेण मंत्रेण शैवेन विहिताः सुराः । शूद्र उवाच । व्रतचर्या त्वया या सा प्रोक्ता संजा यते कथम्

षडक्षरेण मन्त्रेण शैवेन विहिताः सुराः । शूद्र उवाच—व्रतचर्या त्वया या सा प्रोक्ता संजायते कथम् ॥

Verse 8

ब्रह्मन्विस्तरतो ब्रूहि न तृप्येते वचोऽमृतैः

ब्रह्मन् विस्तरतो ब्रूहि न तृप्येते वचोऽमृतैः ॥

Verse 9

गालव उवाच । जपन्भस्म च खट्वांगं कपालं स्फाटिकं तथा । रुंडमालां पंचवक्त्रमर्द्धचंद्रं च मूर्द्धनि

गालव उवाच । जपन्भस्म च खट्वाङ्गं कपालं स्फाटिकं तथा । रुंडमालां पञ्चवक्त्रमर्धचन्द्रं च मूर्धनि ॥

Verse 10

चित्रकृत्तिपरीधानं कौपीनकुण्डलद्वयम् । घंटायुग्मं त्रिशूलं च सूत्रं चर्यास्वरूपकम्

चित्रकृत्तिपरीधानं कौपीनकुण्डलद्वयम् । घंटायुग्मं त्रिशूलं च सूत्रं चर्यास्वरूपकम् ॥

Verse 11

अमीभिर्लक्षणैर्लक्ष्यं मयोक्तं तव शूद्रज । अनेन विधिना सर्वे देवा वह्निपुरोगमाः

अमीभिर्लक्षणैर्लक्ष्यं मयोक्तं तव शूद्रज । अनेनैव विधिना सर्वे देवा वह्निपुरोगमाः (व्रतमाचरन्) ॥

Verse 12

सर्व आराधयामासुः सर्वोपायैर्वरप्रदम् । चातुर्मास्ये च संपूर्णे सपूर्णे कार्तिकेऽमले

सर्वे सर्वोपायैः वरप्रदं देवदेवं समाराधयामासुः । चातुर्मास्ये च संपूर्णे, कार्तिकेऽमले च पूर्णतां गते ॥

Verse 13

चीर्णव्रतान्सुरान्दृष्ट्वा विशुद्धांश्च महेश्वरः । मतिं तेषां ददौ तुष्टो जीवात्मा सर्वभूतदृक्

चीर्णव्रतान् विशुद्धांश्च सुरान् दृष्ट्वा महेश्वरः । तुष्टः सर्वभूतदृक् जीवात्मा तेषां मतिं ददौ ॥

Verse 14

शतरुद्रीयजाप्येन विधानसहितेन च । ध्यानेन दीपदानेन चातुर्मास्ये तुतोष सः

शतरुद्रीयजाप्येन विधानसहितेन च । ध्यानेन दीपदानेन चातुर्मास्ये स तुतोष ह ॥

Verse 15

पूजनैः षोडशविधैर्यथा विष्णोस्तथा हरे । कुर्वाणान्भक्तिभावेन ज्ञात्वा देवान्समागतान्

षोडशविधैः पूजनैः यथा विष्णोस्तथा हरेः । भक्तिभावेन कुर्वन्तो देवान् समागतान् अवैक्षन्त ॥

Verse 16

प्रहृष्टो भगवान्रुद्रो ददौ तेषां शुभा मतिम् । ततः संमंत्र्य ते देवा वह्निं स्तुत्वा यथार्थतः

प्रहृष्टो भगवान् रुद्रस्तेषां शुभां मतिं ददौ। ततः संमन्त्र्य ते देवा वह्निं यथार्थतः स्तुत्वा यथाविधि॥

