Adhyaya 235

Verse 1

ब्रह्मोवाच । दानधर्मं प्रशंसंति सर्वधर्मेषु सर्वदा । हरौ सुप्ते विशेषेण दानं ब्रह्मत्वकारणम्

ब्रह्मोवाच—सर्वेषु धर्मेषु सर्वदा दानधर्मः प्रशस्यते। विशेषतः हरौ योगनिद्रायां सुप्ते दानं ब्रह्मत्वप्राप्तेः कारणं भवति॥

Verse 2

अन्नं ब्रह्म इति प्रोक्तमन्ने प्राणाः प्रतिष्ठिताः । तस्मादन्नप्रदो नित्यं वारिदश्च भवेन्नरः

अन्नं ब्रह्मेति निगदितम्; अन्ने प्राणाः प्रतिष्ठिताः। तस्मान्नित्यं नरः स्यादन्नप्रदो वारिदश्च॥

Verse 3

वारिदस्तृप्तिमायाति सुखमक्षय्यमन्नदः । वार्यन्नयोः समं दानं न भूतं न भविष्यति

वारिदस्तृप्तिमाप्नोति, अन्नदः सुखमक्षयम्। वार्यन्नयोः समं दानं नाभूत् न भविष्यति॥

Verse 4

मणिरत्नप्रवालानां रूप्यं हाटकवाससाम् । अन्येषामपि दानानामन्नदानं विशिष्यते

मणिरत्नप्रवालरूप्यहाटकवाससां तथा अन्येषामपि दानानाम्। सर्वेषु दानेष्वन्नदानं विशिष्यते॥

Verse 6

वैकुण्ठपदवाञ्छा चेद्विष्णुना सह संगमे । सर्वपापक्षयार्थाय चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत्

यदि वैकुण्ठपदवाञ्छा स्याद्विष्णुना सह संगमः। सर्वपापक्षयार्थाय चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत्॥

Verse 7

सत्यंसत्यं हि देवर्षे मयोक्तं तव नारद । जन्मांतरसहस्रेषु नादत्तमुपतिष्ठते

सत्यं सत्यं हि देवर्षे, मयोक्तं तव नारद। जन्मान्तरसहस्रेषु यददत्तं न तदुपतिष्ठते॥

Verse 8

तस्मादन्नप्रदानेन सर्वे हृष्यंति जन्तवः । देवाश्च स्पृहयंत्येनमन्नदानप्रदायिनम्

तस्मादन्नप्रदानेन सर्वे हृष्यन्ति जन्तवः। देवाश्च स्पृहयन्त्येनम् अन्नदानप्रदायिनम्॥

Verse 9

अन्नोदकप्रदानं च गोप्रदानं च नित्यदा । वेदपाठो वह्निहोमश्चातुर्मास्ये महाफलम्

अन्नोदकप्रदानं च गोप्रदानं च नित्यदा। वेदपाठो वह्निहोमश्चातुर्मास्ये महाफलम्॥

Verse 10

भोजनं गुरुविप्राणां घृतदानं च सत्क्रिया । एतानि यस्य तिष्ठन्ति चातुर्मास्ये न मानवः

भोजनं गुरुविप्राणां घृतदानं च सत्क्रिया। एतानि यस्य तिष्ठन्ति चातुर्मास्ये स मानवः दुर्लभः॥

Verse 11

सद्धर्मः सत्कथा चैव सत्सेवा दर्शनं सताम् । विष्षुपूजा रतिर्दाने चातुर्मास्येषु दुर्लभाः

सद्धर्मः सत्कथा चैव सत्सेवा दर्शनं सताम्। विष्णुपूजा रतिर्दाने चातुर्मास्येषु दुर्लभाः॥

Verse 12

पितॄनुद्दिश्य यो मर्त्यश्चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत् । सर्वपापविशुद्धात्मा पितृलोकमवामुयात्

पितॄनुद्दिश्य यो मर्त्यश्चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत् । सर्वपापविशुद्धात्मा पितृलोकमवाप्नुयात् ॥

Verse 13

देवाः सर्वेऽन्नदानेन तृप्ता यच्छन्ति वांछितम् । पिपीलिकाऽपि यद्गेहाद्भक्ष्यमादाय गच्छति

