Adhyaya 220

Verse 1

ये वांछंति ममाभीष्टं श्राद्धे भुक्त्वाऽथ पैतृके

ये ममाभीष्टं वाञ्छन्ति, पैतृके श्राद्धे भुक्त्वाऽथ…

Verse 2

आनर्त उवाच । त्रयोदश्यां कृते श्राद्धे कस्माद्वंशक्षयो भवेत् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्त्वं महा मुने । भर्तृयज्ञ उवाच । एषा मेध्यतमा राजन्युगादिः कलिसंभवा । स्नाने दाने जपे होमे श्राद्धे ज्ञेया तथाऽक्षया

आनर्त उवाच—त्रयोदश्यां कृते श्राद्धे कस्माद्वंशक्षयो भवेत्? एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्, त्वं महामुने। भर्तृयज्ञ उवाच—एषा मेध्यतमा राजन्, युगादिः कलिसंभवा; स्नाने दाने जपे होमे श्राद्धे चाऽक्षया ज्ञेया, अक्षयफलप्रदा।

Verse 3

अस्यां चेत्तु गजच्छाया तिथौ राजन्प्रजायते । तदाऽक्षयं मघायोगे श्राद्धं संजायते ध्रुवम्

अस्यां तिथौ चेत्, राजन्, गजच्छाया प्रजायते; तदा मघायोगे श्राद्धम् अक्षयं संजायते ध्रुवम्।

Verse 4

यः क्षीरं मधुना युक्तं तस्मिन्नहनि यच्छति । पितॄनुद्दिश्य यो मांसं दद्याद्वाध्रीणसं च यः

यः तस्मिन्नहनि क्षीरं मधुना युक्तं यच्छति, पितॄनुद्दिश्य यः मांसं दद्यात्, वाध्रीणसं च यः।

Verse 5

वाध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । त्रिःपिबंत्विंद्रियक्षीणं श्वेतं वृद्धमजापतिम्

वाध्रीणसस्य मांसेन पितॄणां तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी। (पाठान्तरम्) त्रिः पिबन्त्विन्द्रियक्षीणं श्वेतं वृद्धमजापतिमिति।

Verse 6

तं तु वाध्रीणसं विद्यात्सर्वयूथाधिपं तथा । खड्गमांसं च वा दद्यात्तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । संजायते न संदेहस्तेषां वाक्यं न मे मृषा

तं तु वाध्रीणसं विद्यात् सर्वयूथाधिपं तथा। खड्गमांसं च वा दद्यात्, तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी संजायते न संशयः; तेषां वाक्यं न मे मृषा।

Verse 7

आसीद्रथंतरे कल्पे पूर्वं पार्थिवसत्तमः । सिताश्वो नाम पांचालदेशीयःपितृभक्तिमान्

आसीद् रथन्तरे कल्पे पूर्वं पार्थिवसत्तमः । सिताश्वो नाम पाञ्चालदेशीयः पितृभक्तिमान् ॥

Verse 8

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन केवलम् । स हि श्राद्धं त्रयोदश्यां कुरु ते पायसेन च

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन केवलम् । स हि श्राद्धं त्रयोदश्यां कुरु ते पायसेन च ॥

Verse 9

सोमवंशं समुद्दिश्य श्राद्धं यच्छति भक्तितः

सोमवंशं समुद्दिश्य श्राद्धं यच्छति भक्तितः ॥

Verse 10

अथ तैर्बाह्मणैः सर्वैः स भूयः कौतुकान्वितैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पृष्टो भुक्त्वा यथेच्छया

अथ तैर्ब्राह्मणैः सर्वैः स भूयः कौतुकान्वितैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पृष्टो भुक्त्वा यथेच्छया ॥

Verse 11

श्राद्धादनंतरं राजन्दृष्ट्वा तं श्रद्धयाऽन्वितम् । पादावमर्द्दनपरं प्रणिपातपुरः सरम्

श्राद्धादनन्तरं राजन् दृष्ट्वा तं श्रद्धयाऽन्वितम् । पादावमर्दनपरं प्रणिपातपुरःसरम् ॥

