Adhyaya 198

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु दशार्णाधिपतिस्तदा । रत्नवत्या विवाहार्थं तत्र स्थाने समागतः

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु दशार्णाधिपतिस्तदा । रत्नवत्याः विवाहार्थं तत्र स्थाने समागतः ॥

Verse 2

स श्रुत्वा तत्र वृत्तांतं रत्नवत्याः समुद्भवम् । विरक्तिं परमां कृत्वा प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

स श्रुत्वा तत्र वृत्तान्तं रत्नवत्याः समुद्भवम् । विरक्तिं परमां कृत्वा प्रस्थितः स्वपुरं प्रति ॥

Verse 4

अथाब्रवीच्च तं प्राप्य कस्मात्त्वं प्रस्थितो नृप । पाणिग्रहमकृत्वा तु मम कन्यासमुद्भवम्

अथ तं प्राप्याब्रवीत् कश्चित्—कस्मात्त्वं प्रस्थितो नृप । पाणिग्रहं अकृत्वा तु मम कन्यासमुद्भवम् ॥

Verse 5

दशार्ण उवाच । दूषितेयं तव सुता कन्यकात्वविवर्जिता । यस्याः पीतोऽधरोऽन्येन मर्दितौ च तथा स्तनौ

दशार्ण उवाच । दूषितेयं तव सुता कन्यकात्वविवर्जिता । यस्याः पीतोऽधरोऽन्येन मर्दितौ च तथा स्तनौ ॥

Verse 6

पुनर्भूरिति संज्ञा सा सञ्जाता दुहिता तव । पुनर्भूर्जनयेत्पुत्रं यं कदाचित्कथंचन

तस्मात् सा तव दुहिता ‘पुनर्भू’ इति संज्ञां प्राप्ता। पुनर्भूः कदाचित् कथञ्चन पुत्रं जनयितुं शक्नोति।

Verse 7

स पातयत्यसंदिग्धं दश पूर्वान्दशापरान् । एकविंशतिमं चैव तथैवात्मानमेव च

सः पुरुषो निःसन्देहं दश पूर्वान् दशापरान् पातयति; एकविंशतिमं च तथा आत्मानमेव च।

Verse 8

न वरिष्याम्यहं तेन सुतां तेऽहं नरसिप । निर्दाक्षिण्यमिति प्रोच्य दशार्णाधिपतिस्तदा

तस्मात् अहं तव सुतां न वरिष्यामि, नराधिप। ‘निर्दाक्षिण्यम्’ इति प्रोच्य दशार्णाधिपतिस्तदा एवमब्रवीत्।

Verse 9

छंद्यमानोऽपि विविधैर्हस्त्यश्वरथपूर्वकैः । अवज्ञाय महीपालं प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

सः विविधैर्हस्त्यश्वरथादिदानैः छन्द्यमानोऽपि महीपालम् अवज्ञाय स्वपुरं प्रति प्रस्थितः।

Verse 10

अथानर्त्तो गृहं प्राप्य मृगावत्याः समाकुलः । तद्वृत्तं कथयामास यदुक्तं तेन भूभुजा । स्वभार्यायाः सुतायाश्च मन्त्रिणां दुःखसंयुतः

अथ आनर्त्तो गृहं प्राप्य मृगावत्याः समाकुलः। तेन भूभुजा यदुक्तं तद्वृत्तं दुःखसंयुतः स्वभार्यायै सुतायै च मन्त्रिभ्यश्च न्यवेदयत्।

Verse 11

ते प्रोचुः संति भूपालाः संख्याहीना महीतले । रूपाढ्या यौवनोपेता हस्त्यश्वरथसंयुताः

ते ऊचुः—महीतले भूपालाः संख्याहीना बहवः सन्ति; रूपसम्पन्ना यौवनयुक्ता गजाश्वरथसमन्विताश्च।

Verse 12

तेषामेकतमस्य त्वं देहि कन्यां निजां विभो । मा विषादे मनः कृत्वा दुःखस्य वशगो भव

विभो, तेषामेकतमाय स्वां कन्यां देहि; विषादे मनो मा कृत्वा दुःखवशगो मा भव।

Verse 13

आनर्तोऽपि च तच्छ्रुत्वा तेषां वाक्यं सुदुःखितम् । ततः प्राह प्रहृष्टात्मा तान्सर्वान्मन्त्रिपूर्वकान्

आनर्तोऽपि तेषां सुदुःखितं वाक्यं श्रुत्वा, ततः प्रहृष्टात्मा मन्त्रिपूर्वकान् तान् सर्वान् उवाच।

Verse 14

तां च कन्यां स्थितां तत्र साम्ना परमवल्गुना । पुत्रि दृष्टा महीपालाः सर्वे चित्रगतास्त्वया

