Adhyaya 207
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 207

Adhyaya 207

अध्यायेऽस्मिन् विश्वामित्रः प्रथमं तीर्थस्य स्नानफलम्, कालविशेषेण च शुद्धिकरत्वं निरूपयति। अनन्तरम् आनर्तः पृच्छति—इन्द्रस्य भुवि पूजनं कुतः केवलं पञ्चरात्रपर्यन्तं, कस्य ऋतौ च तद्विधेयम् इति। तदा विश्वामित्रः गौतमाहल्योपाख्यानं कथयति—इन्द्रस्य अपराधः, गौतमस्य शापः (वीर्यनाशः, मुखे सहस्रचिह्नानि, भुवि पूजने शिरोभेदभयम्), अहल्यायाः शिलारूपता, इन्द्रस्य निवृत्तिश्च। इन्द्रराज्याभावे जगद्व्याकुलं दृष्ट्वा बृहस्पतिः देवाश्च गौतमं प्रार्थयन्ते। ब्रह्मा विष्णुशिवाभ्यां सह मध्यस्थो भूत्वा नियमसंयमं क्षमागुणं च प्रशंसति, वाक्यस्य सत्यतां च रक्षति। शापः अंशतः शम्यते—इन्द्राय मेषसम्भवाङ्गप्राप्तिः, मुखचिह्नानां नेत्रत्वपरिणामः, तेन ‘सहस्राक्ष’ इति नाम। इन्द्रः मनुष्यलोकपूजापुनःस्थापनं याचते; गौतमः पञ्चरात्रं भौममहोत्सवं संस्थापयति, यत्र तदनुष्ठीयते तत्र आरोग्यं, अनावृष्ट्यभावः, राज्यविघ्नाभावश्च भवतीति वरं ददाति। नियमोऽपि—इन्द्रप्रतिमापूजा न कार्या; वृक्षजाया याष्टिः वेदमन्त्रैः प्रतिष्ठाप्या, व्रतं च नैतिकशुद्ध्यनुगुणं पापमोचनहेतुः। फलश्रुत्या पाठश्रवणेन वर्षपर्यन्तं रोगाभावः, अर्घ्यमन्त्रेण च विशेषदोषक्षयः कथ्यते।

Shlokas

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । बालमंडनमाहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

विश्वामित्र उवाच—एतत् ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽस्मि नराधिप। बालमण्डनमाहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्॥

Verse 2

यत्रैकस्मिन्नपि स्नाने कृते पार्थिवसत्तम । सर्वेषां लभ्यते पुण्यं तीर्थानां स्नानसंभवम् । माघमासे त्रयोदश्यां शुक्लपक्ष उपस्थिते

यत्र स्थाने, पार्थिवसत्तम, एकस्मिन्नपि स्नाने कृते सर्वेषां तीर्थस्नानजन्यं पुण्यं सम्यग् लभ्यते—विशेषतः माघमासे शुक्लपक्षस्य त्रयोदश्यां समुपस्थितायाम्।

Verse 3

आनर्त उवाच । कस्माच्छक्रस्य संस्थानं पंचरात्रं धरातले । नाधिकं जायते तेषां यथान्येषां दिवौकसाम्

आनर्त उवाच—कस्मात् शक्रस्य धरातले संस्थानं पञ्चरात्रमेव? किमर्थं नाधिकं जायते, यथान्येषां दिवौकसाम्?