Verse 12

ब्राह्मणा ऊचुः । कृत्वा श्राद्धं महाराज प्रदातव्याऽथ दक्षिणा । ब्राह्मणेभ्यस्ततः श्राद्धं पितॄणां चोपतिष्ठति

ब्राह्मणा ऊचुः—महाराज, श्राद्धं कृत्वा ततो दक्षिणा प्रदातव्या। ब्राह्मणेभ्यो दत्ता सा पितॄणां श्राद्धं सम्यगुपतिष्ठति।

Verse 13

सा त्वया कल्पिताऽस्माकं वितीर्णाद्यापि नो नृप । कुप्याकुप्यं परित्यज्य तां देहि नृप मा चिरम्

हे नृप, या त्वया अस्माकं कल्पिता दक्षिणा सा अद्यापि नो न वितीर्णा। कुप्याकुप्यं परित्यज्य तां देहि, नृप, मा चिरम्।

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा च नृपः प्राह संप्रहृष्टेन चेतसा । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि विप्रैरद्य न संशयः

भर्तृयज्ञ उवाच—तच्छ्रुत्वा नृपः संप्रहृष्टचेतसा प्राह—धन्योऽस्मि, अनुगृहीतोऽस्मि; विप्रैरद्य न संशयः।

Verse 15

तस्माद्ब्रूत महाभागा युष्मभ्यं किं ददाम्यहम्

तस्मात्, महाभागाः, ब्रूत—युष्मभ्यं किं ददाम्यहम्?

Verse 16

वर न्नागान्मदोन्मत्तान्भद्रजातिसमुद्भवान् । किं वा सप्तिप्रधानांश्च मनोमारुतरंहसः

वरान् नागान् मदोन्मत्तान् भद्रजातिसमुद्भवान् ददामि किम्? अथवा सप्तिप्रधानान् मनोमारुतरंहसः।

Verse 17

किं वा स्थानानि चित्राणि ग्रामाणि नगराणि च । पितॄनुद्दिश्य यत्किंचिन्नादेयं विद्यते यतः

किं वा चित्राणि स्थानानि ग्रामान् नगराणि च ददामि? पितॄन् उद्दिश्य समर्पिते यत्किञ्चिदपि नादेयं न विद्यते।

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । नास्माकं वाजिभिः कार्यं न रत्नैर्न च हस्तिभिः । न देशैर्ग्राममुख्यैर्वा नान्येनापि च केनचित्

ब्राह्मणा ऊचुः—नास्माकं वाजिभिः कार्यं न रत्नैर्न च हस्तिभिः। न देशैर्ग्राममुख्यैर्वा नान्येनापि च केनचित्॥

Verse 19

यदर्थेन महाराज पृष्टोस्माभिर्यतो भवान् । तस्मान्नो दक्षिणां देहि संदेहघ्नां तपोत्तम

यदर्थेन महाराज पृष्टोऽसि अस्माभिर्यतः भवान्। तस्मान्नो दक्षिणां देहि संदेहघ्नां तपोत्तम॥

Verse 20

यां पृच्छामो वयं सर्वे कौतूहलसमाहिताः

यां पृच्छामो वयं सर्वे कौतूहलसमाहिताः—तां कथां ब्रूहि नृपते।

Verse 21

राजोवाच । उपदेशाधिकारोऽस्ति ब्राह्मणानां महात्मनाम् । दातुं नैव ग्रहीतुं च नी चजात्यस्य वैदिकाः

राजोवाच—उपदेशाधिकारोऽस्ति ब्राह्मणानां महात्मनाम्। दातुं नैव ग्रहीतुं च नीचाचारस्य नीचजात्यस्य वैदिकाः॥

Verse 22

सोऽहं राजा न सर्वज्ञो यो यच्छामि द्विजोत्तमाः । उपदेशं हि युष्मभ्यं सर्वज्ञेभ्यो विचक्षणाः

सोऽहं राजा न सर्वज्ञो, यद् यच्छामि द्विजोत्तमाः। तथापि युष्मभ्यं सर्वज्ञेभ्योऽपि विचक्षणेभ्य उपदेशं ददामि॥