तत्र स्थितां तां कन्यां परमवल्गुना साम्ना सम्बोध्य, पुत्रि, त्वां दृष्ट्वा सर्वे महीपालाः चित्रगताः इवाभवन्।

Verse 15

तेषां मध्यान्नृपं चान्यं कञ्चिद्वरय शोभने । यस्ते चित्तस्य सन्तोषं कुरुते दृक्पथं गतः

शोभने, तेषां मध्ये कञ्चिदन्यं नृपं वरय; यः दृक्पथं गतः ते चित्तस्य सन्तोषं जनयति।

Verse 16

रत्नावत्युवाच । न चाहं वरयिष्यामि पतिमन्यं कथंचन । दशार्णाधिपतिं मुक्त्वा श्रूयतामत्र कारणम्

रत्नावत्युवाच—नाहं कथञ्चनान्यं पतिं वरयिष्यामि; दशार्णाधिपतिं विहाय। अत्र कारणं श्रूयताम्।

Verse 17

सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति च द्विजाः । सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

सकृदेव जल्पन्ति राजानः, सकृदेव च द्विजाः; सकृदेव प्रदीयन्ते कन्याः—त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्।

Verse 18

एवं ज्ञात्वा न मां तात त्वमन्यस्मिन्महीपतौ । दातुमर्हसि धर्मोऽयं न भवेच्छाश्वतो यतः

एवं ज्ञात्वा, तात, त्वमन्यस्मिन् महीपतौ मां दातुमर्हसि न; अयं धर्मो यतः, अन्यथा शाश्वतो न स्यात्।

Verse 19

आनर्त उवाच । वाङ्मात्रेण प्रदत्ता त्वं दशार्णाधिपतेर्मया । न ते हस्तग्रहं प्राप्तो विप्राग्निगुरुसन्निधौ

आनर्त उवाच—वाङ्मात्रेण मया त्वं दशार्णाधिपतेः प्रदत्ता; न ते हस्तग्रहणं प्राप्तं विप्राग्निगुरुसन्निधौ।

Verse 20

तत्कथं स पतिर्जातस्तवः पुत्रि वदस्व मे

तत्कथं स पतिर्जातस्तव, पुत्रि? वदस्व मे।

Verse 21

रत्नावत्युवाच । मनसा चिंत्यते कार्यं सकृत्तातपुरा यतः । वाचया प्रोच्यते पश्चात् कर्मणा क्रियते ततः

रत्नावत्युवाच—मनसैव प्रथमं कार्यं सकृद् ध्यायते, ततः वाचा प्रकाश्यते, अनन्तरं कर्मणा तदेव क्रियते।

Verse 22

तन्मया मनसा दत्तस्तस्यात्माऽयं पुरा किल । त्वया च वाचया चास्मै प्रदत्तास्मि तथा विभो । तत्कथं न पतिर्मे स्याद्ब्रूहि वा यदि मन्यसे

पुरा मया मनसा तस्मै स्वात्मैव दत्तः; त्वयापि, विभो, वाचा मम तस्मै दानं कृतम्। ततः कथं न स मे पतिः स्यात्? अन्यथा चेत्, ब्रूहि।

Verse 23

साहं तपश्चरिष्यामि कौमारव्रतधारिणी । नान्यं पतिं करिष्यामि निश्चयोऽयं मया कृतः

अतः अहं कौमारव्रतधारिणी तपश्चरिष्यामि; नान्यं पतिं करिष्यामि—एष मे निश्चयः कृतः।

Verse 24

तच्छ्रुत्वा वचनं रौद्रं माता तस्या मृगावती । अश्रुपूर्णेक्षणा दीना वाक्यमेतदुवाच ह

तद्वचनं रौद्रं श्रुत्वा तस्या माता मृगावती अश्रुपूर्णेक्षणा दीना इदं वाक्यमुवाच।

Verse 25

मा पुत्रि साहसं कार्षीस्तपोऽर्थं त्वं कथञ्चन । बाला त्वं सुकुमारांगी सदैव सुखभागिनी

मा पुत्रि, तपोऽर्थं त्वं कथञ्चन साहसं कार्षीः। बाला त्वं सुकुमाराङ्गी सदैव सुखभागिनी।

Verse 26

कथं तपः समर्थासि विधातुं त्वमनिंदिते । कन्दमूलफलाहारा चीरवल्कलधारिणी

कथं त्वमनिन्दिते एतादृशं तपो विधातुं समर्थासि—कन्दमूलफलाहारा चीरवल्कलधारिणी च सती?