Verse 4

वर्षांते कानि चाहानि येषु शक्रो धरातले । समागच्छति को मास एतत्सर्वं ब्रवीहि मे

वर्षान्ते कानि च अहानि येषु शक्रो धरातले समागच्छति? को मासः? एतत् सर्वं मे ब्रवीहि।

Verse 5

विश्वामित्र उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि कथा मेनां धराधिप । पंचरात्रात्परं शक्रो यथा न स्याद्धरातले

विश्वामित्र उवाच—श्रूयतां, धराधिप; एषा कथा मया अभिधास्यते, यथा पञ्चरात्रात् परं शक्रो धरातले न स्यात्।

Verse 6

आसीत्पूर्वं बृहत्कल्पे जयत्सेनः सुरेश्वरः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य स्वामी दानवदर्पहा

आसीत् पूर्वं बृहत्कल्पे जयत्सेनः सुरेश्वरः—त्रैलोक्यस्य समस्तस्य स्वामी, दानवदर्पहा।

Verse 7

त्रैलोक्ये सकले पूजां भजमानः सदैव हि । कस्यचित्त्वथ कालस्य गौतमस्य मुनेः प्रिया

स त्रैलोक्ये समस्तेऽपि सततं पूजितोऽभवत्। अथ कस्यचिद् काले गौतममुनेः प्रिया (पत्नी) आसीत्—

Verse 8

अहिल्यानाम भार्याऽभूद्रूपे णाप्रतिमा भुवि । तां दृष्ट्वा चकमे शक्रः कामदेववशं गतः

अहिल्या नाम सा भार्या भुवि रूपेणाप्रतिमा। तां दृष्ट्वा शक्रः कामदेववशं गतः, तामकामयत्॥

Verse 9

नित्यमेव समागत्य स्वर्गलोकात्स कामभाक् । गौतमे निर्गते राजन्समिदिध्मार्थमेव हि । दर्भार्थं फलमूलार्थं स्वयमेव महात्मभिः

स कामभाक् स्वर्गलोकात् नित्यं समागत्य, राजन्, गौतमे समिदिध्मार्थं दर्भार्थं फलमूलार्थं च निर्गते—यत् महात्मभिः स्वयमेव क्रियते—तदा अवसरं प्रतीयत्॥

Verse 11

तच्छ्रुत्वा सहसा तूर्णं गौतमो गृहमभ्यगात् । यावत्पश्यति देवेशं सह पत्न्या समागतम्

तद् श्रुत्वा गौतमः सहसा तूर्णं गृहमभ्यगात्। यावत् पश्यति देवेशं पत्न्या सह समागतम्॥

Verse 12

शक्रोऽपि गौतमं दृष्ट्वा पलायनपरायणः । निर्जगामाश्रमात्तस्माद्विवस्त्रोऽपि भयाकुलः

शक्रोऽपि गौतमं दृष्ट्वा पलायनपरायणः। भयाकुलो विवस्त्रोऽपि तस्मादाश्रमात् निर्जगाम॥

Verse 13

अहिल्यापि भयत्रस्ता दृष्ट्वा भर्तारमागतम् । अधोमुखी स्थिता राजंस्तदा व्याकुलितेंद्रिया

अहिल्यापि भयत्रस्ता दृष्ट्वा भर्तारमागतम् । अधोमुखी स्थिता राजंस्तदा व्याकुलितेंद्रिया

Verse 14

गौतमोऽपि च तद्दृष्ट्वा सम्यग्भार्याविचेष्टितम् । ददौ शापं महाराज कोपसंरक्तलोचनः

गौतमोऽपि च तद्दृष्ट्वा सम्यग्भार्याविचेष्टितम् । ददौ शापं महाराज कोपसंरक्तलोचनः

Verse 15

यस्माच्छक्र पापकर्म कृतमीदृग्विगर्हितम् । भार्या मे दूषिता साध्वी तस्मादवृषणो भव

यस्माच्छक्र पापकर्म कृतमीदृग्विगर्हितम् । भार्या मे दूषिता साध्वी तस्मादवृषणो भव

Verse 16

सहस्रं च भगानां ते वक्त्रे भवतु मा चिरम् । येन त्वं विप्लवं यासि त्रैलोक्ये सचराचरे

सहस्रं च भगानां ते वक्त्रे भवतु मा चिरम् । येन त्वं विप्लवं यासि त्रैलोक्ये सचराचरे

