Adhyaya 21

Verse 1

। ब्राह्मणा ऊचुः । मार्कंडेन कदा तत्र स्थापितः प्रपितामहः । कस्मिन्स्थाने कृतस्तेन स्वाश्रमो मुनिना वद

ब्राह्मणा ऊचुः—मार्कण्डेयेन कदा तत्र प्रपितामहः स्थापितः? कस्मिन् स्थाने तेन मुनिना स्वाश्रमः कृतः? वद नः॥

Verse 2

सूत उवाच । मृकण्डाख्यो द्विजश्रेष्ठ आसीद्वेदविदां वरः । चमत्कारपुराभ्याशेवानप्रस्याश्रमे स्थितः

सूत उवाच—मृकण्डुनाम द्विजश्रेष्ठो वेदविदां वर आसीत्। स च चमत्कारपुरसमीपे वानप्रस्थाश्रमे न्यवसत्॥

Verse 3

शांतात्मा नियमोपेतश्चकार सुमहत्तपः । तस्यैवं वर्तमानस्य वानप्रस्थस्य चाश्रमे

शान्तात्मा नियमोपेतः सुमहत्तपश्चकार। एवं वर्तमानस्य तस्य वानप्रस्थस्य चाश्रमे—

Verse 4

पश्चिमे वयसि प्राप्ते पुत्रो जज्ञे सुशोभनः । सर्वलक्षणसंपूर्णः पूर्णचंद्रसमप्रभः

पश्चिमे वयसि प्राप्ते सुशोभनः पुत्रो जज्ञे। सर्वलक्षणसम्पूर्णः पूर्णचन्द्रसमप्रभः॥

Verse 5

मार्कंड इति नामाऽथ तस्य चक्रे पिता स्वयम् । सोऽतीव ववृधे बालस्तस्मिन्नाश्रम उत्तमे

तस्य पिता स्वयमेव तस्य नाम मार्कण्ड इति चक्रे। स बालोऽतीव ववृधे तस्मिन्नुत्तमेऽाश्रमे॥

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । वर्धमानस्य तस्यैवमतीताः पंच वत्सराः । बालक्रीडाप्रसक्तस्य पितुरुत्सङ्गवर्तिनः

शुक्लपक्ष इवाम्बरे तारापतिरिव वर्धमानः स बालः। एवं तस्य वर्धमानस्य पञ्च वत्सरा अतीताः— बालक्रीडाप्रसक्तः पितुरुत्सङ्गवर्ती च॥

Verse 7

कस्यचित्त्वथ कालस्य कश्चित्तत्र समागतः । सामुद्रिकस्य कृत्स्नस्य वेत्ता ज्ञानविधानभू

कस्यचित्कालस्य पश्चात् कश्चित्तत्र समागतः। स सामुद्रिकविद्यायाः कृत्स्नस्य वेत्ता ज्ञानविधानभूः॥

Verse 8

स तं शिशुं समालोक्य नखाग्रान्मूर्द्धजावधिम् । विस्मयोत्फुल्लनयन ईषद्धास्यमथाऽकरोत्

स तं शिशुं नखाग्रात् मूर्धजावधि समालोक्य विस्मयोत्फुल्लनयनः, अनन्तरम् ईषद्धास्यम् अकरोत्।

Verse 9

मृकंडोऽपि समालोक्य ज्ञानिनं सस्मिताननम् । पप्रच्छ विनयोपेतः किंचित्तुष्टेन चेतसा

मृकण्डोऽपि तं ज्ञानिनं सस्मिताननं समालोक्य विनयोपेतः, किंचित्तुष्टेन चेतसा पप्रच्छ।

Verse 10

मृकण्ड उवाच । कस्मात्त्वं विप्रशार्दूल वीक्ष्येमं मम दारकम् । सुचिरं विस्मयाविष्टस्ततोऽभूः सस्मिताननः

मृकण्ड उवाच—कस्मात् त्वं विप्रशार्दूल, वीक्ष्येमं मम दारकं, सुचिरं विस्मयाविष्टः, ततः सस्मिताननोऽभूः?