Verse 27

तस्मान्मुख्यस्य भूपस्य कस्यचित्वां ददाम्यहम्

तस्मात् कस्यचित् मुख्यस्य भूपस्य त्वां विवाहार्थं ददाम्यहम्।

Verse 28

एषा ते ब्राह्मणीनाम सखी परमसंमता । प्रतीक्षते विवाहं ते कौमारं भावमाश्रिता

एषा ते ब्राह्मणी नाम सखी परमसंमता; कौमारं भावमाश्रिता ते विवाहं प्रतीक्षते।

Verse 29

यस्य भूपस्य त्वं हर्म्ये प्रयास्यसि विवाहि ता । पुरोधास्तस्य यो राज्ञो भार्येयं तस्य भाविनी

यस्य भूपस्य हर्म्ये त्वं विवाहिता प्रयास्यसि, तस्य राज्ञः पुरोधाः—एषा तस्य भार्या भाविनी।

Verse 30

रत्नावत्युवाच । न च भूयस्त्वया वाच्यं वाक्यमेवंविधं क्वचित् । मदर्थे यदि मे प्राणास्त्वं वांछसि सुतैषिणी

रत्नावत्युवाच—न च भूयस्त्वया क्वचिद् एवंविधं वाक्यं वाच्यम्। मदर्थे यदि मे प्राणान् त्वं वाञ्छसि, सुतैषिणी सती—

Verse 31

अथवा त्वं हठार्थं च तपोविघ्नं करिष्यसि

अथवा त्वं हठेनैव मम तपोविघ्नं करिष्यसि।

Verse 32

ततस्त्यक्ष्याम्यहं देहं भक्षयित्वा महद्विषम् । खंडयिष्याम्यहं जिह्वां प्रवेक्ष्यामि च वा जलम्

ततः अहं महद्विषं भक्षयित्वा देहं त्यक्ष्यामि; जिह्वां खंडयिष्यामि वा, अथवा जले प्रवेक्ष्यामि।

Verse 33

एवं सा निश्चयं कृत्वा प्रोच्य तां जननीं तदा

एवं सा निश्चयं कृत्वा तदा तां जननीं प्रोचत्।

Verse 34

ततः प्रोवाच तां कन्यां ब्राह्मणीं संमतां सखीम् । कृतांजलिपुटा भूत्वा समालिंग्य च सादरम्

ततः सा कृताञ्जलिपुटा भूत्वा सादरं समालिङ्ग्य, संमतां ब्राह्मणीं सखीं तां कन्यां प्रोवाच।

Verse 35

गच्छ त्वं स्वपितुर्हर्म्यं प्रेषितासि मया शुभे । येन ते यच्छति पिता नागराय महात्मने

गच्छ त्वं स्वपितुर्हर्म्यं, शुभे, मया प्रेषितासि; येन ते पिता महात्मने नागराय त्वां यच्छति।

Verse 36

क्षमस्व यन्मया प्रोक्ता कदाचित्परुषं वचः । त्वयापि यन्मम प्रोक्तं क्षांतं चैतन्मया ध्रुवम्

क्षम्यतां मया कदाचित् परुषं वचः प्रोक्तम्; त्वया च मम प्रति यदुक्तं, तदपि मया निश्चयेन क्षान्तमेव।

Verse 37

ब्राह्मण्युवाच । अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा तु रोहिणी । दशवर्षा भवेत्कन्या अत ऊर्ध्वं रजस्वला

ब्राह्मण्युवाच—अष्टवर्षा भवेद् गौरी, नववर्षा तु रोहिणी; दशवर्षा भवेत् कन्या, तत ऊर्ध्वं रजस्वला।

Verse 38

कौमार्यं च प्रणष्टं मे त्वत्संपर्काद्वरानने । जातं षोडशकं वर्षं स्त्रीधर्मेण समन्वितम्

त्वत्संपर्काद् वरानने मे कौमार्यं प्रणष्टम्; षोडशकं वर्षं प्राप्तं, स्त्रीधर्मेण समन्वितम्।

Verse 39

न मे पाणिग्रहं कश्चिन्नागरोऽत्र करिष्यति । बुध्यमानस्तु स्मृत्यर्थं वक्ष्य माणं वरानने

अत्र न कश्चिन् नागरः मे पाणिग्रहं करिष्यति; बुध्यमानः स्मृत्यर्थं, वरानने, वक्ष्यति।

Verse 40

रजस्वलां च यः कन्यामुद्वाहयति निर्घृणः । तस्याः सन्तानमासाद्य पातयेत्पुरुषान्दश

यो निर्घृणः रजस्वलां कन्यामुद्वाहयति, स तस्याः सन्तानमासाद्य दश पुरुषान् पातयति।

Verse 41

रजस्वला तु यः कन्यां पिता यच्छति निर्घृणः । स पातयेदसंदिग्धं दश पूर्वान्दशापरान्

रजस्वलां कन्यां यः पिता निर्घृणः विवाहाय ददाति, स निःसन्देहं दश पूर्वान् दशापरांश्च पातयति।