Verse 17

अपरं मर्त्यलोकेऽत्र यद्यागच्छसि वासव । पूजाकृते ततो मूर्धा शतधा ते भविष्यति

अपरं मर्त्यलोकेऽत्र यद्यागच्छसि वासव । पूजाकृते ततो मूर्धा शतधा ते भविष्यति

Verse 18

एवं शप्त्वा च तं शक्रं ततोऽहिल्यामुवाच सः । कोपसंरक्तनेत्रस्तु भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

एवं शप्त्वा तदा शक्रं ततः सोऽहिल्यामब्रवीत् । कोपसंरक्तनयनः पुनः पुनर्भर्त्सयामास ताम् ॥

Verse 19

यस्मात्पापे त्वया कर्म कृतमेतद्विगर्हितम् । तस्माच्छिलामयी भूत्वा त्वं तिष्ठ वसुधातले

यस्मात् पापे त्वया कर्म कृतमेतद्विगर्हितम् । तस्माच्छिलामयी भूत्वा त्वं तिष्ठ वसुधातले ॥

Verse 20

ततः सा तत्क्षणाज्जाता तस्य भार्या शिलात्मिका । इन्द्रोऽपि च परित्यक्तो वृषणाभ्यां तथाऽभवत्

ततः सा तत्क्षणाज्जाता तस्य भार्या शिलात्मिका । इन्द्रोऽपि च परित्यक्तो वृषणाभ्यां तथाऽभवत् ॥

Verse 21

सहस्रभगचिह्नस्तु वक्त्रदेशे बभूव ह

सहस्रभगचिह्नस्तु वक्त्रदेशे बभूव ह ।

Verse 22

अथ मेरोः समासाद्य कंदरं विजनं हरिः । सव्रीडः सेवते नित्यं न जगाम निजां पुरीम्

अथ मेरोः समासाद्य कन्दरं विजनं हरिः । सव्रीडः सेवते नित्यं न जगाम निजां पुरीम् ॥

Verse 23

ततो देवगणाः सर्वे सोद्वेगास्तेन वर्जिताः । नो जानंति च तत्रस्थं कन्दरान्वेषणे रताः ओ

ततः सर्वे देवगणाः तेन परित्यक्तत्वात् सोद्वेगाः सन्तः, तस्य निवासस्थानं न विदुः; कन्दरान्वेषणे रताः सर्वत्र विचेरुः।

Verse 24

पीड्यंते दानवै रौद्रैः स्वर्गे जाते विराजके

स्वर्गे विराजके जाते सति, रौद्रैर्दानवैः लोकाः पीड्यन्ते स्म।

Verse 25

एतस्मिन्नन्तरे जीवः शक्राण्या भयभीतया । सोद्वेगया परिपृष्टः क्व गतोऽथ पुरंदरः

एतस्मिन्नन्तरे भयभीतया सोद्वेगया शक्राण्या जीवः परिपृष्टः— ‘अथ क्व गतः पुरन्दरः?’ इति।

Verse 26

अथ जीवश्चिरं ध्यात्वा दृष्ट्वा तं ज्ञानचक्षुषा । जगाम सहितो देवैः प्रोवाचाथ सुनिष्ठुरम्

अथ जीवश्चिरं ध्यात्वा ज्ञानचक्षुषा तं दृष्ट्वा, देवैः सहितो जगाम; ततः स सुनिष्ठुरं प्रोवाच।

Verse 27

किमित्थं राज्यभोगांस्त्वं त्यक्त्वा विजनमाश्रितः । किं त्वया विहितं ध्यानं किं रौद्रं संश्रितं तपः

‘किमित्थं त्वं राज्यभोगान् त्यक्त्वा विजनमाश्रितः? त्वया किं ध्यानं विहितं, किं वा रौद्रं तपः संश्रितम्?’