Verse 11

सूत उवाच । असकृत्तेन संपृष्टः सकृद्ब्राह्मणसत्तमः । ततश्च कथयामास हास्यकारणमेव हि

सूत उवाच—तेनासकृत् संपृष्टः स ब्राह्मणसत्तमः; ततः स हास्यकारणमेव कथयामास।

Verse 12

ब्राह्मण उवाच । लक्षणानि शिशोरस्य दृश्यंते यानि सन्मुने । गात्रस्थानि भवेत्सत्यं तैः पुमानजरामरः

ब्राह्मण उवाच—हे सन्मुने, शिशोरस्य यानि लक्षणानि गात्रस्थानेषु दृश्यन्ते, तानि यदि सत्यं स्थिराणि भवन्ति, तैः पुमान् अजरामरः सूच्यते।

Verse 13

अस्य भावि पुनश्चाऽस्माद्दिवसान्निधनं शिशोः । षड्भिर्मासैर्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्

अद्यैव आरभ्य अस्मात् दिवसात् शिशोः पुनर्निधनं भावि; षड्भिर्मासैः न संशयः। एतत् मया उक्तं सत्यं।

Verse 14

एवं ज्ञात्वा द्विजश्रेष्ठ कुरुष्वाऽस्य हितं च यत् । इह लोके परे चैव बालकस्य ममाऽज्ञया

एवं विदित्वा द्विजश्रेष्ठ, अस्य बालकस्य हितं यत् कुरुष्व; इह लोके परे च, मम आज्ञया।

Verse 15

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रो जगामाऽभीप्सितां दिशम् । मृकण्डोऽपि ततस्तस्य चक्रे मौंजीनिबन्धनम्

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रः स्वाभीप्सितां दिशं जगाम। ततः मृकण्डुः अपि पुत्रस्य मौञ्जीनिबन्धनं चकार।

Verse 16

अकालेऽपि कुमारस्य किंचिद्ध्यात्वा निजे हृदि । कारणं कारणज्ञः स ततः प्रोवाच तं सुतम्

अकालेऽपि कुमारस्य स किंचिद् हृदि ध्यात्वा; कारणज्ञः स कारणं ज्ञात्वा ततः सुतं प्रोवाच।

Verse 17

यं कं चिद्वीक्षसे पुत्र भ्रममाणं द्विजोत्तमम् । तस्यावश्यं त्वया कार्यं विनयादभि वादनम्

पुत्र, यं कंचिद् भ्रमन्तं द्विजोत्तमं पश्यसि, तस्मै त्वया अवश्यं विनयेन अभिवादनं कार्यम्।

Verse 19

एवं तस्य व्रतस्थस्य षण्मासा दिवसैस्त्रिभिः । हीनाः स्युर्ब्राह्मणेंद्राणां नमस्कारपरस्य च

एवं तस्य व्रतस्थस्य नमस्कारपरस्य च । ब्राह्मणेन्द्रप्रसादेन षण्मासा दिवसैस्त्रिभिः हीनाः स्युः ॥

Verse 20

तान्दृष्ट्वा स मुनीन्सर्वान्नमश्चक्रे मुनेः सुतः । दीर्घायुर्भव तैरुक्तः सर्वैरपि पृथक्पृथक्

तान्दृष्ट्वा स मुनीन्सर्वान् नमश्चक्रे मुनेः सुतः । दीर्घायुर्भव इत्युक्तः सर्वैरपि पृथक्पृथक् ॥

Verse 21

अथ तं बालभावेन कौतुकाद्ब्रह्मचारिणः । चिरं दृष्ट्वाऽब्रवीद्वाक्यं वसिष्ठो मुनिपुंगवः

अथ तं बालभावेन कौतुकाद्ब्रह्मचारिणम् । चिरं दृष्ट्वाऽब्रवीद्वाक्यं वसिष्ठो मुनिपुंगवः ॥

Verse 22

सर्वैरेष शिशुः प्रोक्तो दीर्घा युरिति सादरम् । तृतीयेऽह्नि पुनः प्राणांस्त्यक्ष्यत्ययमसंशयः