Verse 42

तस्मादहं करिष्यामि त्वया सार्धं तपः शुभे । पित्रा नैव हि मे कार्यं न च मात्रा कथंचन

तस्मात्, शुभे, अहं त्वया सार्धं तपः करिष्यामि; पित्रा मे नैव कार्यं, न च मात्रा कथञ्चन।

Verse 43

तं श्रुत्वा प्रस्थितं भूपमानर्तः स्वपुरं प्रति । पृष्ठतोऽनुययौ तस्य व्याघो टनकृते तदा

तद् श्रुत्वा आनर्तभूपः स्वपुरं प्रति प्रस्थितः; तदा पृष्ठतो व्याघ्रः टनकृते तमनुययौ।

Verse 44

स्थितो वास्तुपदे रम्ये सर्वतीर्थमये शुभे । तस्य तपःप्रभावेन जातु कोपो न दृश्यते

स रम्ये शुभे सर्वतीर्थमये वास्तुपदे स्थितः; तस्य तपःप्रभावेन कदाचित् कोपो न दृश्यते।

Verse 46

कस्यचित्क्वापि मर्त्यस्य तिर्यग्योनिग तस्य च । क्रीडंति नकुलाः सर्पैर्मार्जाराः सह मूषकैः

कस्यचित् क्वापि मर्त्यस्य तथा तिर्यग्योनिगस्य च, नकुलाः सर्पैः सह क्रीडन्ति, मार्जाराश्च मूषकैः सह।

Verse 47

ब्राह्मण्युवाच । अहं सख्या समं याता ह्यनया राजकन्यया । तपोऽर्थे तव पादांते तद्ब्रूहि तपसो विधिम्

ब्राह्मण्युवाच—अहं सख्या सहैवैतया राजकन्यया तपोऽर्थं तव पादान्ते समुपागता। अतः तपसो विधिं सम्यग् ब्रूहि।

Verse 48

वदस्व येन तत्कृत्स्नं प्रकरोमि महामते

महामते, वदस्व येन उपायेन तत् तपः कृत्स्नं सम्यक् प्रकरोमि।

Verse 49

भर्तृयज्ञ उवाच । अहं ते कथयिष्यामि तपश्चर्याविधिं पृथक् । येन संप्राप्यते मोक्षः कि पुनस्त्रिदशालयः

भर्तृयज्ञ उवाच—अहं ते तपश्चर्याविधिं पृथग् कथयिष्यामि; येन मोक्षः संप्राप्यते, किं पुनस्त्रिदशालयः।

Verse 50

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । षष्ठे काले तथा भोज्यं दिनांतरितमेव च

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च; षष्ठे काले तथा भोज्यं दिनान्तरितमेव च।

Verse 51

ब्रह्मकूर्चं त्रिरात्रं च एकभक्तमयाचितम् । तपोद्वाराणि सर्वाणि कृतान्येतानि वेधसा

ब्रह्मकूर्चं त्रिरात्रं च एकभक्तमयाचितम्; तपोद्वाराणि सर्वाणि कृतान्येतानि वेधसा।

Verse 52

स्वशक्त्या चैव कार्याणि रागद्वेषविवर्जितैः । वांछितव्यं फलं चैव सर्वेषामेव पुत्रिके । ततः सिद्धिमवाप्नोति या सदा मनसि स्थिता

स्वशक्त्या एव कार्याणि रागद्वेषविवर्जितैः कर्तव्यानि। पुत्रिके, सर्वेषां वाञ्छितं फलं च अन्वेष्टव्यम्; ततः सदा मनसि स्थिता सिद्धिः प्राप्यते।

Verse 53

समत्वं शत्रुमित्राभ्यां तथा पा षाणरत्नयोः । यदा संजायते चित्ते तदा मोक्षमवाप्नुयात्

शत्रुमित्रयोः तथा पाषाणरत्नयोः च यदा चित्ते समत्वं संजायते, तदा मोक्षमवाप्नुयात्।

Verse 54

यो लिंगग्रहणं कृत्वा ततः कोपपरो भवेत् । तस्य वृथा हि तत्सर्वं यथा भस्महुतं तथा

यो लिङ्गग्रहणं कृत्वा ततः कोपपरो भवेत्, तस्य तत्सर्वं वृथा; यथा भस्महुतं तथा।

Verse 55

सूत उवाच । सा तथेतिप्रतिज्ञाय ब्राह्मणी सहिता तया । रत्नावत्या जगामाथ किंचिच्चैव जलाशयम्

सूत उवाच—सा तथेतिप्रतिज्ञाय ब्राह्मणी तया रत्नावत्या सहिता अथ किञ्चित् जलाशयं जगाम।

Verse 56

स्वच्छोदकेन संपूर्णं पद्मिनीषंडमंडितम् । ततश्चांद्रायणं चक्रे तपसः प्रथमं व्रतम्

स्वच्छोदकेन संपूर्णं पद्मिनीषण्डमण्डितं तत्। तत्र सा तपसः प्रथमं व्रतं चान्द्रायणं चक्रे।