Verse 23

ब्राह्मणा ऊचुः । गुरुशिष्यसमुत्थोऽयमुपदेशो महीपते । प्रार्थयामो वयं किंचिन्मा भयं त्वं समाविश

ब्राह्मणा ऊचुः—गुरुशिष्यसमुत्थोऽयमुपदेशो महीपते। प्रार्थयामो वयं किंचित्; मा भयं त्वां समाविशेत्॥

Verse 24

वयं च प्रश्नमेकं हि पृच्छामो यदि भूपते । ब्रूषे कौतुकयुक्तानां सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

वयं च प्रश्नमेकं हि पृच्छामो यदि भूपते। ब्रूषे चेत् कौतुकयुक्तानां सर्वेषां च द्विजन्मनाम्॥

Verse 25

तस्माद्वद महाभाग यदि जानासि तत्त्वतः । न चेद्गुह्यतमं किंचित्पृच्छामस्त्वां कुतूहलात्

तस्माद्वद महाभाग यदि जानासि तत्त्वतः। न चेद् गुह्यतमं किंचित् पृच्छामस्त्वां कुतूहलात्॥

Verse 26

राजोवाच । यदि वः संशयो विप्रा युष्मत्प्रश्नमसंशयम् । कथयिष्याभि चेद्गुह्यं तद्वद्ध्वं गप्ल ज्वराः

राजोवाच—यदि वः संशयो विप्राः, युष्मत्प्रश्नमसंशयम्। कथयिष्यामि चेद् गुह्यं, तद् वदध्वं स्पष्टचेतसः॥

Verse 27

ब्राह्मणा ऊचुः । अन्नेषु च विचित्रेषु लेह्येषु विविधेषु च । अमृतेष्वेषु सर्वेषु तथा पेयेषु पार्थिव

ब्राह्मणा ऊचुः—हे पार्थिव! अन्नेषु नानाविधेषु, लेह्येषु च विविधेषु, अमृतकल्पेषु सर्वेषु व्यञ्जनेषु तथा पेयेषु च…

Verse 28

तस्मादद्य दिने ब्रूहि मधु यच्छसि गर्हितम् । वर्तते च यथाऽभक्ष्यं ब्राह्मणानां विशेषतः

तस्मादद्य दिने ब्रूहि—मधु यत् गर्हितं त्वया दत्तं किमर्थम्? यच्चाभक्ष्यत्वेन, विशेषतो ब्राह्मणानां, प्रवर्तते।

Verse 29

तथा विचित्र मासेषु संस्थितेषु नराधिप । खङ्गमांसं निरास्वादं कस्माद्यच्छसि केवलम्

तथा विचित्रमासेषु संस्थितेषु, हे नराधिप! खङ्गमांसं निरास्वादं कस्मात् केवलं यच्छसि?

Verse 30

संति शाकानि राजेन्द्र पावनीयानि सर्वशः । सुष्ठु स्वादु कराण्यत्र व्यञ्जनार्थं महीपते

सन्ति शाकानि, हे राजेन्द्र, पावनीयानि सर्वशः; सुष्ठु स्वादुकराण्यत्र व्यञ्जनार्थं, हे महीपते।

Verse 31

कालशाकं सकटुकं मुखाऽधिजनकं महत् । कस्माद्यच्छसि चास्माकं भक्त्या परमया युतः । न श्राद्धे प्रतिषेधश्च प्रकर्तव्यः कथंचन

कालशाकं सकटुकं मुखाधिजनकं महत्; कस्माद्यच्छसि चास्माकं भक्त्या परमया युतः? न श्राद्धे प्रतिषेधश्च प्रकर्तव्यः कथञ्चन।

Verse 32

न च त्याज्यं समुच्छिष्टं तेन भुंजामहे ततः । तदत्र कारणेनैव गुरुणा भाव्यमेव हि । येन त्वं यच्छसि प्राय एतत्सिद्धिर्भवेत्स्थिता

नैतत् समुच्छिष्टमिति त्याज्यम्; तस्मात् वयं तत् भुञ्ज्महे। अत्र तु गुरुणैव कारणेन भाव्यम्—येन त्वं प्रायः एतद् यच्छसि, तेनैव एषा सिद्धिः स्थिरा भवेत्।

Verse 33

तस्मात्कथय नः सर्वं परं कौतूहलं हि नः । निःस्वादितं यथा दद्यादीदृक्छ्राद्धे विगर्हितम्

तस्मात् नः सर्वं कथय; परं कौतूहलं हि नः। कथं निःस्वादितं दद्याद्—ईदृक् श्राद्धे विगर्हितम्?