सर्वैरेष शिशुः प्रोक्तो दीर्घायुरिति सादरम् । तृतीयेऽह्नि पुनः प्राणांस्त्यक्ष्यत्ययमसंशयः ॥

Verse 23

तन्न युक्तं भवेदीदृगस्माकं वचनं द्विजाः । तस्मात्तत्क्रियतां कर्म येनायं स्याच्चिरायुधृक्

तन्न युक्तं भवेदीदृगस्माकं वचनं द्विजाः । तस्मात्तत्क्रियतां कर्म येनायं स्याच्चिरायुधृक् ॥

Verse 24

ततो मिथः समालोच्य सर्वे ते मुनिपुंगवाः । प्रोचुर्न जीवनोपायो भवेन्मुक्त्वा पितामहम्

ततः परस्परं समालोच्य ते सर्वे मुनिपुङ्गवाः प्रोचुः—पितामहं विना तस्य जीवनरक्षणोपायो नास्ति।

Verse 25

तस्मात्तस्य पुरो नीत्वा बालोऽयं क्षीणजीवितः । क्रियतां तस्य वाक्येन यथा स्याच्चिरजीवभाक्

तस्मात् क्षीणजीवितं बालमेनं तस्य पुरो नीत्वा, तस्य वाक्यानुसारतः क्रियतां, यथा स चिरजीवभाग् भवेत्।

Verse 26

ततस्तु ते समादाय सत्वरं ब्रह्मचारिणम् । ब्रह्मलोकं समाजग्मुस्त्यक्त्वा तीर्थपराक्रमम्

ततः ते सत्वरं तं ब्रह्मचारिणं समादाय, तीर्थपराक्रमं विहाय, ब्रह्मलोकं समाजग्मुः।

Verse 27

ततः प्रणम्य तं देवं वेदोक्तैः स्तवनैर्द्विजाः । स्तुत्वाऽथ संविधे तस्य निषेदुस्तदनन्तरम्

ततः तं देवं प्रणम्य द्विजाः वेदोक्तैः स्तवनैः स्तुत्वा, अथ तस्य संविधौ तदनन्तरं निषेदुः।

Verse 28

तेषामनंतरं सोऽपि नमश्चक्रे पितामहम् । बालः प्रोक्तश्च दीर्घायुर्भवेति च स्वयंभुवा

तेषामनन्तरं बालोऽपि पितामहं नमश्चक्रे; स्वयंभूश्च प्रोवाच—दीर्घायुर्भवतु अयम्।

Verse 29

अथोवाच मुनीन्सर्वान्विश्रांतान्पद्मयोनिजः । कुतो यूयं समायाताः सांप्रतं केन हेतुना

अथ पद्मयोनिर्ब्रह्मा सर्वान् मुनीन् विश्रान्तान् दृष्ट्वा तान् उवाच— “यूयं सांप्रतम् कुतः समायाताः? केन हेतुना च?”

Verse 30

प्रोच्यतां चापि यत्कृत्यं युष्माकं क्रियतेऽधुना । मद्गृहे संप्रयातानां कोऽयं बालोऽपि सद्व्रती

“युष्माकं यत् कृत्यं सांप्रतम् क्रियते, तदपि प्रोच्यताम्। मद्गृहे संप्रयातानां, कोऽयं बालोऽपि सद्व्रती नियमपरायणः?”