देवाः सर्वेऽन्नदानेन तृप्ता यच्छन्ति वाञ्छितम् । पिपीलिकाऽपि यद्गेहाद्भक्ष्यमादाय गच्छति ॥

Verse 14

रात्रौ दिवाऽनिषिद्धान्नो ह्यन्नदानमनुत्तमम् । हरौ सुप्ते हि पापघ्नं वार्य मपि शत्रुषु

रात्रौ दिवाऽनिषिद्धान्नो ह्यन्नदानमनुत्तमम् । हरौ सुप्ते हि पापघ्नं वार्यमपि शत्रुषु ॥

Verse 15

चातुर्मास्ये दुग्धदानं दधि तक्रं महाफलम् । जन्मकाले येन बद्धः पिंडस्तद्दानमुत्तमम्

चातुर्मास्ये दुग्धदानं दधि तक्रं महाफलम् । जन्मकाले येन बद्धः पिण्डस्तद्दानमुत्तमम् ॥

Verse 16

शाकप्रदाता नरकं यमलोकं न पश्यति । वस्त्रदः सोमलोकं च वसेदाभूतसंप्लवम्

शाकप्रदाता नरकं यमलोकं न पश्यति । वस्त्रदः सोमलोकं च वसेदाभूतसंप्लवम् ॥

Verse 17

सुप्ते देवे यथाशक्ति ह्यन्यासु प्रतिमासु च । पुष्पवस्त्रप्रदानेन सन्तानं नैव हीयते

सुप्ते देवे चातुर्मास्यकाले यथाशक्ति ह्यन्यासु प्रतिमासु च। पुष्पवस्त्रप्रदानेन कुलसन्तानं कदापि न हीयते॥

Verse 18

चन्दनागुरुधूपं च चातुर्मास्ये प्रयच्छति । पुत्रपौत्रसमायुक्तो विष्णुरूपी भवेन्नरः

चातुर्मास्ये चन्दनागुरुधूपादीनि प्रयच्छति यः। स पुत्रपौत्रसमायुक्तो विष्णुरूपतामवाप्नुयात्॥

Verse 19

सुप्ते देवे जगन्नाथे फलदानं प्रय च्छति । विप्राय वेदविदुषे यमलोकं न पश्यति

सुप्ते देवे जगन्नाथे फलदानं यः प्रयच्छति। वेदविदुषे विप्राय दत्त्वा यमलोकं न पश्यति॥

Verse 20

विद्यादानं च गोदानं भूमिदानं प्रयच्छति । विष्णुप्रीत्यर्थमेवेह स तारयति पूर्वजान्

विद्यादानं गोदानं च भूमिदानं च यः प्रयच्छति। विष्णुप्रीत्यर्थमेवेह स पूर्वजान् तारयत्यपि॥

Verse 21

गुडसैंधवतैलादिमधुतिक्ततिलान्नदः । देवतायास्समुद्दिश्य तासां लोकं प्रयाति हि

गुडसैन्धवतैलादिमधुतिक्ततिलान्नदः। देवतां समुद्दिश्य स तस्याः लोकं प्रयाति हि॥

Verse 22

चातुर्मास्ये तिलान्दत्त्वा न भूयः स्तनपो भवेत् । यवप्रदाता वसते वासवं लोकमक्षयम्

चातुर्मास्यकाले तिलान् दत्त्वा पुनः स्तनपः शिशुरूपेण न जायते। यवदानकर्ता वासवस्येन्द्रलोकं अक्षयं वसति।

Verse 23

हूयेत हव्यं वह्नौ च दानं दद्याद्द्विजातये । गावः सुपूजिताः कार्याश्चातुर्मास्ये विशेषतः

वह्नौ हव्यं हूयेत, द्विजातये च दानं दद्यात्। चातुर्मास्ये विशेषतः गावः सुपूजिताः पूजनीयाश्च।

Verse 24

यत्किंचित्सुकृतं कर्म जन्मावधि सुसंचितम् । चातुर्मास्ये गते पात्रे विमुखे यन्न दीयते