Verse 34

यथा त्वं नृपशार्दूल श्रद्धया संप्रयच्छसि

कथं त्वं नृपशार्दूल श्रद्धया एतत् संप्रयच्छसि?

Verse 35

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम् । स वैलक्ष्यस्मितं प्राह सलज्जं पृथिवीपतिः

तेषां महात्मनां ब्राह्मणानां वचनं श्रुत्वा स पृथिवीपतिः सलज्जं वैलक्ष्यस्मितं कृत्वा प्राह।

Verse 36

गुह्यमेतन्महाभागा अस्माकं यदि संस्थितम् । अवाच्यमपि वक्ष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

गुह्यमेतत् महाभागाः, मम जीवनसंस्थितम्। अवाच्यमपि वक्ष्यामि; शृणुध्वं सुसमाहिताः।

Verse 37

अहमासं पुरा पापो लुब्धकश्चान्य जन्मनि । निहंता सर्वजंतूनां तथा भक्षयिता पुनः

अहमासं पुरा पापो लुब्धकः कश्चिदन्यजन्मनि । सर्वजन्तूनां निहन्ता चाभवं तथा पुनर्भक्षयिता च ॥

Verse 38

पर्यटामि तदारण्ये धनुषा मृगयारतः । सिंहो व्याघ्रो गजेन्द्रो वा शरभो वा द्विजो त्तमाः

पर्यटामि तदारण्ये धनुषा मृगयारतः । सिंहं व्याघ्रं गजेन्द्रं वा शरभं वा द्विजोत्तमाः ॥

Verse 39

मद्बाणगोचरं प्राप्तो न जीवत्यपि कर्हिचित् । कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो महीतले

मद्बाणगोचरं प्राप्तो न जीवत्यपि कर्हिचित् । कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो महीतले ॥

Verse 40

संप्राप्तोऽहं महाभागा अग्नि वेशस्य सन्मुनेः । आश्रमे समनुप्राप्तो निशीथे क्षुत्पिपासितः

संप्राप्तोऽहं महाभागा अग्निवेशस्य सन्मुनेः । आश्रमे समनुप्राप्तो निशीथे क्षुत्पिपासितः ॥

Verse 41

तावत्तत्र सशिष्याणां श्राद्धकर्मविधिं वदन् । संस्थितो वेष्टितः शिष्यैः समन्ताद्द्विजसत्तमाः

तावत्तत्र सशिष्याणां श्राद्धकर्मविधिं वदन् । संस्थितो वेष्टितः शिष्यैः समन्ताद्द्विजसत्तमाः ॥

Verse 42

अग्निवेश उवाच । ऋक्षे पित्र्ये यदा चन्द्रो हंसश्चापि करे व्रजेत् । त्रयोदशी तु सा च्छाया विज्ञेया कुञ्जरोद्भवा

अग्निवेश उवाच—यदा पित्र्ये ऋक्षे चन्द्रः, हंसश्च करे राशौ व्रजेत्, तदा सा छाया ‘कुञ्जरोद्भवा’ इति विज्ञेया; सा तिथिस्त्रयोदशी।

Verse 43

पित्र्ये यदास्थितश्चेन्दुर्हंसश्चापि करे स्थितः । तिथिर्वैश्रवणी या च सा च्छाया कुञ्जरस्य च

यदा पित्र्ये नक्षत्रे चन्द्रः स्थितः, हंसश्च करे स्थितः, तदा या तिथिर्वैश्रवणी नाम, सा अपि कुञ्जरस्य छाया इति ज्ञेया।