Verse 31

मुनय ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन भ्रममाणा महीतलम् ः । चमत्कारपुराभ्याशे वयं प्राप्ताः पितामह

मुनय ऊचुः— “तीर्थयात्राप्रसङ्गेन महीतलं भ्रममाणाः वयं, पितामह, चमत्कारपुरस्याभ्याशे प्राप्ताः।”

Verse 32

तत्रानेन वयं देव बालकेनाऽभिवादिताः । क्रमात्सर्वेरपि प्रोक्तो दीर्घायुरिति सादरम्

“तत्र, देव, अनेन बालकेन सादरम् अभिवादिताः वयम्। ततः क्रमात् सर्वैरपि स्नेहात् प्रोक्तम्— ‘दीर्घायुर् भव’ इति।”

Verse 33

एतस्य तु पुनः शेषमायुषो दिवसत्र यम् । विद्यते विबुधश्रेष्ठ व्रीडितास्तेन वै वयम्

“अस्य तु पुनः, विबुधश्रेष्ठ, आयुषः शेषं दिवसत्रयमेव विद्यते। तेन कारणेन वयं वै लज्जिताः।”

Verse 34

ततश्चैनं समादाय वयं प्राप्तास्तवांतिकम् । भवताऽपि तथा प्रोक्तो दीर्धायु र्बालकोऽस्त्वयम्

ततः एनं समादाय वयं तव अन्तिकं प्राप्ताः। भवानपि तथैव ब्रूयात्—‘अयं बालको दीर्घायुरस्तु’ इति॥

Verse 35

तस्माद्यथा वयं सत्या भवता सह पद्मज । भवाम कुरु तत्कृत्यमेतस्मादागता वयम्

तस्मात्, पद्मज, यथा वयं भवता सह सत्याः स्याम। तत् कृत्यं कुरु; एतस्मादेव प्रयोजनाद् आगता वयम्॥

Verse 36

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां पद्मसंभवः । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं समादाय च बालकम्

सूत उवाच—तेषां मुनीनां वचनं श्रुत्वा पद्मसम्भवः। बालकं समादाय प्रहसन् इदं वाक्यम् प्रोवाच॥

Verse 37

मत्प्रसादादयं बालोजरामृत्युवि वर्जितः । भविष्यति न संदेहो वेदविद्याविचक्षणः

मत्प्रसादादयं बालो जरामृत्युविवर्जितः भविष्यति न संशयः। वेदविद्याविचक्षणश्च भविष्यति॥

Verse 38

तस्मात्प्राग्धरणीपृष्ठं व्रजध्वं मुनिसत्तमाः । बालमेनं समादाय तस्मिन्नेवास्य मंदिरं

तस्मात् प्राग्धरणीपृष्ठं व्रजध्वं मुनिसत्तमाः। एनं बालं समादाय तस्मिन्नेवास्य मन्दिरं स्थापयत॥

Verse 39

यावदस्य पिता वृद्धः पुत्रदर्शनविह्वलः । न याति निधनं सार्धं धर्मपत्न्या द्विजोत्तमाः

यावत् तस्य पिता वृद्धः पुत्रदर्शनविह्वलः । धर्मपत्न्या सह द्विजोत्तमाः निधनं न याति तावत् ॥

Verse 40

अथाऽयाताश्च तं बालं सर्वे ते मुनि सत्तमाः । आगत्य वसुधापृष्ठं तस्यैवाश्रमसंनिधौ

अथ ते मुनिसत्तमाः सर्वे तं बालमाययुः । तस्यैवाश्रमसन्निधौ वसुधापृष्ठमानीय तम् ॥

Verse 41

अमुंचन्नग्नितीर्थे तं समाभाष्य ततः परम् । तीर्थयात्राकृते पश्चाज्जग्मुरन्यत्र सत्वरम्

अग्नितीर्थे तममुंचन् समाभाष्य ततः परम् । तीर्थयात्राकृते पश्चाद् जग्मुरन्यत्र सत्वरम् ॥

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे विप्रो मृकंडः सुतवत्सलः । नापश्यत्स्वसुतं पश्चाद्विललाप सुदुःखितः

एतस्मिन्नन्तरे विप्रो मृकण्डः सुतवत्सलः । नापश्यत् स्वसुतं पश्चाद् विललाप सुदुःखितः ॥

Verse 43

अहो मे तनयोऽभीष्टः कथमद्य न दृश्यते । कूपांतः पतितः किं नु किं व्यालैर्वा निपातितः

अहो मे तनयोऽभीष्टः कथमद्य न दृश्यते । कूपान्तः पतितः किं नु किं व्यालैर्वा निपातितः ॥