Verse 57

ततः कृच्छ्रव्रतं चक्रे ततः सांतपनं च सा । षष्ठान्नकालभोज्या च सा चाभूद्वत्सरत्रयम्

ततः सा कृच्छ्रव्रतं चकार, ततः सान्तपनव्रतं च। षष्ठान्नकालभोज्या सती सा वत्सरत्रयं नियमेनावसत्॥

Verse 58

त्रिरात्रोपोषणं पश्चाद्यावद्वर्षत्रयं तथा । एकान्तरोपवासैश्च साऽनयद्वत्सरत्रयम्

ततः पश्चात् सा त्रिरात्रोपोषणं चकार, एवं वर्षत्रयं यावत्। एकान्तर-उपवासैश्च सा अपरं वत्सरत्रयं निनाय॥

Verse 59

हेमंते जलमध्यस्था सा बभूव तपस्विनी । पंचाग्निसाधका ग्रीष्मे सा बभूव यशस्विनी

हेमन्ते जलमध्यस्था सा तपस्विनी बभूव। ग्रीष्मे पञ्चाग्निसाधिका सा यशस्विनी बभूव॥

Verse 60

निराश्रयाऽभवत्साध्वी वर्षाकाल उपस्थिते । ध्यायमाना दिवानक्तं देवदेवं जनार्दनम्

वर्षाकाल उपस्थिते सा साध्वी निराश्रया अभवत्। दिवानक्तं देवदेवं जनार्दनं ध्यायमाना॥

Verse 61

यद्यद्व्रतं पुरा चक्रे ब्राह्मणी सा च सुव्रता । अन्यं जलाशयं प्राप्य सा तच्चक्रे नृपात्मजा । प्रीत्या परमया युक्ता तदा सा द्विजस त्तमाः

यद्यद्व्रतं पुरा सा सुव्रता ब्राह्मणी चकार। अन्यं जलाशयं प्राप्य नृपात्मजा तदेव पुनश्चकार, परमप्रीत्या युक्ता, हे द्विजोत्तमाः॥

Verse 62

ततो वर्षशतं सार्धं फलाहारा बभूव सा । शीर्णपर्णाशना पश्चात्तावन्मात्रं व्यवस्थिता

ततः सा वर्षशतं सार्धं फलाहारैव बभूव। अनन्तरं तावन्मात्रं शीर्णपर्णाशना स्थितवती॥

Verse 63

ततश्चैव जलाहारा यावद्वर्षशतानि षट् । वायुभक्षा बभूवाथ सहस्रं परिवत्सरान्

ततः षड्वर्षशतानि जलाहारैव सा बभूव। अथ वायुभक्षा भूत्वा सहस्रं परिवत्सरान् स्थितवती॥

Verse 64

यथायथा तपश्चक्रे सा कुमारी द्विजोत्तमाः । तथातथाऽभवत्तस्यास्तेजोवृद्धिरनुत्तमा

यथायथा सा कुमारी तपश्चक्रे, हे द्विजोत्तमाः। तथातथा तस्यास्तेजोवृद्धिरनुत्तमा बभूव॥

Verse 65

एतस्मिन्नेव काले तु भगवाञ्छशिशेखरः

एतस्मिन्नेव काले तु भगवान् शशिशेखरः॥

Verse 66

गौर्या सह प्रसन्नात्मा तस्या गोचरमागतः । मेघगंभीरया वाचा ततोवचनमब्रवीत्

गौर्या सह प्रसन्नात्मा तस्या गोचरमागतः। मेघगंभीरया वाचा ततो वचनमब्रवीत्॥

Verse 67

वत्से तपोनिवृत्तिं त्वं कुरुष्व वचनान्मम । प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं येन सर्वं ददामि ते

वत्से, मम वचनात् तपोनिवृत्तिं कुरु। मनोऽभीष्टं यत् प्रार्थयस्व; तेन वरेण ते सर्वं ददामि।

Verse 68

ब्राह्मण्युवाच । अभीष्टमेतदेवं मे यत्त्वं दृष्टोऽसि शंकर । स्वप्नेऽपि दर्शनं देव दुर्लभं ते नृणां यतः

ब्राह्मण्युवाच—अभीष्टमेतदेव मे यत् त्वं दृष्टोऽसि शंकर। स्वप्नेऽपि दर्शनं देव दुर्लभं ते नृणां यतः।

Verse 69

भगवानुवाच । न मे स्याद्दर्शनं व्यर्थं कथंचित्सुतपस्विनि । तस्माद्वरय भद्रं ते वरं येन ददाम्यहम्