Verse 17

प्रसन्नवदनं चक्रुः कार्यसाधनतत्परम् । कर्मसाक्षी महातेजाः कृत्वा पारावतं वपु

कार्यसाधनतत्परं तं प्रसन्नवदनं चक्रुः। कर्मसाक्षी महातेजाः पारावतं वपुः कृत्वा॥

Verse 18

प्रविवेश ततो मध्ये द्रष्टुं देवं महेश्वरम् । चकार गतिविक्षेपं गुंठनैरवगुंठनैः

ततो मध्ये प्रविवेश देवं महेश्वरं द्रष्टुम्। गुंठनैरवगुंठनैश्च गतिविक्षेपं चकार॥

Verse 19

लुंठनैः सर्पणैश्चैव चारुरूपोऽद्भुतां गतिम् । तं दृष्ट्वा भगवांस्तत्र कारणं समबुद्ध्यत

लुंठनैः सर्पणैश्चैव चारुरूपोऽद्भुतां गतिम्। तं दृष्ट्वा भगवान् तत्र कारणं समबुद्ध्यत॥

Verse 20

ऊर्ध्वरेतास्ततस्तस्मिन्ससर्जादौ दधार तत् । वीर्यं वह्निमुखे चैव सोत्पपात गृहाद्बहिः

ऊर्ध्वरेतास्ततः तस्मिन् ससर्जादौ दधार तत्। वीर्यं वह्निमुखे चैव सोत्पपात गृहाद्बहिः॥

Verse 21

गते तस्मिन्पतंगेऽथ पार्वती विफलश्रमा । संक्रुद्धा सर्वदेवानां सा शशाप महेश्वरी

गते तस्मिन् पतङ्गेऽथ पार्वती विफलश्रमाः। संक्रुद्धा सर्वदेवानां सा महेश्वरी शशाप॥

Verse 22

यस्मान्ममेच्छा विहता भवद्भिर्दुष्टबुद्धिभिः । तस्मात्पाषाणतामाशु व्रजंतु त्रिदिवौकसः

यस्मान्ममेच्छा विहता भवद्भिर्दुष्टबुद्धिभिः। तस्मात् पाषाणतामाशु व्रजन्तु त्रिदिवौकसः॥

Verse 23

निरपत्या निर्दयाश्च सर्वे देवा भविष्यथ । ततः प्रसादयामासुः प्रणताः शापयंत्रिताः

निरपत्याः निर्दयाश्च सर्वे देवा भविष्यथ। ततः प्रसादयामासुः प्रणताः शापयन्त्रिताः॥

Verse 24

महद्दुःखं संप्रविष्टाः पुनः पुनरथाब्रुवन्

महद्दुःखं संप्रविष्टाः पुनः पुनरथाब्रुवन्॥

Verse 25

। । देवा ऊचुः । त्वं माता सर्वदेवानां सर्वसाक्षी सनातनी । उत्पत्तिस्थितिसंहारकारणं जगतां सदा

देवा ऊचुः— त्वं माता सर्वदेवानां सर्वसाक्षी सनातनी। उत्पत्तिस्थितिसंहारकारणं जगतां सदा॥

Verse 26

भूतप्रकृतिरूपा त्वं महाभूतसमाश्रिता । अपर्णा तपसां धात्री भूतधात्री वसुन्धरा

भूतानां प्रकृतिरूपा त्वं महाभूतसमाश्रिता। अपर्णा तपसां धात्री भूतधात्री वसुन्धरा॥

Verse 27

मंत्राराध्या मन्त्रबीजं विश्वबीजलयस्थितिः । यज्ञादिफलदात्री च स्वाहारूपेण सर्वदा

मन्त्राराध्या त्वं मन्त्रबीजं विश्वबीजलयस्थितिः। यज्ञादिफलदात्री च स्वाहारूपेण सर्वदा॥