Verse 44

कृत्वा मां दुःखसंतप्तं मातरं चापि पुत्रकः । प्रस्थितो दीर्घमध्वानं विरुद्धं कृतवान्विधिः

मां मातरं च दुःखसंतप्तौ कृत्वा पुत्रकः दीर्घमध्वानं प्रस्थितः; विधिर्विरुद्धं कृतवान्, यथोचितं नानुवर्तितवान्।

Verse 45

पश्य ब्राह्मणि पापेन मया दुष्कृतकारिणा । न बालस्य मुखं दृष्टं प्रस्थितस्य यमालये

पश्य ब्राह्मणि—मया पापेन दुष्कृतकारिणा; प्रस्थितस्य बालस्य यमालये गच्छतः मुखमपि न दृष्टम्।

Verse 46

कथितं ज्ञानिना तेन मम पूर्वं महात्म ना । षङ्भिर्मासैः सुतस्तेऽयं देहत्यागं करिष्यति

पूर्वं तेन ज्ञानिना महात्मना मम कथितम्—‘षड्भिर्मासैः तेऽयं सुतो देहत्यागं करिष्यति’ इति।

Verse 47

सोऽहं पुत्रस्य दुःखेन साधयिष्ये हुताशनम् । यावच्छोकाग्निना कायो दह्यते न वरान ने

ततः पुत्रदुःखेन पीडितोऽहं हुताशनं साधयिष्ये; शोकाग्निना मे कायो दह्यते, हे वरानने।

Verse 48

ब्राह्मण्युवाच । ममापि मतमेतद्धि यत्त्वया परिकीर्तितम् । तत्किं चिरयसि ब्रह्मञ्छीघ्रं दारूणि चानय

ब्राह्मण्युवाच—ममापि मतमेतदेव यत्त्वया परिकीर्तितम्; तत्किं चिरयसि ब्रह्मन्? शीघ्रं दारूणि च आनय।

Verse 49

येनाऽहं भवता सार्धं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । पुत्रशोकेन संतप्ता सुभृशं दुःखशांतये

येनाहं भवता सार्धं हुताशनं प्रवेक्ष्यामि, पुत्रशोकेन संतप्ता सुभृशं दुःखशान्तये।

Verse 50

सूत उवाच । एवं तयोः प्रवदतोर्दंपत्योर्द्विज सत्तमाः । आजगामाऽथ संहृष्टः स बालः सन्निधिं तयोः

सूत उवाच—एवं तयोः प्रवदतोर्दम्पत्योर्द्विजसत्तमाः, अथ संहृष्टः स बालस्तयोः सन्निधिमाजगाम।

Verse 51

तं दृष्ट्वा ब्राह्मणो हृष्टो ब्राह्मण्या सहितस्तदा । आनंदाश्रुप्लुताक्षोऽथ सम्मुख स्तमुपाद्रवत्

तं दृष्ट्वा ब्राह्मणो हृष्टो ब्राह्मण्या सहितस्तदा; आनन्दाश्रुप्लुताक्षोऽथ सम्मुखं तमुपाद्रवत्।

Verse 52

भूयोभूयः परिष्वज्य सभार्यः पृष्टवांस्तदा । क्व गतः स्वाश्रमाद्वत्स चिरात्कस्मादिहाऽगतः

भूयोभूयः परिष्वज्य सभार्यः पृष्टवान् तदा—क्व गतः स्वाश्रमाद्वत्स, चिरात्कस्मादिहागतः?

