Adhyaya 227

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । नरकाणां स्वरूपं च श्रुत्वा मे भयमागतम् । कथं मुक्तिर्भवेत्तेषां पापानामपि पार्थिव । व्रतैर्वा नियमैर्वापि होमैर्वा तीर्थसंश्रयैः

युधिष्ठिर उवाच—नरकाणां स्वरूपं श्रुत्वा मम भयमागतम्। हे पार्थिव, पापिनामपि कथं मुक्तिर्भवेत्—व्रतैर्नियमैर्वा, होमैर्वा, तीर्थसंश्रयैर्वा?

Verse 2

भीष्म उवाच । गंगायामस्थिपातोऽत्र येषां संजायते नृणाम् । न तेषां नारको वह्निः प्रभवेन्मध्यवर्तिनाम्

भीष्म उवाच—अत्र गङ्गायाम् येषां नृणामस्थिपातः संजायते, तेषां मध्यवर्तिनामपि नारको वह्निर्न प्रभवेत्।

Verse 3

गंगायां क्रियते श्राद्धं येषां नाम्ना स्वकैः सुतैः । ते विमानं समाश्रित्य प्रयांति नरकोपरि

गङ्गायां येषां नाम्ना स्वकैः सुतैः श्राद्धं क्रियते, ते विमानं समाश्रित्य नरकोपरि प्रयान्ति।

Verse 4

पापं कृत्वा प्रकुर्वंति प्रायश्चित्तं यथोदितम् । हेम यच्छंति वा भूप न तेषां नरको भवेत्

पापं कृत्वा ये यथोदितं प्रायश्चित्तं प्रकुर्वन्ति, अथवा हे भूप हेम ददति, तेषां नरको न भवेत्।

Verse 5

शेषाः स्वकर्मणः प्राप्त्या सेवंते च यथोचितम् । स्वर्ग वा नरकं वापि सेवन्ते ते नराधिप

शेषाः तु स्वकर्मणः प्राप्त्या यथोचितं सेवन्ते; स्वर्गं वा नरकं वा सेवन्ते ते, हे नराधिप।

Verse 6

धारातीर्थे म्रियंते ये स्वामिनः पुरतः स्थिताः । ते गच्छंति परं स्थानं नरकाणां सुदूरतः

धारातीर्थे ये स्वामिनः पुरतः स्थित्वा म्रियन्ते, ते नरकाणां सुदूरतः परं परमं स्थानं गच्छन्ति।

Verse 7

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे नैमिषे नागरे पुरे । प्रयागे वा प्रभासे वा यस्त्यजेत्तनुमा त्मनः । महापातकयुक्तोऽपि नरकं न स पश्यति

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे नैमिषे नागरे पुरे, प्रयागे वा प्रभासे वा यः स्वतनुं त्यजति, स महापातकयुक्तोऽपि नरकं न पश्यति।

Verse 8

नीलो वा वृषभो यस्य विवाहे संनियुज्यते । स्वपुत्रेण न संपश्येन्नरकं ब्रह्महाऽपि सः

यस्य विवाहे स्वपुत्रेण विधिवत् नीलो वा वृषभो नियुज्यते, स ब्रह्महा अपि नरकं न संपश्यति।

Verse 9

प्रायोपवेशनं कृत्वा हृदयस्थे जनार्दने । यस्त्यजेत्पुरुषः प्राणान्नरकं न स पश्यति

हृदयस्थे जनार्दने प्रायोपवेशनं कृत्वा यः पुरुषः प्राणान् त्यजति, स नरकं न पश्यति।

Verse 10

प्रायोपवेशनं यो च चित्रेश्वरनिवेशने । कुर्वन्ति नरकं नैव ते गच्छंति कदाचन

चित्रेश्वरनिवेशने ये प्रायोपवेशनं कुर्वन्ति, ते कदाचन नरकं नैव गच्छन्ति।

Verse 11

दीनांधकृपणानां च पथिश्रममुपेयुषाम् । तीर्थयात्रापराणां च यो यच्छति सदाऽशनम् । काले वा यदि वाऽकाले नरकं न स पश्यति

यो दीनान्धकृपणान् पथिश्रान्तांश्च तीर्थयात्रापरायणान् सदा कालेऽकाले वा अशनं ददाति, स नरकं न पश्यति।

Verse 12

जलधेनुं च यो दद्याद्धृषसंस्थे दिवाकरे । तिलधेनुं मृगस्थे च नरकं न स पश्यति

धृषसंस्थे दिवाकरे यो जलधेनुं ददाति, मृगस्थे च तिलधेनुं ददाति, स नरकं न पश्यति।

Verse 13

सोमे सोमग्रहे चैव सोमनाथस्य दर्शनात् । समुद्रे च सरस्वत्यां स्नात्वा न नरकं व्रजेत्

सोमे तथा सोमग्रहेऽपि सोमनाथदर्शनात्, समुद्रे सरस्वत्यां च स्नात्वा, नरकं न व्रजेत्।

Verse 14

सन्निहित्यां कुरुक्षेत्रे राहुग्रस्ते दिवाकरे । सूर्यवारेण यः याति नरकं न स पश्यति

राहुग्रस्ते दिवाकरे कुरुक्षेत्रे सन्निहित्यां सूर्यवारेण यो याति, स नरकं न पश्यति।

Verse 15

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यः करोति प्रदक्षिणाम् । त्रिपुष्करस्य मौनेन नरकं न स पश्यति

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यः प्रदक्षिणां करोति, त्रिपुष्करे मौनं चाचरति, स नरकं न पश्यति।

Verse 16

मृगसंक्रमणे ये तु सूर्यवारेण संस्थिते । चण्डीशं वीक्षयंति स्म न ते नरकगामिनः

मृगसंक्रमणे ये तु सूर्यवारेण संस्थिताः । चण्डीशं वीक्षयन्ति स्म न ते नरकगामिनः ॥

Verse 17

गां पंकाद्ब्राह्मणीं दास्यात्साधून्स्तेनाद्द्विजं वधात् । मोचयन्ति च ये राजन्न ते नरकगामिनः

गां पङ्काद्ब्राह्मणीं दास्यात् साधून् स्तेनाद् द्विजं वधात् । मोचयन्ति च ये राजन् न ते नरकगामिनः ॥

Verse 18

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । यथा न नरकं याति पुरुषस्तु स्वकर्मणा । यथा च नरकं याति स्वल्पपापोऽपि मानवः

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । यथा न नरकं याति पुरुषस्तु स्वकर्मणा । यथा च नरकं याति स्वल्पपापोऽपि मानवः ॥

Verse 227

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे भीष्मयुधिष्ठिरसंवादे नरकयातनानिरसनोपायवर्णनंनाम सप्तविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे भीष्मयुधिष्ठिरसंवादे नरकयातनानिरसनोपायवर्णनं नाम सप्तविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