Verse 28

बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा भगवक्त्रः पुरंदरः । प्रोवाच लज्जया युक्तो दीनो बाष्पपरिप्लुतः

बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा भगवक्त्रः पुरंदरः । लज्जया युक्तो दीनो बाष्पपरिप्लुतः प्रोवाच ॥

Verse 29

नाहं राज्यं करिष्यामि त्रैलोक्येऽपि कथंचन । पश्य मे यादृशी जाता ह्यवस्था गौतमान्मुनेः

नाहं राज्यं करिष्यामि त्रैलोक्येऽपि कथंचन । पश्य मे यादृशी जाता ह्यवस्था गौतमान्मुनेः ॥

Verse 31

मर्त्यलोकोद्भवा पूजा नष्टा मम बृहस्पते । गौतमस्य मुनेः शापात्कस्मिंश्चित्कारणांतरे

मर्त्यलोकोद्भवा पूजा नष्टा मम बृहस्पते । गौतमस्य मुनेः शापात्कस्मिंश्चित्कारणांतरे ॥

Verse 32

तच्छ्रुत्वा देवराजस्य बृहस्पतिरुवाचह । दुःखेन महता युक्तः सर्वैर्देवैः समावृतः । गौतमस्य समीपे च गत्वा प्रोवाच तं स्वयम्

तच्छ्रुत्वा देवराजस्य बृहस्पतिरुवाच ह । दुःखेन महता युक्तः सर्वैर्देवैः समावृतः । गौतमस्य समीपे च गत्वा प्रोवाच तं स्वयम् ॥

Verse 33

एतच्छक्रपरित्यक्तं त्रैलोक्यमपि चाखिलम् । पीड्यते दानवैर्विप्र नष्टयज्ञोत्सवक्रियम्

एतच्छक्रपरित्यक्तं त्रैलोक्यमपि चाखिलम् । पीड्यते दानवैर्विप्र नष्टयज्ञोत्सवक्रियम् ॥

Verse 34

नैष वांछति राज्यं स्वं लज्जया परया युतः । तस्मादस्य प्रसादं त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि । अनुग्रहेण शापस्य मम वाक्याद्द्विजोत्तम

स लज्जया परया युक्तः स्वराज्यं नाभिकाङ्क्षति । तस्माद्द्विजोत्तम त्वं तस्य प्रसादं यथावदाचर । मम वाक्यादनुग्रहेण शापं शिथिलय ॥

Verse 35

तच्छ्रुत्वा गौतमः प्राह न मे वाक्यं भवेन्मृषा । न वाक्यं लोपयिष्यामि यदुक्तं स्वयमेव हि

तच्छ्रुत्वा गौतमोऽब्रवीत्—न मे वचनं मृषा भवेत् । स्वयमेव यदुक्तं तद्वाक्यं न लोपयिष्यामि ॥

Verse 36

ततः प्रोवाच ते विष्णुः स्वयं चापि महेश्वरः । तथा देवगणाः सर्वे विनयावनता स्थिताः

ततः स विष्णुः तं प्रति प्रोवाच, स्वयं च महेश्वरः । तथा सर्वे देवगणाः विनयावनताः स्थिताः ॥

Verse 37

अन्यथा ब्रह्मणो वाक्यं न ते कर्तुं प्रयुज्यते । तस्मात्कुरुष्व विप्रेन्द्र शापस्यानुग्रहं हरेः

अन्यथा ब्रह्मणो वाक्यं न ते कर्तुं प्रयुज्यते । तस्माद्विप्रेन्द्र हरेः कृते शापस्यानुग्रहं कुरु ॥

Verse 38

दृष्ट्वा तन्मनसो दार्ढ्यं सुरा विष्णुपुरोगमाः । ब्रह्मणोंऽतिकमभ्येत्य तस्मै सर्वं न्यवेदयन्

तन्मनसो दार्ढ्यं दृष्ट्वा सुरा विष्णुपुरोगमाः । ब्रह्मणोऽन्तिकमभ्येत्य तस्मै सर्वं न्यवेदयन् ॥