भगवानुवाच—न मे दर्शनं व्यर्थं स्यात् कथंचित् सुतपस्विनि। तस्माद् वरय भद्रं ते वरं येन ददाम्यहम्।

Verse 70

ब्राह्मण्युवाच । एषा मे सुसखी साध्वी राजपुत्री यशस्विनी । ख्याता रत्नावतीनाम प्राणेभ्योऽपिगरीयसी

ब्राह्मण्युवाच—एषा मे सुसखी साध्वी राजपुत्री यशस्विनी। ख्याता रत्नावती नाम प्राणेभ्योऽपि गरीयसी।

Verse 71

मम तुल्यं तपश्चक्रे शूद्रयोनावपि स्थिता । निवर्तते तु यद्येषा तपसस्तु निवर्तनम् । करोम्यद्य जगन्नाथ तदहं संशयं विना

मम तुल्यं तपश्चक्रे शूद्रयोनावपि स्थिता। निवर्तते तु यद्येषा तपसस्तु निवर्तनम्, करोम्यद्य जगन्नाथ तदहं संशयं विना।

Verse 72

अस्याः स्नेहेन संत्यक्तो मया भर्ता सुरेश्वर । तस्माद्देव वरं देहि त्वमस्या मनसि स्थितम्

अस्याः स्नेहेनाहं सुरेश्वर भर्तारं संत्यक्तवती; अतः देव, अस्या हृदि स्थितं वरं त्वं प्रदेहि।

Verse 73

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भगवाञ्छशिशेखरः । अब्रवीद्राजपुत्रीं तां मेघगंभीरया गिरा । वत्से मद्वचनादद्य तपस्त्वं त्यक्तुमर्हसि

सूत उवाच—तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भगवान् शशिशेखरः मेघगम्भीरया गिरा तां राजपुत्रीमब्रवीत्—वत्से, मद्वचनादद्य तपस्त्वं त्यक्तुमर्हसि।

Verse 74

वरं वरय कल्याणि नित्यं मनसि संस्थितम् । अदेयमपि दास्यामि सांप्रतं तव भामिनि

वरं वरय कल्याणि नित्यं मनसि संस्थितम्; अदेयमपि सांप्रतं तव भामिनि दास्यामि।

Verse 75

रत्नावत्युवाच । एतज्जलाशयं पुण्यं पद्मिनीषण्ड मण्डितम्

रत्नावत्युवाच—एतज्जलाशयं पुण्यं पद्मिनीषण्डमण्डितं भवतु।

Verse 76

यत्रैषा ब्राह्मणी साध्वी नित्यं च तपसि स्थिता । अस्या नाम्ना च विख्यातिं तीर्थमेतत्प्रपद्यताम्

यत्रैषा ब्राह्मणी साध्वी नित्यं तपसि स्थिता; अस्या नाम्ना विख्यातिं तीर्थमेतत्प्रपद्यताम्।

Verse 77

अत्र यः कुरुते स्नानं श्रद्धया परया युतः । तस्य भूयात्सदा वासो देवदेव त्रिविष्टपे औ

अत्र यः श्रद्धया परया युतः स्नानं करोति, तस्य देवदेव त्रिविष्टपे सदा वासो भूयात्।

Verse 78

मदीयं मम नाम्ना तु शूद्रासंज्ञं तु जायताम् । तस्य तुल्यप्रभावं तु तीर्थस्य प्रतिपद्यताम्

मम नाम्ना मदीयं तीर्थमन्यदपि जायताम्, ‘शूद्रा’ इति संज्ञितं; तच्चास्य तीर्थस्य तुल्यप्रभावं प्रतिपद्यताम्।

Verse 79

आवाभ्यां नित्यशः कार्यं कुमारत्वे महत्तपः । आराध्यस्त्वं सुरश्रेष्ठो वाङ्मनःकर्मभिस्तथा

आवाभ्यां कुमारत्वे नित्यशो महत्तपः कार्यम्; त्वं च सुरश्रेष्ठ वाङ्मनःकर्मभिः सम्यगाराध्यः।

Verse 80

एतस्मिन्नेव काले तु निर्भिद्य धरणीतलम् । लिंगं माहेश्वरं विप्रा निष्क्रांतं सूर्यसंनिभम्

एतस्मिन्नेव काले धरणीतलं निर्भिद्य, विप्राः, सूर्यसंनिभं माहेश्वरं लिङ्गं निष्क्रान्तम्।

Verse 81

ततः प्रोवाच ते देवः स्वयमेव महेश्वरः । ताभ्यां सुतपसा तुष्टः सादरं भक्तवत्सलः

ततः स्वयमेव महेश्वरः स देवः ताभ्यां सुतपसा तुष्टो भक्तवत्सलः सादरं प्रोवाच।

Verse 82

एतत्तीर्थद्वयं ख्यातं त्रैलोक्येपि भविष्यति । शूद्रीनाम त्वदीयं तु ब्राह्मणी च सखी तव