Verse 29

दोषत्रयसमाक्रान्त जननैः श्रेयसप्रदा । महालक्ष्मीर्महाकालीमहादेवी महेश्वरी

दोषत्रयसमाक्रान्तजनानां श्रेयसप्रदा। महालक्ष्मीर्महाकाली महादेवी महेश्वरी॥

Verse 30

विश्वेश्वरी महामाया मायाबीजवरप्रदा । वररूपा वरेण्या त्वं वरदात्री वरासुता

विश्वेश्वरी महामाया मायाबीजवरप्रदा। वररूपा वरेण्या त्वं वरदात्री वरासुता॥

Verse 31

बिल्वपत्रैः शुभैर्ये त्वां पूजयन्ति नराः सदा । तेषां राज्यप्रदात्री च कामदा सिद्धिदा सदा

बिल्वपत्रैः शुभैर्ये त्वां पूजयन्ति नराः सदा। तेषां राज्यप्रदात्री त्वं कामदा सिद्धिदा सदा॥

Verse 32

चातुर्मास्येऽर्चिता यैस्त्वं बिल्वपत्रैर्विशेषतः । तेषां वांछितसिद्ध्यर्थं जाता कामदुघा स्वयम्

चातुर्मास्यकाले ये त्वां विशेषतः बिल्वपत्रैः समर्चयन्ति, तेषां वाञ्छितसिद्ध्यर्थं त्वमेव स्वयम् कामदुघा धेनुरिव प्रादुर्भवसि।

Verse 33

येऽर्चयंति सदा लोके महेश्वरसमन्विताम् । बिल्वपत्रैर्महाभक्त्या न तेषां दुःखदुष्कृती

ये लोके सदा महेश्वरसमन्वितां देवीं महाभक्त्या बिल्वपत्रैः समर्चयन्ति, तेषां दुःखं दुष्कृतं च नावतिष्ठते।

Verse 34

चातुर्मास्ये विशेषेण तव पूजा महाफला । अद्यप्रभृति यैर्लोकैर्बिल्वपत्रैस्तु पूजिता

चातुर्मास्ये विशेषेण तव पूजा महाफला; अद्यप्रभृति ये लोका बिल्वपत्रैस्त्वां पूजयन्ति, तेषां पुण्यवृद्धिर्भवति।

Verse 35

विधास्यसि महेशानि तेषां ज्ञानमनुत्तमम् । चातुर्मास्येऽधिकफलं बिल्वपत्रं वरानने

महेशानि, तेषां त्वमनुत्तमं ज्ञानं विधास्यसि; वरानने, चातुर्मास्ये बिल्वपत्रस्याधिकं फलं भवति।

Verse 36

उमामहेश्वरप्रीत्यै दत्तं विधिवदक्षयम् । यथा श्रीस्तुलसीवृक्षे तथा बिल्वे च पार्वती

उमामहेश्वरप्रीत्यै विधिवद्दत्तं सर्वमक्षयं भवति; यथा तुलसीवृक्षे श्रीर्निवसति तथा बिल्ववृक्षे पार्वती निवसति।

Verse 37

त्वं मूर्त्या दृश्यसे विश्वं सकलाभीष्टदायिनी । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितौ द्वौ महाफलौ

त्वं मूर्तिमती विश्वरूपा दृश्यसे, सकलाभीष्टप्रदा। चातुर्मास्ये विशेषतः सेवितौ एतौ द्वौ महाफलप्रदौ भवतः॥

Verse 246

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये पैजवनोपाख्याने पार्वत्येन्द्रादीनां शापप्रदानवृत्तान्तवर्णनंनाम षट्चत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने ‘पार्वत्येन्द्रादीनां शापप्रदानवृत्तान्तवर्णनम्’ इति नाम षट्चत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः॥

Verse 298

मन्त्रयन्त्रसमोपेता ब्रह्मविष्णुशिवादिषु । नित्यरूपा महारूपा सर्वरूपा निरञ्जना

मन्त्रयन्त्रसमायुक्ता ब्रह्मविष्णुशिवादिषु प्रतिष्ठिता। नित्यरूपा महारूपा सर्वरूपा निरञ्जना॥