Verse 39

शापं शक्रस्य संजातं तथा तस्मान्महामुनेः

शक्रस्य यः शापः संजातः, तथा तस्मान्महामुनेरपि यदुत्पन्नं वृत्तान्तम्।

Verse 40

यथा विडंबना जाता देवराजस्य गर्हिता । तथा च दानवैः सर्वं त्रैलोक्यं व्याकुलीकृतम्

यथा देवराजस्य गर्हिता विडम्बना जाता; तथा च दानवैः सर्वं त्रैलोक्यं व्याकुलीकृतम्।

Verse 41

यथा न कुरुते राज्यं व्रीडितः स शचीपतिः । तच्छ्रुत्वा पद्मजस्तूर्णं हरिशंभुसमन्वितः

यथा व्रीडितः शचीपतिः राज्यं न कुरुते; तच्छ्रुत्वा पद्मजस्तूर्णं हरिशम्भुसमन्वितः प्रस्थितवान्।

Verse 42

जगाम तत्र यत्रास्ते दुःखितः पाकशासनः । गौतमं च समानीय तत्रैव च पितामहः

जगाम तत्र यत्रास्ते दुःखितः पाकशासनः; पितामहस्तत्रैव गौतमं च समानीय।

Verse 43

ततः प्रोवाच प्रत्यक्षं देवानां वासवस्य च । अयुक्तं देवराजेन विहितं मुनिसत्तम

ततः स देवानां वासवस्य च प्रत्यक्षं प्रोवाच— ‘मुनिसत्तम, देवराजेन यद्विहितं तदयुक्तम्।’

Verse 44

यत्ते प्रदूषिता भार्या कामोपहतचेतसा । न ते दोषोऽस्ति यच्छप्तश्छिद्रे चास्मिन्पुरंदरः । परं प्रशस्यते नित्यं मुनीनां परमा क्षमा

यत्ते भार्या कामोपहतचेतसा केनचित् प्रदूषिता, तस्मात् तं शप्तवानसि—तत्र न ते दोषोऽस्ति; अस्मिन् छिद्रे पुरन्दरः पतितः। तथापि मुनीनां परमा क्षमा नित्यं प्रशस्यते।

Verse 45

यथा त्रैलोक्यराज्यं स्वं प्रकरोति शतक्रतुः । त्वया स्वयं प्रसादेन तथा नीतिर्विधीयताम्

यथा शतक्रतुः स्वं त्रैलोक्यराज्यं पुनः प्रकरोति प्रतिष्ठापयति च, तथा त्वया स्वयमेव प्रसादेन सम्यग्नीतिः विधीयताम्।

Verse 46

दत्त्वाऽस्य वृषणौ भूयो नाश यित्वा भगानिमान् । मर्त्यलोके गतिश्चास्य यथा स्यात्तत्समाचर

अस्य वृषणौ भूयः दत्त्वा, इमान् भगान् नाशयित्वा च, मर्त्यलोकेऽस्य गतिः यथा सम्यक् स्यात् तथा समाचर।

Verse 47

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां स मुनिर्देवगौरवात् । वृषणौ मेषसंभूतौ योजयामास तौ तदा

तेषां वचनं श्रुत्वा स मुनिः देवगौरवात्, मेषसंभूतौ वृषणौ तदा तस्य योजयामास।

Verse 48

तान्भगान्पाणिना स्पृष्ट्वा चक्रे नेत्राणि सन्मुनिः । ततः प्रोवाच तान्देवान्गौतमश्च महातपाः

तान् भगान् पाणिना स्पृष्ट्वा सन्मुनिः नेत्राणि चकार। ततः गौतमो महातपाः तान् देवान् प्रोवाच।