Verse 53

शोकार्णवे परिक्षिप्य मां सभार्यं वयोऽधिकम् । तन्मा पुत्रक भूयस्त्वमीदृक्कर्म करिष्यसि

शोकार्णवे परिक्षिप्य मां सभार्यं वयोऽधिकम्; तन्मा पुत्रक भूयस्त्वमीदृक्कर्म करिष्यसि।

Verse 54

मार्कंडेय उवाच । अत्राऽद्य मुनयः प्राप्ता मया ते चाभिवादिताः । क्रमेण विनयात्तात स्मरमाणेन ते वचः

मार्कण्डेय उवाच—अत्राद्य मुनयः प्राप्ताः; मया ते क्रमशो विनयेनाभिवादिताः, तात, तव वचनानि स्मरता।

Verse 55

दीर्घायुर्भव तैरुक्तः सर्वैरेव द्विजोत्तमैः । दृष्ट्वा मां विस्मयाविष्टैर्बालकं व्रतिनं विभो

सर्वैरेव द्विजोत्तमैः ‘दीर्घायुर्भव’ इति ममोक्तम्; मां बालकं व्रतिनं दृष्ट्वा ते विस्मयाविष्टा अभवन्, विभो।

Verse 56

अथ तात समालोक्य तेषां मध्यगतो मुनिः । वसिष्ठस्तान्मुनीन्सर्वान्प्रोवाच प्रहसन्निव

अथ तात, तेषां मध्ये स्थितो मुनिः वसिष्ठः तान् समालोक्य सर्वान् मुनीन् प्रहसन्निव प्रोवाच।

Verse 57

वसिष्ठ उवाच । दीर्घायुर्भव यः प्रोक्तो युष्माभिर्मुनिपुंगवाः । तृतीये दिवसे सोऽयं बालः पंचत्वमेष्यति

वसिष्ठ उवाच—युष्माभिर्मुनिपुङ्गवैः ‘दीर्घायुर्भव’ इति यः प्रोक्तः; स एष बालः तृतीये दिवसेऽपि पञ्चत्वमेष्यति।

Verse 58

ततस्ते मुनयो भीता असत्यात्तात तत्क्षणात् । समादाय ययुस्तत्र यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः

ततः ते मुनयो भीताः, तात, असत्यभयात् तत्क्षणात्; समादाय ययुस्तत्र यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः।

Verse 59

नमस्कृतेन तेनाऽपि प्रोक्तोऽहं पद्मयोनिना । दीर्घायुर्भव पृष्टश्च कुतस्त्वमिह चागतः

नमस्कृत्य मया तस्मै पद्मयोनिः पितामहः । मामुवाच—दीर्घायुर्भव; पुनश्च पप्रच्छ—कुतस्त्वमिहागतः ॥

Verse 60

अथ तैर्मुनिभिः सर्वैर्वृत्तांतं तस्य कीर्तितम् । आशीर्वादोद्भवं प्रोक्तं ततो वयमिहागताः

अथ तैः सर्वमुनिभिः तस्य वृत्तान्तः सम्यगुदाहृतः । आशीर्वादसमुद्भव इति प्रोक्तं; ततो वयमिहागताः ॥

Verse 61

यथाऽयं बालको देव त्वत्प्रसादात्पितामह । दीर्घायुर्जायते लोके तथा त्वं कर्तुमर्हसि

देव पितामह! त्वत्प्रसादात् यथाऽयं बालको लोके दीर्घायुर्भवेत् । तथा तद् भवता कर्तुं शक्यं, कर्तुमर्हसि ॥

Verse 62

ततोऽहं ब्रह्मणा तात जरामरणवर्जितः । विहितः प्रेषितस्तूर्णं स्वगृहं प्रति तैः समम्

ततो ब्रह्मणा तात! अहं जरामरणवर्जितः कृतः । तैः सह त्वरितं स्वगृहं प्रति प्रेषितोऽभवम् ॥

Verse 63

ते तु मां मुनयोत्रैव प्रमुच्याश्रमसन्निधौ । स्नानार्थं विविशुः सर्वे ह्रदेऽत्रैव सुशोभने

ते मुनयस्तु मामत्रैव आश्रमसन्निधौ विमुच्य । स्नानार्थं सर्वेऽपि प्रविविशुः अत्रैव सुशोभने ह्रदे ॥

Verse 64

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मृकंडो हर्षसंयुतः । प्रययौ सत्वरं तत्र यत्र ते मुनयः स्थिताः

