Adhyaya 189

Verse 1

सूत उवाच । अथ यावच्च ताः शप्ता मातरो द्विजसत्तमाः । सावित्र्या तास्तु गंधर्व्यः प्राप्ताः सा यत्र तिष्ठति

सूत उवाच— अथ सावित्र्या शप्ताः ता मातरो द्विजसत्तमाः; तास्तु गन्धर्व्यः सा यत्र तिष्ठति तत्रैव शीघ्रं प्राप्ताः।

Verse 2

ततः प्रणम्य ता ऊचुः सर्वा दीनतरं वचः । वयं समागता देवि सर्वास्तव मखे यतः

ततः प्रणम्य ताः सर्वा दीनतरं वच ऊचुः— ‘देवि, वयं सर्वाः समागताः; यतो वयं तव मखे (यज्ञे) सम्बन्धिन्यः।’

Verse 3

यज्ञभागं लभिष्याम औदुंबर्याः प्रसादतः । न चास्माभिः परिज्ञाता सावित्री चात्र तिष्ठति

औदुम्बर्याः प्रसादेन वयं यज्ञभागं लप्स्यामहे; किन्त्वत्र तिष्ठन्तीं सावित्रीं स्वयमेव न परिज्ञातवन्तः।

Verse 4

दौर्भाग्यदोषसंपन्ना नागरीभिः समावृता । अस्माकं सुखमार्गोऽयं नृत्यगीतसमुद्भवः

दौर्भाग्यदोषयुक्ता नागरीभिः समावृता सा उवाच—नृत्यगीतसमुद्भवोऽयं सुखमार्गोऽस्माकं वृतः।

Verse 5

तत्कुर्वाणास्ततो रात्रौ शप्ता गांधर्वसत्तमे । स्त्रीणां दुःखेन दुःखार्ता जायंते सर्वयोषितः

तत्कुर्वाणाः ततो रात्रौ शप्ता, हे गान्धर्वसत्तम; स्त्रीणां दुःखेन दुःखार्ताः सर्वयोषितो जायन्ते।

Verse 6

यूयमानंदिताः सर्वाः सपत्न्या मम चोत्सवे । तां प्रणम्य प्रपूज्याद्य नाहं संभाषितापि च

यूयं सर्वाः सपत्न्या सह ममोत्सवेऽनन्दिताः; अद्य तां प्रणम्य प्रपूज्यापि मां न संभाषितवत्यः।

Verse 7

विशेषान्नृत्यगीतं च प्रारब्धं मम चाग्रतः । तस्माद्व्योमगति र्नैव भवतीनां भविष्यति

विशेषान्नृत्यगीतं च ममाग्रतः प्रारब्धम्; तस्माद् भवतीनां व्योमगतिर्नैव भविष्यति।

Verse 8

अस्मिन्स्थाने सदा दीनास्तथाऽश्रयविवर्जिताः । संतिष्ठध्वं न वः पूजां करिष्यंति च मानवाः

अस्मिन्नेव स्थाने यूयं सदा दीनाः, आश्रयरहिताश्च तिष्ठत; मनुष्याः पुनर्न युष्माकं पूजां करिष्यन्ति।

Verse 9

दीनानामसमर्थानां यात्राकृत्येषु सर्वदा । तस्यास्तद्वचनं देवि नान्यथा संभविष्यति

दीनानामसमर्थानां यात्राकृत्येषु सर्वदा, देवि, तस्याः तद्वचनं नान्यथा भविष्यति—ध्रुवमेव सिद्ध्यति।

Verse 10

औदुम्बर्याः पूजनाय गत्वा तस्यै निवेद्यताम् । सा हि व्यपनयेद्दुःखं ध्रुवं सा हि प्रकामदा

औदुम्बर्याः पूजनार्थं गत्वा तस्यै निवेद्यताम्; सा हि ध्रुवं दुःखं व्यपनयति, ध्रुवं च प्रकामदा।