Verse 49

सहस्राक्षो मया शक्रो निर्मितोयं सुरोत्तमाः । स मेषवृषणश्चापि स्वं च राज्यं करिष्यति । शोभाऽस्य नेत्रजा वक्त्रे सुरम्या संभविष्यति

सुरोत्तमाः, मया शक्रः सहस्राक्ष इति निर्मितः। मेषवृषणयुक्तोऽपि स स्वराज्यं निश्चयेन करिष्यति; तस्य नेत्रजया शोभया वक्त्रे सुरम्या प्रभा भविष्यति।

Verse 50

पुंस्त्वं च मेषजोत्थाभ्यां वृषणाभ्यां भविष्यति । न च मर्त्ये गतिश्चास्य पूजार्थं संभविष्यति

मेषजोत्थाभ्यां वृषणाभ्यां तस्य पुंस्त्वं स्थास्यति। किन्तु मर्त्यलोके पूजार्थं तस्य गतिः कदापि न भविष्यति।

Verse 51

एतस्मिन्नन्तरे जातः सहस्राक्षः पुरंदरः । शोभया परया युक्तो मुनेस्तस्य प्रभाव तः

एतस्मिन्नन्तरे पुरन्दरः सहस्राक्षोऽभवत्। तस्य मुनेः प्रभावात् स परया शोभया समन्वितो बभूव।

Verse 52

ततः संगृह्य पादौ च गौतमस्य महात्मनः । प्रोवाच वचनं शक्रः सर्वदेवसमागमे

ततः शक्रो महात्मनः गौतमस्य पादौ संगृह्य, सर्वदेवसमागमे वचनमिदं प्रोवाच।

Verse 53

दुर्लभा मर्त्यलोकोत्था पूजा ब्राह्मणसत्तम । सा मे तव प्रसादेन यथा स्यात्तत्समाचर

ब्राह्मणसत्तम, मर्त्यलोकोत्था पूजा दुर्लभा। तव प्रसादेन सा मम यथा स्यात्, तथा समाचर।

Verse 54

त्रैलोक्यपतिजा संज्ञा मा नाशं यातु मे द्विज । प्रसादात्तव सा नित्यं यथा स्यात्तद्विधीयताम्

त्रैलोक्यपतिरिति मे संज्ञा मा नश्यतु, द्विज। तव प्रसादात् सा नित्यं मम स्थिरा भवत्विति विधीयताम्॥

Verse 55

तच्छ्रुत्वा लज्जयाविष्टः कृपया चाथ सन्मुनिः । तमूचे सर्वदेवानां प्रत्यक्षं पाकशासनम्

तच्छ्रुत्वा लज्जयाविष्टः कृपया च सन्मुनिः। सर्वदेवानां प्रत्यक्षं पाकशासनमिन्द्रमुवाच॥

Verse 56

पंचरात्रं च ते पूजा मर्त्यलोके भविष्य ति । अनन्यां तृप्तिमभ्येषि यथा चैव तु वत्सरम्

पञ्चरात्रं च ते पूजा मर्त्यलोके भविष्यति। अनन्यां तृप्तिमभ्येषि यथा चैव तु वत्सरम्॥

Verse 57

यत्र देशे पुरे ग्रामे पंचरात्रं महोत्सवः । तत्र संवत्सरं यावन्नीरोगो भविता जनः

यत्र देशे पुरे ग्रामे पञ्चरात्रं महोत्सवः। तत्र संवत्सरं यावन्नीरोगो भविता जनः॥

Verse 58

आधयो व्याधयो नैव न दुर्भिक्षं कथंचन । न च राज्ञो विनाशः स्यान्नैव लोकेऽसुखं क्वचित्

आधयो व्याधयो नैव न दुर्भिक्षं कथंचन। न च राज्ञो विनाशः स्यान्नैव लोकेऽसुखं क्वचित्॥

Verse 59

यत्र स्थाने महो भावी तावकश्च पुरंदर । प्रभूतपयसो गावः प्रभविष्यंति तत्र च । सुभिक्षं सुखिनो लोकाः सर्वोपद्रववर्जिताः