जन्मावधि सुसञ्चितं यत्किञ्चित् सुकृतं कर्म—चातुर्मास्ये गते पात्रे विमुखे यन्न दीयते।

Verse 25

प्रणश्यति क्षणादेव वचना द्यस्तु प्रच्युतः । दिवसेदिवसे तस्य वर्द्धते च प्रतिश्रुतम्

क्षणादेव प्रणश्यति वचनाद्यस्तु प्रच्युतः। दिवसे दिवसे तस्य प्रतिश्रुतं च वर्धते।

Verse 26

तस्मान्नैव प्रतिश्राव्यं स्वल्पमप्याशु दीयते । तावद्विवर्द्धते दानं यावत्तन्न प्रयच्छति

तस्मान्नैव प्रतिश्राव्यं; स्वल्पमप्याशु दीयते। तावद्विवर्धते दानं यावत्तन्न प्रयच्छति।

Verse 27

यो मोहान्मनुजो लोके यावत्कोटिगुणं भवेत् । ततो दशगुणा वृद्धिश्चातुर्मास्ये प्रदातरि

यो मोहात् लोके मनुजः यावत् कोटिगुणं फलम् आपादयेत्, ततोऽपि चातुर्मास्ये प्रदातरि तस्य दशगुणा वृद्धिः भवति।

Verse 28

नरके पतनं तस्य याव दिंद्राश्चतुर्दश । अतस्तु सर्वदा देयं नरैर्यत्तु प्रतिश्रुतम्

तस्य नरके पतनं यावत् चतुर्दशेन्द्राः प्रवर्तन्ते; अतः नरैः यत् प्रतिश्रुतं तत् सर्वदा देयम्।

Verse 29

अन्यस्मै न प्रदातव्यं प्रदत्तं नैव हारयेत् । चातुर्मास्येषु यः शय्यां द्विजाग्र्याय प्रयच्छति

अन्यस्मै न प्रदातव्यं, प्रदत्तं नैव हारयेत्; चातुर्मास्येषु यः शय्यां द्विजाग्र्याय प्रयच्छति…

Verse 30

वेदोक्तेन विधानेन न स याति यमालयम् । आसनं वारिपात्रं च भाजनं ताम्रभाजनम्

वेदोक्तेन विधानेन कृतं स यमालयं न याति; आसनं वारिपात्रं च भाजनं ताम्रभाजनं च (देयम्)।

Verse 31

चातुर्मास्ये प्रयत्नेन देयं वित्तानुसारतः । सर्वदानानि विप्रेभ्यो ददत्सुप्ते जगद्गुरौ

चातुर्मास्ये प्रयत्नेन देयं वित्तानुसारतः; सुप्ते जगद्गुरौ विप्रेभ्यः सर्वदानानि ददत्…

Verse 32

आत्मानं पूर्वजैः सार्द्धं स मोचयति पातकात् । गौर्भूश्च तिलपात्रं च दीपदानमनुत्तमम्

स आत्मानं पूर्वजैः सह पातकात् प्रमोचयति। गोदानं भूमिदानं तिलपात्रदानं च, विशेषतः दीपदानमनुत्तमं प्रशस्यते॥

Verse 33

ददद्विजातये मुक्तो जायते स ऋणत्रयात्

द्विजातये ददन् स ऋणत्रयात् मुक्तो जायते; तेषां बन्धनात् विमुक्त एव पुनर्जन्म लभते॥

Verse 34

स विश्वकर्ता भुवनेषु गोप्ता स यज्ञभुक्सर्वफलप्रदश्च । दानानि वस्तुष्वधिदैवतं च यस्मिन्समुद्दिश्य ददाति मुक्तः

स एव विश्वकर्ता भुवनेषु गोप्ता, स यज्ञभुक् सर्वफलप्रदश्च। यस्मिन् समुद्धिश्य विरक्तचित्तो दानानि ददाति, वस्तुष्वधिदैवतं च तमेव मन्यते, तानि दानानि सम्यगर्पितानि भवन्ति॥

Verse 235

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यदानमहिमवर्णनंनाम पञ्चत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवादे ‘चातुर्मास्यदानमहिमवर्णनम्’ नाम पञ्चत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः॥