Verse 44

सैंहिकेयो यदा चंद्रं ग्रसते पर्वसंधिषु । हस्तिच्छाया तु सा ज्ञेया तस्यां श्राद्धं समाचरेत्

यदा सैंहिकेयः (राहुः) पर्वसन्धिषु चन्द्रं ग्रसते, तदा सा ‘हस्तिच्छाया’ इति ज्ञेया; तस्यां काले श्राद्धं सम्यक् समाचरेत्।

Verse 45

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं जलैरपि प्रभक्तितः । यावद्द्वादश वर्षाणि पितरस्तस्य तर्पिताः

तस्यां यः श्राद्धं करोति, जलैरपि केवलैः प्रभक्तितः, तस्य पितरः द्वादशवर्षपर्यन्तं तर्पिताः भवन्ति।

Verse 46

वनस्पतिगते सोमे या च्छाया पूर्वतोमुखी । गजच्छाया तु सा ज्ञेया पितॄणां दत्तमक्षयम्

वनस्पतिगते सोमे या छाया पूर्वतोमुखी, सा ‘गजच्छाया’ इति ज्ञेया; तस्यां पितॄणां यद्दत्तं तदक्षयं भवति।

Verse 47

सा भवेच्च न सन्देहः पुण्यदा पैतृकी तिथिः । तस्यां श्राद्धं प्रकर्तव्यं संभाराः संभृताश्च ये

सा एव निःसन्देहं पुण्यदा पैतृकी तिथिः। तस्यां श्राद्धं यथासंभव-संभारैः सम्यक् प्रकर्तव्यम्॥

Verse 48

प्रभाते तु न सन्देहः पितॄणां परितृप्तये । शाकैस्तथैंगुदैर्बिल्वैर्बदरैश्चिर्भटैरपि

प्रभाते निःसन्देहं पितॄणां परितृप्तये। शाकैः इङ्गुदफलैर्बिल्वैर्बदरैश्चिर्भटैरपि॥

Verse 49

यदन्नं पुरुषोऽश्नाति तदन्नास्तस्य देवताः । बाढमित्येव ते प्रोच्य गताः स्वंस्वं निकेतनम्

यदन्नं पुरुषोऽश्नाति तदेवान्नं तदीयदेवताः। ‘बाढम्’ इति ते प्रोच्य स्वस्वनिकेतनं गताः॥

Verse 50

सर्वे शिष्या महाभागाः नारायणपुरोगमाः । अग्निवेश्योऽपि सुष्वाप समामन्त्र्य द्विजोत्तमान्

सर्वे शिष्या महाभागा नारायणपुरोगमाः। अग्निवेश्यः समामन्त्र्य द्विजोत्तमान् सुष्वाप च॥

Verse 51

तेन संकथ्यमानं च रात्रौ तच्च श्रुतं मया । अहं चापि करिष्यामि प्रातः श्राद्धमसंशयम्

तेन रात्रौ यत् संकथ्यमानं तच्च मया श्रुतम्। अहं च प्रातः श्राद्धमसंशयं करिष्यामि॥

Verse 52

निहत्य खड्गमादाय तस्य मांसं सुपुष्कलम् । तथा मधु समादाय कालशाकं विशेषतः

खड्गं निहत्य तस्य सुपुष्कलं मांसमादाय, मधु च समाहृत्य, विशेषतः कालशाकं च (कर्मार्थं) समाददे।

Verse 53

स्वजातीयेभ्य आदाय तर्पयिष्यामि तान्पितॄन्

स्वजातीयेभ्यः समादाय, तान् पितॄन् तर्पणेन तर्पयिष्यामि।

Verse 54

एवं निश्चित्य मनसा प्रसुप्तोऽहं द्विजोत्तमाः । ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले

एवं मनसा निश्चित्याहं प्रसुप्तोऽस्मि, हे द्विजोत्तमाः। ततः प्रभाते विमले, प्रोद्गते रविमण्डले।