यत्र स्थाने तवायं महोत्सवो भविष्यति, तत्रैव पुरन्दर, प्रभूतपयसो गावः समृद्धिं यास्यन्ति। तत्र सुभिक्षं भविष्यति, लोकाः सुखिनः सर्वोपद्रववर्जिताश्च भवन्ति।

Verse 60

इन्द्र उवाच । यद्येवं शरदि प्राप्ते सर्व सत्त्वमनोहरे । सप्तच्छदसमाकीर्णे बन्धूकसुविराजिते

इन्द्र उवाच— यदि एवं, तर्हि शरदि प्राप्तायां सर्वसत्त्वमनोहरायां, सप्तच्छदपुष्पसमाकीर्णायां बन्धूकपुष्पसुविराजितायां च—

Verse 61

मालतीगन्धसंकीर्णे नवसस्यसमाकुले । चंद्रज्योत्स्नाकृतोद्द्योते षट्पदाराव संकुले

—मालतीगन्धसंकीर्णायां नवसस्यसमाकुलायां, चन्द्रज्योत्स्नाकृतोद्द्योतायां षट्पदारावसंकुलायां च—

Verse 62

कुमुदोत्पलसंयुक्ते तत्र स्यात्सुमहोत्सवः । येन बालोऽपि वृद्धोऽपि संहृष्टस्तत्समाचर

कुमुदोत्पलसंयुक्ते तत्र स्यात् सुमहोत्सवः। येन बालोऽपि वृद्धोऽपि संहृष्टो भवति, तत् समाचर।

Verse 63

गौतम उवाच । अद्य श्रवणनक्षत्रे तव दत्तो महोत्सवः । वैष्णवे पुण्यनक्षत्रे सर्वपापविवर्जिते

गौतम उवाच— अद्य श्रवणनक्षत्रे तव महोत्सवो दत्तः; वैष्णवे पुण्यनक्षत्रे सर्वपापविवर्जिते।

Verse 64

त्वया मे धर्षिता भार्या पौष्णे नक्षत्रसंज्ञिते । तस्मिन्भविष्यति व्यक्तं तव पातः पुरंदर

त्वया मे धर्षिता भार्या पौष्णे नक्षत्रसंज्ञिते । तस्मिन्नेव प्रसङ्गे, पुरन्दर, तव पातो व्यक्तो भविष्यति ॥

Verse 65

येनैषा मामकी कीर्तिस्तावकं वक्तु कर्म तत् । विख्यातिं यातु लोकेऽत्र न कश्चित्पापमाचरेत्

येन कर्मणा मम कीर्तिः स्थिरा भवति, तव तत्कर्म लोकेऽत्र वक्तुं प्रवर्तताम् । सा विख्यातिं यातु, अत्र च कश्चिदपि पापं नाचरेत् ॥

Verse 66

श्रवणादीनि पंचैव नक्षत्राणि पृथक्पृथक् । तव पूजाकृते पंच क्रतुतुल्यानि तानि च । भविष्यंति न संदेहः सर्वतीर्थमयानि च

श्रवणादीनि पञ्चैव नक्षत्राणि पृथक्पृथक् । तव पूजाकृते पञ्च क्रतुतुल्यानि तानि च । भविष्यन्ति न सन्देहः सर्वतीर्थमयानि च ॥

Verse 67

यो यं काममभिध्याय पूजां तव करिष्यति । विशेषात्फलपुष्पैश्च स तं कृत्स्नमवाप्नुयात्

यो यं काममभिध्याय पूजां तव करिष्यति । विशेषात् फलपुष्पैश्च स तं कृत्स्नमवाप्नुयात् ॥

Verse 68

परं मूर्तिर्न ते पूज्या कुत्रापि च भविष्यति । त्वया मे दूषिता भार्या ब्राह्मणी प्राणसंमता