तद्वचनं श्रुत्वा मृकण्डो हर्षसमन्वितः । सत्वरं प्रययौ तत्र यत्र ते मुनयः स्थिताः ॥

Verse 65

प्रणम्य तान्मुनीन्सर्वान्कृताञ्जलिपुटः स्थितः । प्रोवाच वः प्रसादेन कुलं मे वृद्धिमागतम्

प्रणम्य तान्मुनीन्सर्वान् कृताञ्जलिपुटः स्थितः । प्रोवाच—वः प्रसादेन कुलं मे वृद्धिमागतम् ॥

Verse 66

साधु प्रोक्तमिदं कैश्चिदाचार्यैर्मुनिसत्तमाः । साधुलोकं समाश्रित्य विख्यातं च जगत्त्रये

साधु प्रोक्तमिदं कैश्चिदाचार्यैर्मुनिसत्तमाः । साधुलोकं समाश्रित्य विख्यातं च जगत्त्रये ॥

Verse 67

साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः । तीर्थं फलति कालेन सद्यः साधुसमागमः

साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः । तीर्थं फलति कालेन सद्यः साधुसमागमः ॥

Verse 68

तस्मादतिथयः प्राप्ता यूयं सर्वेऽद्य मे गृहम् । प्रकरोमि किमातिथ्यं प्रोच्यतां द्विजसत्तमाः

तस्मादतिथयः प्राप्ता यूयं सर्वेऽद्य मे गृहम् । प्रकरोमि किमातिथ्यं प्रोच्यतां द्विजसत्तमाः ॥

Verse 69

ऋषय ऊचुः । एतदेव मुनेऽस्माकमातिथ्यं कोटिसंमितम् । अल्पायुरपि ते बालो यज्जातो मृत्युवर्जितः

ऋषय ऊचुः—एतदेव मुनेऽस्माकम् आतिथ्यं कोटिसंमितम्। अल्पायुरपि ते बालो यज्जातो मृत्युवर्जितः॥

Verse 70

मृकण्ड उवाच । मृत्युनाऽलिंगितं बालमस्मदीयं मुनीश्वराः । भवद्भिरद्य संरक्ष्य कुलं कृत्स्नं समुद्धृतम्

मृकण्ड उवाच—मृत्युनाऽलिङ्गितं बालम् अस्मदीयं मुनीश्वराः। भवद्भिरद्य संरक्ष्य कुलं कृत्स्नं समुद्धृतम्॥

Verse 71

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नाऽस्ति निष्कृतिः

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा। निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः॥

Verse 72

तस्मात्कृतघ्नतादोषो न स्यान्मम मुनीश्वराः । यथा कार्यं भवद्भिश्च तथा सर्वैर्न संशयः

तस्मात्कृतघ्नतादोषो न स्यान्मम मुनीश्वराः। यथा कार्यं भवद्भिश्च तथा सर्वैर्न संशयः॥

Verse 73

ऋषय ऊचुः । यदि प्रत्युपकाराय मन्यसे त्वं द्विजोत्तम । गृहं कुरुष्व नो वाक्याद्देवस्य परमेष्ठिनः

ऋषय ऊचुः—यदि प्रत्युपकाराय मन्यसे त्वं द्विजोत्तम। गृहं कुरुष्व नो वाक्याद् देवस्य परमेष्ठिनः॥

Verse 74

येनाऽयं बालकस्तेऽद्य कृतो मृत्युविवर्जितः । तस्मात्स्थापय तीर्थेन देवं तं प्रपितामहम्

येनायं बालकस्तेऽद्य मृत्युविवर्जितः कृतः। तस्मात् तीर्थेऽस्मिन् तं देवं प्रपितामहं स्थापय॥

Verse 75

पुत्रेण सहितः पश्चादाराधय दिवानिशम् । वयमेव त्वया सार्धं तं च देवं पितामहम्

पुत्रेण सहितः पश्चाद् दिवानिशं समाराधय। वयमपि त्वया सार्धं तं देवं पितामहं भजामहे॥