Verse 55

मधुजालानि भूरीणि गृहीतानि मया ततः । कालशाकं तथा लब्धं स्वेच्छया द्विजसत्तमाः

ततः मया भूरीणि मधुजालानि गृहीतानि; तथा कालशाकं च स्वेच्छया लब्धं, हे द्विजसत्तमाः।

Verse 56

ततः सर्वं समादाय श्रपितं तत्क्षणान्मया । स्नात्वा च निजवर्गाणां पितॄनुद्दिश्य चात्मनः । प्रदत्तं लुब्धकानां च भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः

ततः सर्वं समादाय तत्क्षणादेव मया श्रपितम्। स्नात्वा च निजवर्गाणां पितॄन् उद्दिश्य, आत्मनः कल्याणार्थं च, लुब्धकेभ्यश्च भक्तिपूर्वं प्रदत्तम्, हे द्विजोत्तमाः।

Verse 57

एवं मया पुरा दत्तं पितॄ नुद्दिश्य तान्निजान् । नान्यत्किंचिन्मया दत्तं कदाचित्कस्यचिद्विजाः

एवं मया पुरा स्वपितॄन् उद्दिश्य तेषां नाम्ना तद्दानं कृतम्। अन्यत् किञ्चिदपि मया कदाचित् कस्यचित् न दत्तम्, हे द्विजाः।

Verse 58

ततः कालेन महता मृत्युं प्राप्तोऽस्म्यहं द्विजाः । तद्दानस्य प्रभावेन पार्थिवीं योनिमाश्रितः

ततः कालेन महता मृत्युं प्राप्तोऽहम्, हे द्विजाः। तस्य दानस्य प्रभावात् पुनः पार्थिवीं योनिम् आश्रितवान्।

Verse 59

एवं जातिस्मरत्वं च सञ्जातं मे द्विजोत्तमाः । ते च मे तर्पितास्तेन खड्गमांसेन माक्षिकैः

एवं मे जातिस्मरत्वं सञ्जातम्, हे द्विजोत्तमाः। तेनैव कर्मणा खड्गमांसेन माक्षिकैश्च मे पितरः तर्पिताः।

Verse 60

संप्राप्ताः परमां प्रीतिं ततो द्वाशवार्षिकीम् । एतस्मात्कारणाच्छ्राद्धं प्रकरोमि द्विजोत्तमाः

ततः ते परमां प्रीतिं द्वादशवार्षिकीं प्राप्नुवन्। एतस्मात् कारणात् अहं श्राद्धं प्रकरोमि, हे द्विजोत्तमाः।

Verse 61

खड्गमांसेन मधुना कालशाकेन भूरिशः । विधिहीनं द्विजैर्हीनं तिलदर्भैर्विवर्जितम्

खड्गमांसेन मधुना कालशाकेन च भूरिशः। विधिहीनं द्विजैर्हीनं तिलदर्भैर्विवर्जितम्।

Verse 62

मया तद्विहितं श्राद्धं तस्यैतत्फलमागतम् । सांप्रतं विधिना सम्यग्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

मया तद्विहितं श्राद्धं तस्यैतत्फलमागतम्। सांप्रतमपि विधिना सम्यग् ब्राह्मणैर्वेदपारगैः क्रियते॥

Verse 63

उपविष्टैः करोम्येव यच्छ्राद्धं श्रद्धयान्वितः । दर्भैस्तिलैः समोपेतं मन्त्रवच्च द्विजोत्तमाः

उपविष्टैः सह श्रद्धयान्वितो यच्छ्राद्धं करोम्यहम्। दर्भतिलसमोपेतं मन्त्रवच्च, हे द्विजोत्तमाः॥

Verse 64

नो जानामि फलं किं वा सांप्रतं च भविष्यति । तस्मादेवं परिज्ञाय यूयं चैव द्विजोत्तमाः

नो जानामि फलं किं वा सांप्रतमिह भविष्यति। तस्मादेवं परिज्ञाय यूयमपि, हे द्विजोत्तमाः॥

Verse 65

संतर्पयध्वं च पितॄन्निजान्गजदिने स्थिते । छायायां चैव जातायां कुञ्जरस्य द्विजोत्तमाः