एतत्तीर्थद्वयं ख्यातं त्रैलोक्येष्वपि भविष्यति। एकं तव नाम्ना ‘शूद्री’ इति प्रसिद्धं, ब्राह्मणी च तव सखी भूत्वा अन्यस्यापि नामदात्री भविष्यति॥

Verse 83

तीर्थद्वयेऽपि यः स्नात्वा एतस्मिञ्छ्रद्धयाऽन्वितः । त्वत्तः पद्मानि संगृह्य अस्यास्तोयं च निर्मलम् । एतच्च मामकं लिंगं स्नापयित्वाऽर्चयिष्यति

तीर्थद्वयेऽपि यः श्रद्धया स्नात्वा, त्वत्तः पद्मानि संगृह्य, अस्याश्च निर्मलं तोयं गृहीत्वा, ममैतल्लिङ्गं स्नापयित्वा पूजयिष्यति—स मे प्रियकर्मा भवति॥

Verse 84

पश्चात्पद्मैश्चतुर्दश्यां शुक्लायां सोमवासरे । चैत्रे मासि च संप्राप्ते चिरायुः स भविष्यति

ततः शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां सोमवासरे, चैत्रमासे समुपस्थिते, पद्मैः पूजनं कृत्वा स चिरायुः भविष्यति॥

Verse 85

सर्वपापविनिर्मुक्तो यद्यपि स्यात्सुपापकृत्

सर्वपापविनिर्मुक्तो भवति, यद्यपि स्यात् सुदुष्कृतकर्मा॥

Verse 86

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । तत्र नित्यं च तपसि स्थिते सख्यावुभावपि

एवमुक्त्वा स भगवान् ततः अदर्शनं गतः। तत्र च नित्यं तपसि स्थितौ सख्यौ उभावपि॥

Verse 87

यावत्कल्पशतं तावज्जरामरणवर्जि ते । अद्यापि गगने ते च दृश्येते तारकात्मके

यावत्कल्पशतं तावज्जरामरणवर्जिताः । अद्यापि ते गगने दृश्यन्ते तारकात्मना ॥

Verse 88

ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थयुग्मं धरातले । आगत्याथ नरो दूरात्ताभ्यां कृत्वा निमज्जनम्

ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थयुग्मं धरातले । आगत्याथ नरो दूरात्ताभ्यां कृत्वा निमज्जनम् ॥

Verse 89

पूजयित्वा तु तल्लिंगं ततो याति दिवालयम् । महापातकयुक्तोऽपि तत्प्रभावादसंशयम्

पूजयित्वा तु तल्लिङ्गं ततो याति दिवालयम् । महापातकयुक्तोऽपि तत्प्रभावादसंशयम् ॥

Verse 90

एतस्मिन्नंतरे मर्त्ये नष्टा धर्मस्य च क्रिया । यज्ञदानकृता या च देवार्चनसमुद्भवा

एतस्मिन्नन्तरे मर्त्ये नष्टा धर्मस्य च क्रिया । यज्ञदानकृता या च देवार्चनसमुद्भवा ॥

Verse 91

व्याप्तस्तथाखिलः स्वर्गो मानवैः स्पर्धयान्वितैः । सार्धं देवैर्विमानस्थैरप्सरोगणसेवितैः

व्याप्तस्तथाखिलः स्वर्गो मानवैः स्पर्धयान्वितैः । सार्धं देवैर्विमानस्थैरप्सरोगणसेवितैः ॥

Verse 92

एतस्मिन्नेव काले तु धर्मराजः समाययौ । यत्र वेदध्वनिर्ब्रह्मा ब्रह्मलोकं समाश्रितः

एतस्मिन्नेव काले तु धर्मराजः समाययौ, यत्र वेदध्वनिसंनादमध्ये ब्रह्मा ब्रह्मलोकं समाश्रितः।

Verse 93

अब्रवीद्दुःखितो दीनः क्षिप्त्वाग्रे पत्रकद्वयम् । एकं पापसमुद्भूतमन्यद्धर्मसमुद्भवम्

दुःखितो दीनः स अब्रवीत्, अग्रे पत्रकद्वयम् क्षिप्त्वा—एकं पापसमुद्भूतं, अन्यद्धर्मसमुद्भवम्।

Verse 94

चित्रेण लिखितं यच्च विचित्रेण तथा परम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे देवतीर्थयुगं स्थितम्

चित्रेण लिखितं यच्च विचित्रेण तथा परम्; हाटकेश्वरजे क्षेत्रे देवतीर्थयुगं स्थितम् इति।

Verse 95

शूद्राख्यं ब्राह्मणीनाम तथान्यत्पद्ममंडितम् । तथा तत्रास्ति लिंगं च पुण्यं माहेश्वरं महत्