परं मूर्तिर्न ते पूज्या कुत्रापि च भविष्यति । त्वया मे दूषिता भार्या ब्राह्मणी प्राणसंमता ॥

Verse 69

तस्माद्वृक्षोद्भवां यष्टिं ब्राह्मणा वेदपारगाः । तावकैः सकलैर्मंत्रैः स्थापयिष्यंति शक्तितः

तस्माद् वेदपारगा ब्राह्मणाः तव सकलैर्मन्त्रैः समन्विताः, वृक्षोद्भवां यष्टिं विधिपूर्वं यथाशक्ति स्थापयिष्यन्ति।

Verse 70

पंचरात्रविधानेन यथान्येषां दिवौकसाम् । ततः संक्रमणं कृत्वा पूजा मर्त्यसमुद्भवा । त्वया ग्राह्या सहस्राक्ष तृप्तिश्चैव भविष्यति

पञ्चरात्रविधानेन यथान्येषां दिवौकसाम्। ततः सङ्क्रमणं कृत्वा मर्त्यसमुद्भवा पूजा, सहस्राक्ष, त्वया ग्राह्या; तृप्तिश्चैव भविष्यति॥

Verse 71

यो यथा चैव ते यष्टिं सुप्तामुत्थापयिष्यति । तस्य तस्याधिका सिद्धिः संभविष्यंति वासव

यो यथा ते सुप्तां यष्टिमुत्थापयिष्यति, तस्य तस्य तथा अधिका सिद्धिः सम्भविष्यति, वासव।

Verse 72

पंचरात्रव्रतरतो यो ब्रह्मचर्यपरायणः । प्रकरिष्यति ते पूजां फलपुष्पैर्यथोदितैः

पञ्चरात्रव्रतरतो यो ब्रह्मचर्यपरायणः, स यथोदितैः फलपुष्पैः ते पूजां प्रकरिष्यति।

Verse 73

परदारकृतात्पापात्स सर्वान्मुक्तिमेष्यति

परदारकृतात् पापात् स सर्वान् मुक्तिमेष्यति।

Verse 74

नमः शक्राय देवाय शुनासीराय ते नमः । नमस्ते वज्रहस्ताय नमस्ते वज्रपाणये

नमः शक्राय देवाय शुनासीराय ते नमः । नमस्ते वज्रहस्ताय नमस्ते वज्रपाणये ॥

Verse 76

यश्चेदं तव संवादं मया सार्धं पुरंदर । कीर्तयिष्यति सद्भक्त्या तथैवाकर्णयिष्यति

यश्चेदं तव संवादं मया सार्धं पुरंदर । कीर्तयिष्यति सद्भक्त्या तथैवाकर्णयिष्यति ॥

Verse 77

तस्य संवत्सरं यावन्नैव रोगो भविष्यति । तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे तथेत्युक्त्वा प्रहर्षिताः

तस्य संवत्सरं यावन्नैव रोगो भविष्यति । तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे तथेत्युक्त्वा प्रहर्षिताः ॥

Verse 78

जग्मुः शक्रं समादाय पुनरेवामरावतीम् । गौतमोऽपि निजा वासं गतः कोपसमाश्रितः

जग्मुः शक्रं समादाय पुनरेवामरावतीम् । गौतमोऽपि निजा वासं गतः कोपसमाश्रितः ॥

Verse 207

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य इन्द्रमहोत्सववर्णनंनाम सप्तोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये इन्द्रमहोत्सववर्णनं नाम सप्तोत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥

Verse 785

मन्त्रेणानेन यश्चार्घ्यं तव शक्र प्रदास्यति । परदारकृतं पापं तस्य सर्वं प्रयास्यति

हे शक्र, योऽयं मन्त्रेण त्वां प्रति अर्घ्यं प्रदास्यति, तस्य परदारगमनकृतं सर्वं पापं नश्यति।