Adhyaya 223

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । श्राद्धार्हैर्ब्राह्मणैः कार्यं श्राद्धं दर्शे तु पार्वणम् । विपरीतं न कर्तव्यं श्राद्धमेकं कथंचन

भर्तृयज्ञ उवाच । श्राद्धार्हैर्ब्राह्मणैः श्राद्धं कार्यं दर्शे तु पार्वणम् । विपरीतं न कर्तव्यं श्राद्धमेकं कथंचन ॥

Verse 2

जारजातापविद्धाद्यैर्यो नरः श्राद्धमाचरेत् । ब्राह्मणैस्तु न संदेहस्तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

जारजातापविद्धाद्यैः पुरुषैः कृतं यच्छ्राद्धमाचरेत् नरः । ब्राह्मणैस्तु न संदेहः तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत् ॥

Verse 3

आनर्त उवाच । भयं मे सुमहज्जातमत्र यत्परिकीर्तितम् । जारजातापविद्धैस्तु यच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

आनर्त उवाच—अत्र यत् परिकीर्तितं तेन मे सुमहद्भयं जातम्; जारजातापविद्धादिभिः कृतं श्राद्धं तु व्यर्थतां व्रजेत्।

Verse 4

मनुना द्वादश प्रोक्ताः किल पुत्रा महामते । अपुत्राणां च पुत्रत्वं ये कुर्वंति सदैव हि

महामते, मनुना किल द्वादश पुत्राः प्रोक्ताः; येऽपुत्राणामपि सदा पुत्रत्वं पुत्रकार्यं च कुर्वन्ति।

Verse 5

औरसः क्षेत्रजश्चैव क्रयक्रीतश्च पालितः । प्रतिपन्नः सहोढश्च कानीनश्चापि सत्तम

औरसः क्षेत्रजश्चैव क्रयक्रीतश्च पालितः। प्रतिपन्नः सहोढश्च कानीनश्चापि सत्तम॥

Verse 6

तथान्यौ कुण्डगोलौ च पुत्रावपि प्रकीर्तितौ

तथान्यौ कुण्डगोलौ च पुत्रावपि प्रकीर्तितौ।

Verse 7

शिष्यश्च रक्षितो मृत्योस्तथाश्वत्थो वनांतिगः । किमेते नैव कथिता यत्त्वमेवं प्रजल्पसि

शिष्यश्च रक्षितो मृत्योस्तथाश्वत्थो वनान्तिगः। किमेते नैव कथिता यत्त्वमेवं प्रजल्पसि॥

Verse 8

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग सर्वे ते धर्मतः सुताः । परं युगत्रये प्रोक्ता न कलौ कलुषापहाः

भर्तृयज्ञ उवाच—सत्यमेतन्महाभाग; सर्वे ते धर्मतः सुताः। परं युगत्रये प्रोक्ता, न कलौ कलुषापहाः॥

Verse 9

तदर्थं तेषु सन्तानं तावन्मात्रं युगेयुगे । सत्त्वाढ्यानां च लोकानां न कलौ चाल्पमेधसाम्

तदर्थं तेषु सन्तानं तावन्मात्रं युगेयुगे। सत्त्वाढ्यानां च लोकानां, न कलौ चाल्पमेधसाम्॥

Verse 10

कलावेव समाख्यातो व्यवहारः प्रपा तदः । अल्पसत्त्वा यतो लोकास्तेन चैष विधिः स्मृतः

कलावेव समाख्यातो व्यवहारः प्रपा तदः। अल्पसत्त्वा यतो लोकास्तेन चैष विधिः स्मृतः॥

Verse 11

अत्र यः संकरं कुर्याद्योनेस्तस्य फलं शृणु । ब्राह्मण्यां ब्राह्मणात्पुत्रो ब्रह्मघ्नः संप्रजायते

अत्र यः संकरं कुर्याद्योनेस्तस्य फलं शृणु। ब्राह्मण्यां ब्राह्मणात्पुत्रो ब्रह्मघ्नः संप्रजायते॥

Verse 12

सर्वाधमानामधमो यो वारड इति स्मृतः

सर्वाधमानामधमो यो वारड इति स्मृतः॥

Verse 13

क्षत्रियाच्च तथा सूतो वैश्यान्मागध एव च । शूद्रात्तथांत्यजः प्रोक्तस्तेनैते वर्जिताः सुताः

क्षत्रियात् सूतः, वैश्यात् मागधः, शूद्रात् तथैव अन्त्यजः पुत्रः प्रोक्तः; तस्मात् एते सुताः वर्जनीयाः स्मृताः।

Verse 14

एतेषामपि निर्दिष्टाः सप्त राजन्सुपुत्रकाः । पंच वंशविनाशाय पूर्वेषां पातनाय च

एतेषामपि, राजन्, सप्त सुपुत्रभेदाः निर्दिष्टाः; पञ्च तु वंशविनाशाय, पूर्वेषां पातनाय च स्मृताः।

Verse 15

औरसः प्रतिपन्नश्च क्रीतः पालित एव च । शिष्यश्च दत्तजीवश्च तथाश्वत्थश्च सप्तमः

औरसः प्रतिपन्नश्च क्रीतः पालित एव च। शिष्यश्च दत्तजीवश्च तथाश्वत्थश्च सप्तमः॥

Verse 16

पुंनाम्नो नरकाद्घोराद्रक्षंति च सदा हि ते । पतन्तं पुरुषं तत्र तेन ते शोभनाः स्मृताः

पुंनाम्नो नरकाद् घोराद् रक्षन्ति च सदा हि ते। पतन्तं पुरुषं तत्र तेन ते शोभनाः स्मृताः॥

Verse 17

क्षेत्रजश्च सहोढश्च कानीनः कुण्डगोलकौ । पंचैते पातयंतिस्म पितॄन्स्वर्गगतानपि

क्षेत्रजश्च सहोढश्च कानीनः कुण्डगोलकौ। पञ्चैते पातयन्ति स्म पितॄन् स्वर्गगतानपि॥

Verse 18

एतस्मात्कारणाच्छ्राद्धं जारजातस्य तद्वृथा

एतस्मात् कारणात् जारजातेन कृतं श्राद्धं तद्वृथा भवति, फलरहितमेव।

Verse 223

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धार्हानर्हब्राह्मणादिवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे ‘श्राद्धार्हानर्हब्राह्मणादिवर्णनम्’ नाम त्रयोविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।