संतर्पयध्वं च पितॄन्निजान् गजदिने स्थिते। छायायां चैव जातायां कुञ्जरस्य, हे द्विजोत्तमाः॥

Verse 66

येन संजायते तृप्तिः पितॄणां द्वादशाब्दिकी । युष्माकं च गतिः श्रेष्ठा यथा जाता ममाधुना

येन संजायते तृप्तिः पितॄणां द्वादशाब्दिकी। युष्माकं च गतिः श्रेष्ठा यथा जाता ममाधुना॥

Verse 67

भर्तृयज्ञ उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते ब्राह्मणोत्तमाः । संतुष्टाः साधुवादांश्च ददुस्तस्य महीपतेः

भर्तृयज्ञ उवाच—तस्य वचनं श्रुत्वा ते सर्वे ब्राह्मणोत्तमाः संतुष्टाः, तं महीपतिं साधुवादैः प्रशंसाभिश्चाशीर्भिश्च समभ्यनन्दन्।

Verse 68

ततःप्रभृति चक्रुस्ते श्राद्धानि द्विजसत्तमाः । त्रयोदश्यां नभस्यस्य कृष्णायां भक्तितत्पराः

ततःप्रभृति ते द्विजसत्तमाः श्राद्धानि चक्रुः; नभस्यस्य कृष्णपक्षे त्रयोदश्यां भक्तितत्पराः सदा समाचरन्।

Verse 69

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन तर्पिताः । प्राप्नुवंति परां सिद्धिं विमानवरमास्थिताः

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन च तर्पिताः, ते विमानवरमास्थाय परां सिद्धिं प्राप्नुवन्ति।

Verse 70

स्पर्धंते सहिता दैवैः पितरश्च विशेषतः । वंशजेन प्रदत्तस्य प्रभावात्सुरसत्तमाः

देवसत्तम, पितरश्च विशेषतः सहिता दैवैः स्पर्धन्ते; वंशजेन प्रदत्तस्य प्रभावात् सुरसत्तमाः।

Verse 71

श्राद्धार्थं संपरिज्ञाय मन्त्रं चक्रुः परस्परम् । आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावपि पार्थिव

श्राद्धार्थं संपरिज्ञाय ते परस्परं मन्त्रं चक्रुः; आदित्याः वसवो रुद्राः नासत्यावपि, पार्थिव।

Verse 72

यथा न भवति श्राद्धं तस्मिन्नहनि भूतले । यत्प्रभावाद्वयं सर्वे मानुषैः श्राद्धमाश्रितैः । न यामोऽभिभवस्थानं तस्माच्छप्स्यामहे च तान्

यथा तस्मिन्नहनि भूतले श्राद्धं न भवेत्; यत् श्राद्धाश्रितमानुषप्रभावात् वयं सर्वेऽभिभवस्थानं न यामः; तस्मात् तान् वयं शप्स्यामहे।

Verse 73

अद्यप्रभृति यः श्राद्धं त्रयोदश्यां करिष्यति । कन्यासंस्थे सहस्रांशौ तस्य स्याद्वंशसंक्षयः

अद्यप्रभृति यः कन्यासंस्थे सहस्रांशौ त्रयोदश्यां श्राद्धं करिष्यति, तस्य वंशसंक्षयः स्यात्।

Verse 74

इति शापेन देवानां निर्दग्धेयं महातिथिः

इति देवानां शापेन एषा महातिथिर्निर्दग्धा अभवत्, अयोग्या च क्रियायै।

Verse 76

ततःप्रभृति नैतस्या क्रियते श्राद्धमुत्तमम् । यः प्रमादेन कुरुते तस्य स्याद्वंश संक्षयः

ततःप्रभृति एतस्यां तिथौ श्राद्धमुत्तमं न क्रियते; यः प्रमादेन करोति, तस्य वंशसंक्षयः स्यात्।

Verse 220

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे गजच्छायामाहात्म्यवर्णनंनाम विंशत्युत्तरद्विशत तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे गजच्छायामाहात्म्यवर्णनं नाम विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।