Verse 76

नित्यं प्रपूजयिष्यामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः । बालेनाऽनेन सार्धं ते सख्यमत्र स्थितं यतः । बालसख्यमिति ख्यातं नाम्ना तेन भविष्यति

नित्यं प्रपूजयिष्यामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः। बालेनानेन सार्धं ते सख्यमत्र स्थितं यतः। बालसख्यमिति ख्यातं नाम्ना तेन भविष्यति॥

Verse 77

तीर्थमन्यैरिति ख्यातं बालकानां हितावहम् । रोगार्तानां भयार्तानामस्माकं वचनात्सदा

तीर्थमन्यैरपि ख्यातं बालकानां हितावहम्। रोगार्तानां भयार्तानामस्माकं वचनात् सदा॥

Verse 78

अस्मिंस्तीर्थे शिशुं लोकाः स्नापयिष्यंति ये द्विज । रोगार्तं वा भयार्तं वा पीडितं वा ग्रहादिभिः

अस्मिंस्तीर्थे शिशुं लोकाः स्नापयिष्यन्ति ये द्विज। रोगार्तं वा भयार्तं वा पीडितं वा ग्रहादिभिः॥

Verse 79

भविष्यति न संदेहः सर्वदोषविवर्जितः । पितामहप्रसादेन तथाऽस्मद्वचनाद्द्विज

भविष्यति न संशयः; सर्वदोषविवर्जितो भविष्यति। पितामहप्रसादेन तथा चास्मद्वचनात्, हे द्विज।

Verse 80

ये पुनर्मानुषा विप्र निष्कामाः श्रद्धयान्विताः । स्नानमात्रं करिष्यंति ते यांति परमां गतिम्

ये पुनर्मानुषा, हे विप्र, निष्कामाः श्रद्धयान्विताः; स्नानमात्रं कुर्वन्ति चेत्, ते परमां गतिं यान्ति।

Verse 81

एवमुक्त्वाथ ते सर्वे मुनयः शंसितव्रताः । तमामंत्र्य मुनिं जग्मुस्तीर्थान्यन्यानि सत्वराः

एवमुक्त्वाथ ते सर्वे मुनयः शंसितव्रताः। तं मुनिमामन्त्र्य जग्मुस्तीर्थान्यन्यानि सत्वराः॥

Verse 82

मृकण्डोऽपि सपुत्रश्च तस्मिन्स्थाने पितामहम् । स्थापयामास संहृष्टो ज्येष्ठे ज्येष्ठास्थिते विधौ

मृकण्डोऽपि सपुत्रश्च तस्मिन्स्थाने पितामहम् स्थापयामास संहृष्टो, ज्येष्ठे ज्येष्ठास्थिते विधौ।

Verse 83

ततश्चाऽराधयामास दिवारात्रमतंद्रितः । सपुत्रः श्रद्धया युक्तः संप्राप्तश्च परां गतिम्

ततश्चाराधयामास दिवारात्रमतन्द्रितः। सपुत्रः श्रद्धया युक्तः संप्राप्तश्च परां गतिम्॥

Verse 84

सूत उवाच । ततःप्रभृति तत्तीर्थं बालसख्यमिति स्मृतम् । पावनं सर्वजंतूनां बालानां रोगनाशनम्

सूत उवाच—ततःप्रभृति तत्तीर्थं ‘बालसख्यम्’ इति स्मृतम्। तत् सर्वजन्तूनां पावनं, बालानां रोगनाशनं च॥

Verse 85

ज्येष्ठे ज्येष्ठासु यो बालस्तत्र स्नानं समाचरेत् । न स पीडामवाप्नोति यावत्संवत्सरं द्विजाः

ज्येष्ठे ज्येष्ठासु यो बालस्तत्र स्नानं समाचरेत्। न स पीडामवाप्नोति यावत्संवत्सरं द्विजाः॥

Verse 86

ग्रहभूतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः । अगम्यः सर्वदुष्टानां तथाऽन्येषां प्रजायते

ग्रहभूतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः। अगम्यः सर्वदुष्टानां तथाऽन्येषां प्रजायते॥