एकं शूद्राख्यं तीर्थं, अन्यच्च ब्राह्मणी नाम, पद्ममण्डितम्; तत्र च पुण्यं महत् माहेश्वरं लिङ्गं स्थितम्।

Verse 96

त्रयाणामथ तेषां च प्रभावात्सर्वमानवाः । अपि पापसमायुक्ताः प्रयांति त्रिदशालयम्

तेषां त्रयाणां प्रभावात् सर्वमानवाः, पापसमायुक्ता अपि, त्रिदशालयं प्रयान्ति।

Verse 97

शून्या मे नरका जाताः सर्वे ते रौरवादयः

शून्याः मे नरकाः जाताः सर्वे ते रौरवादयः।

Verse 98

न कश्चिद्यजनं चक्रे न दानं न च तर्पणम् । देवतानां पितॄणां च मनुष्याणां विशेषतः

न कश्चिद्यजनं चक्रे न दानं न च तर्पणम्। देवतानां पितॄणां च मनुष्याणां विशेषतः॥

Verse 99

तस्मान्मुक्तो मया सर्वो योऽधिकारस्तवोद्भवः । नियोजयस्व तत्रान्यं कञ्चिच्छक्ततमं ततः

तस्मान्मुक्तो मया सर्वो योऽधिकारस्तवोद्भवः। नियोजयस्व तत्रान्यं कञ्चिच्छक्ततमं ततः॥

Verse 100

अप्रमाणं स्थितं सर्वमेतत्पत्रद्वयं मम । तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह समानीय शतक्रतुम्

अप्रमाणं स्थितं सर्वमेतत्पत्रद्वयं मम। तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह समानीय शतक्रतुम्॥

Verse 101

गत्वा शीघ्रतमं मर्त्ये त्वं शक्र वचनान्मम । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तीर्थद्वयमनुत्तमम्

गत्वा शीघ्रतमं मर्त्ये त्वं शक्र वचनान्मम। हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तीर्थद्वयमनुत्तमम्॥

Verse 102

शूद्र्याख्यं ब्राह्मणीत्येव यच्च लिंगमनुत्तमम् । तत्रस्थं नाशय क्षिप्रं कृत्वा पांसुप्रवर्षणम्

शूद्र्याख्यं तीर्थं ब्राह्मणीत्यभिधं च यत्, यच्चानुत्तमं लिङ्गं तत्रस्थं तत्क्षणाद् नाशय; पांसुप्रवर्षणं कृत्वा शीघ्रं तदाचर।

Verse 103

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं शक्रो गत्वा भूमितलं ततः । पांसुभिः पूरयामास ते तीर्थे लिंगमेव च

सूत उवाच—तच्छ्रुत्वा शक्रः सत्वरं भूमितलं गतः; तस्मिन्नेव तीर्थे पांसुभिः पूरयामास, लिङ्गमपि समाच्छाद्य।

Verse 104

अद्यापि कलिकालेऽस्मिन्द्वाभ्यां गृह्य सुमृत्तिकाम् । स्नात्वा च तिलकं कार्यं सर्वपापविशुद्धये

अद्यापि कलिकालेऽस्मिन् द्वाभ्यां हस्ताभ्यां सुमृत्तिकां गृहीत्वा स्नात्वा च तिलकं कुर्यात्—सर्वपापविशुद्धये।

Verse 105

चतुर्दशीदिने प्राप्ते सोमवारे च संस्थिते । द्वाभ्यां यः कुरुते श्राद्धं श्रद्धया परया युतः । गयाश्राद्धेन किं तस्य मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्

चतुर्दश्यां तिथौ प्राप्तायां सोमवारे च यदा भवेत्, द्वाभ्यां हस्ताभ्यां यः श्रद्धया परया युतः श्राद्धं करोति—तस्य गयाश्राद्धेन किं प्रयोजनम्? इति स्वायम्भुवो मनुरब्रवीत्।

Verse 106

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । यथा सा ब्राह्मणी जाता शूद्री चापि तथापरा

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः; यथा सा ब्राह्मणी जाता, तथा चापरा शूद्री जाता इति।

Verse 107

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या पठेद्वा द्विजसत्तमाः । सोऽपि तद्दिनजात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

य एतद् भक्त्या शृणुयात् पठेद्वा, हे द्विजसत्तमाः, सऽपि तद्दिनजातैः पापैः प्रमुच्यते—नात्र संशयः।

Verse 108

एवं नरो न कः सिद्धस्तस्य लिंगस्य पूजनात् । चिरायुश्च तथा जातो यथान्यो नात्र विद्यते

एवं तस्य लिङ्गस्य पूजनात् कः नरो न सिद्धो भवेत्? स चिरायुः भवति, यथान्योऽत्र न विद्यते।