Adhyaya 23

Verse 2

। सूत उवाच । तस्यैव पश्चिमे भागे मृगतीर्थमनुत्तमम् । अस्ति पुण्यतमं ख्यातं समस्ते धरणीतले । तत्र ये मानवास्तीर्थे सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां स्नानं कुर्वंतिभास्करे

सूत उवाच—तस्यैव पश्चिमे भागे मृगतीर्थमनुत्तमम्। अस्ति पुण्यतमं ख्यातं समस्ते धरणीतले॥ तत्र ये मानवास्तीर्थे सम्यक्श्रद्धासमन्विताः। चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां भास्करोदये स्नानं कुर्वन्ति, ते महत्पुण्यं लभन्ते॥

Verse 3

मध्ये स्थिते न ते यांति तिर्यग्योनौ कथंचन । अपि पापसमोपेता दोषैः सर्वैः समन्विताः

तस्य मध्ये स्थिताः केचिन्न ते यान्ति कथञ्चन। तिर्यग्योनौ—अपि पापसमोपेता दोषैः सर्वैः समन्विताः॥

Verse 4

कृतघ्ना नास्तिकाश्चौरा मर्यादाभेदकास्तथा । स्नाता ये तत्र सत्तीर्थे ते यांति परमां गतिम् । विमानवरमारूढाः स्तूयमानाश्च किंनरैः

कृतघ्ना नास्तिकाश्चौरा मर्यादाभेदकास्तथा। स्नाता ये तत्र सत्तीर्थे ते यान्ति परमां गतिम्॥ विमानवरमारूढाः स्तूयमानाश्च किंनरैः॥

Verse 5

ऋषय ऊचुः । मृगतीर्थं कथं तत्र संजातं सूतनंदन । किं प्रभावं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ऋषय ऊचुः—हे सूतनन्दन, तत्र मृगतीर्थं कथं संजातम्? अस्य प्रभावं नः सम्यगाचक्ष्व; परं कौतूहलं हि नः।

Verse 6

सूत उवाच । पूर्वं तत्र महारण्ये नानामृगगणावृते । नानाविहंगसंघुष्टे नानावृक्षसमाकुले

सूत उवाच—पूर्वं तत्र महारण्ये नानामृगगणावृते, नानाविहङ्गसंघुष्टे, नानावृक्षसमाकुले च।

Verse 7

समायाता महारौद्रा लुब्ध काश्चापपाणयः । कृष्णांगा भ्रममाणास्ते यमदूता इवाऽपरे

ततः समायाता महारौद्रा लुब्धकाः काश्चिद् आपपाणयः; कृष्णाङ्गा भ्रममाणास्ते यमदूताः इवापरे।

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे दृष्टं मृगयूथं तरोरधः । उपविष्टं सुविश्रब्धं तैस्तदा द्विज सत्तमाः

एतस्मिन्नन्तरे तरोरधः मृगयूथं दृष्टम्; तैस्तदा, हे द्विजसत्तमाः, सुविश्रब्धम् उपविष्टम्।

Verse 9

अथ तांल्लुब्धकान्दृष्ट्वा दूरतोऽपि भयातुराः । पलायनपराः सर्वे मृगा जग्मुर्द्रुतं ततः

अथ तान् लुब्धकान् दूरतोऽपि दृष्ट्वा भयातुराः सर्वे मृगाः पलायनपराः सन्तो द्रुतं ततः जग्मुः।

Verse 10

अथ ते सन्निधौ दृष्ट्वा गंभीरं सलिलाशयम् । प्रविष्टा हरिणाः सर्वे भयार्ताः शरपीडिताः

अथ ते सन्निधौ दृष्ट्वा गम्भीरं सलिलाशयम् । प्रविविशुर्हरिणाः सर्वे भयार्ताः शरपीडिताः ॥

Verse 11

ततस्तत्सलिलस्यांतस्ते मृगाः सर्व एव हि । मानुषत्वमनुप्राप्तास्तत्प्रभावा द्द्विजोत्तमाः