Verse 11

तेनाऽत्र सहसा प्राप्ता यावन्नष्टमनोरथाः

तेन वचनेन ते सहसा अत्र प्राप्ताः, यावन्नष्टमनोरथाः (निराशाः) आसन्।

Verse 12

तस्मात्कुरुष्व कल्याणि यथास्माकं गतिर्भवेत् । माहात्म्यं तव वर्द्धेत त्रैलोक्येऽपि चराचरे

तस्मात्कुरुष्व कल्याणि यथास्माकं शुभा गतिः स्यात्; तव माहात्म्यं त्रैलोक्येऽपि चराचरे वर्धताम्।

Verse 13

औदुम्बर्युवाच । का शक्तिर्विद्यतेऽस्माकं कृतं सावित्रिसंभवम् । अन्यथा कर्तुमेवाद्य सर्वैरपि सुरासुरैः

औदुम्बर्युवाच—अस्माकं का हि शक्तिर्विद्यते सावित्र्याः संकल्पसमुद्भवं कृतमन्यथा कर्तुम्? अद्य सर्वैरपि सुरासुरैः समवेतैर्न तदन्यथा कर्तुं शक्यते।

Verse 14

तथापि शक्तितो देव्यो यतिष्यामि हिताय वः । अष्टषष्टिषु गोत्रेषु भवत्यः संनियोजिताः

तथापि देव्यो, यथाशक्ति वः हिताय यतिष्यामि। अष्टषष्टिषु गोत्रेषु भवत्यः सम्यक् संनियोजिताः भविष्यथ।

Verse 15

पितामहेन तुष्टेन तत्र पूजामवाप्स्यथ । यूयं रात्रौ च संज्ञाभिर्हास्यपूर्वाभिरेव च

तत्र पितामहेन तुष्टेन भवत्यः पूजामवाप्स्यथ। यूयं च रात्रौ संज्ञाभिः संमताभिः, हास्यपूर्वाभिरेव च, समुपास्याः भविष्यथ।

Verse 16

अद्यप्रभृति यस्यात्र नागरस्य तु मंदिरे । वृद्धिः संपत्स्यते काचिद्वि शेषान्मंडपोद्भवा

अद्यप्रभृति यस्यात्र नागरस्य मन्दिरे काचिद् वृद्धिः सम्पत्स्यते, विशेषान्मण्डपोद्भवा वृद्धिः, तस्य फलमिदं भविष्यति।

Verse 17

तथा या योषितः काश्चित्पुरद्वारं समेत्य च । अदृष्टहास्यमाध्याय क्षपिष्यंति बलिं ततः

तथा काश्चिद् योषितः पुरद्वारं समेत्य, अदृष्टहास्यमाधाय, ततः बलिं क्षपिष्यन्ति।

Verse 18

तेन वो भविता तृप्तिर्देवानां च यथा मखैः । याः पुनर्न करिष्यंति पूजामेतां मयोदिताम्

तेन यूयं तृप्तिं प्राप्स्यथ, यथा देवा मखैस्तृप्यन्ति। ये पुनर्मयोदितामेतां पूजां न करिष्यन्ति—

Verse 19

युष्माकं नगरे तासां सुपुत्रो नाशमाप्स्यति । युष्माकमपमाने न सदा रोगी भविष्यति

युष्माकं नगरे तासां सुपुत्रो नाशमाप्स्यति न। युष्माकमपमाने च सदा रोगी न भविष्यति।

Verse 20

तस्मात्तिष्ठध्वमत्रैव रक्षार्थं नगरस्य च । शापव्याजेन युष्माकं वरोऽयं समुपस्थितः

तस्मादत्रैव तिष्ठध्वं नगरस्य रक्षार्थं च। शापव्याजेन युष्माकमयं वरोऽभ्युपागतः।

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो देवशर्मा द्विजोत्तमाः । गंधर्वः पर्वतो जातः स्वपत्न्या सहितस्तदा

एतस्मिन्नन्तरे देवशर्मा द्विजोत्तमः प्राप्तः। तदा स्वपत्न्या सहितो गन्धर्वः पर्वतोऽपि तत्र जातः।

Verse 22

यदा चौदुम्बरी शप्ता नारदेन सुरर्षिणा । मानुषी भव क्रुद्धेन तदा संप्रार्थितस्तया

यदा नारदेन सुरर्षिणा क्रुद्धेन ‘मानुषी भव’ इति चौदुम्बरी शप्ता, तदा सा तेन संप्रार्थितः।

Verse 23

मदर्थं मानुषो भूत्वा तता त्वं चानया सह । सृज मां मानुषीं चेव येन गच्छामि नो भुवि

मम हेतोः पितः, त्वं मानुषो भूत्वा, अनया सह च; मां अपि मानुषीं कन्यां सृज, येनाहं भुवि गत्वा वसामि।

Verse 24

विण्मूत्रसंयुते गर्भे सर्वदोषसमन्विते । ततः सा कृपया तस्याः सत्पत्न्या देवशर्मणः

विण्मूत्रसंयुते गर्भे सर्वदोषसमन्विते स्थिते, सा कृपया देवशर्मणः सत्पत्न्याः तस्याः प्रति मनः कृतवती।

Verse 25

अवतीर्णा धरापृष्ठे वानप्रस्थाश्रमे ततः । एवं सा पञ्चमी रात्रिस्तस्य यज्ञस्य सत्तमाः

ततः सा धरापृष्ठे अवतीर्णा, वानप्रस्थाश्रमे प्रविष्टा; एवं तस्योत्तमयज्ञस्य पञ्चमी रात्रिः व्यतीता।

Verse 26

उत्सवेन मनोज्ञेन चौदुम्बर्या व्यतिक्रमात् । प्रत्यूषे च ततो जाते यदा तेन विसर्जिता

मनोज्ञेन उत्सवेन औदुम्बर्याः व्यतिक्रमात्, प्रत्यूषे जाते च, सा तेन विसर्जिता।

Verse 27

औदुम्बरी तदा प्राह पर्वतं जनकं निजम् । कल्येऽत्रावभृथो भावी विधियज्ञसमुद्भवः

तदा औदुम्बरी निजं जनकं पर्वतं प्राह— ‘कल्येऽत्र विधियज्ञसमुद्भवोऽवभृथः भावी’ इति।

Verse 28

सर्वतीर्थमयस्तस्मिन्स्नानं न स्यात्ततः परम् । यास्यामः स्वगृहान्भूयः सर्वैर्देवैः समन्विताः

सर्वतीर्थमयस्यास्मिन्स्थाने स्नानात्परं स्नानं न विद्यते। ततः परं सर्वैर्देवैः समन्विताः पुनः स्वस्वगृहान् यास्यामः।

Verse 30

अनेनैव विमानेन त्रयो वापि यथासुखम् । ममापि च वरो जातो यः शापान्नारदोद्भवात् । यज्ञभागो मया प्राप्तो देवानामपि दुर्लभः । पौर्णमासीदिने प्राप्ते विशेषात्स्त्रीजनैः कृतः

अनेनैव विमानेन वयं त्रयः यथासुखं गमिष्यामः। नारदोद्भवशापात् ममापि वरः संजातः—देवानामपि दुर्लभो यज्ञभागो मया प्राप्तः, विशेषतः पौर्णमास्यां स्त्रीजनैः कृतो यदा।

Verse 189

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य औदुंबर्युत्पत्तिपूर्वकतत्प्राग्जन्मवृत्तांतवर्णनंनामैकोननवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये औदुंबर्युत्पत्तिपूर्वकतत्प्राग्जन्मवृत्तान्तवर्णनं नामैकॊननवत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।