ततस्तत्सलिलस्यान्तस्ते मृगाः सर्व एव हि । मानुषत्वमनुप्राप्तास्तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः ॥

Verse 12

अथ तान्मानुषीभूतान्पप्रच्छुर्लुब्धका मृगान् । मृगयूथं समायातं मार्गेणानेन सांप्रतम् । केन मार्गेण निर्यातं तस्माद्वदत मा चिरम्

अथ तान्मानुषीभूतान्पप्रच्छुर्लुब्धका मृगान् । मृगयूथं समायातं मार्गेणानेन सांप्रतम् । केन मार्गेण निर्यातं तस्माद्वदत मा चिरम् ॥

Verse 13

मानुषा ऊचुः । वयं ते हरिणाः सर्वे मानुषत्वं सुदुर्लभम् । तीर्थस्याऽस्य प्रभावेन प्राप्ताः सत्यं न संशयः

मानुषा ऊचुः । वयं ते हरिणाः सर्वे मानुषत्वं सुदुर्लभम् । तीर्थस्यास्य प्रभावेन प्राप्ताः सत्यं न संशयः ॥

Verse 15

स्नानमात्रात्ततः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः । दिव्यगात्रधरा सर्वे संजाताः पार्थिवोत्तमाः

स्नानमात्रात्ततः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः । दिव्यगात्रधरा सर्वे संजाताः पार्थिवोत्तमाः ॥

Verse 16

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वया परिकीर्तितम् । स्नानमात्रेण ते प्राप्ता लुब्धकास्तादृशं वपुः

ऋषय ऊचुः—अत्यद्भुतमिदं सूत, यत्त्वया सम्यक् प्रकीर्तितम्; स्नानमात्रेणैव ते लुब्धकाः तादृशं दिव्यं वपुः प्राप्तवन्तः।

Verse 17

तथा मानुष्यमापन्ना मृगास्तोयावगाहनात् । तत्कथं मेदिनीपृष्ठे तत्तीर्थं संबभूव ह

तथा तोयावगाहनात् मृगाः मानुष्यमापन्नाः; तत्कथं मेदिनीपृष्ठे तत्तीर्थं संबभूव ह?

Verse 18

सूत उवाच । लिंगभेदोद्भवं तोयं यत्पुरा वः प्रकीर्तितम् । आच्छन्नं पांसुभिः कृत्स्नं वायुना शक्रशासनात्

सूत उवाच—लिङ्गभेदोद्भवं तोयं यत्पुरा वः प्रकीर्तितम्; तत् शक्रशासनात् वायुना पांसुभिः कृत्स्नम् आच्छन्नं बभूव।

Verse 19

वल्मीकरंध्रमासाद्य तन्निष्क्रांतं पुनर्द्विजाः । कालेन महता तत्र प्रदेशे स्वल्पमेव हि

वल्मीकरन्ध्रमासाद्य तत् पुनर्निष्क्रान्तं द्विजाः; कालेन महता तत्र प्रदेशे स्वल्पमेवाभवत्।

Verse 20

यत्र स्नातः पुरा सद्यस्त्रिशंकुः पृथिवीपतिः । दिव्यं वपुः पुनः प्राप्त श्चंडालत्वेन संस्थितः

यत्र पुरा त्रिशङ्कुः पृथिवीपतिः स्नातः, सद्यः चण्डालत्वेन संस्थितोऽपि पुनर्दिव्यं वपुः प्राप्तवान्।

Verse 21

एतस्मात्कारणात्तत्र स्नाताः सारंगलुब्धकाः । सर्वे पापविनिर्मुक्ताः संप्राप्ताः परमं वपुः

एतस्मात्कारणात् तत्र स्नाताः सारङ्गलुब्धकाः। सर्वे पापविनिर्मुक्ताः संप्राप्ताः परमं वपुः॥