Adhyaya 181

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे सर्वेर्नागरैर्ब्राह्मणोत्तमैः । प्रेषितो मध्यगस्तत्र गर्तातीर्थसमुद्भवः

सूत उवाच—एतस्मिन्नन्तरे तत्र नगरैः सर्वैर्ब्राह्मणोत्तमैः गर्तातीर्थसमुद्भवो मध्यगः प्रेषितो दूतत्वेन।

Verse 2

रेरे मध्यग गत्वा त्वं ब्रूहि तं कुपितामहम् । विप्रवृत्ति प्रहंतारं नीतिमार्गविवर्जितम्

रे रे मध्यग, गत्वा त्वं तं ब्रूहि—अहं कुपितास्मि; स विप्रवृत्तिप्रहन्ता नीतिमार्गविवर्जितश्च।

Verse 3

एतत्क्षेत्रं प्रदत्तं नः पूर्वेषां च द्विजन्मनाम् । महेश्वरेण तुष्टेन पूरिते सर्पजे बिले

एतत्क्षेत्रं नः पूर्वेषां च द्विजन्मनाम् महेश्वरेण तुष्टेन प्रदत्तम्; सर्पजं बिलं पूरयित्वा स भूमिं स्थिरां कृतवान्।

Verse 4

तस्य दत्तस्य चाद्यैव पितामहशतं गतम् । पंचोत्तरमसन्दिग्धं यावत्त्वं कुपितामह

तस्य दानस्य फलतः अद्यापि पितामहशतं पञ्चोत्तरं च निःसन्दिग्धं गतं; यावत्त्वं कुपितामह शान्तो भवसि।

Verse 5

न केनापि कृतोऽस्माकं तिरस्कारो यथाऽधुना । त्वां मुक्त्वा पापकर्माणं न्यायमार्गविवर्जितम्

यथाऽधुना तथा न केनापि अस्माकं तिरस्कारः कृतः; त्वां मुक्त्वा—पापकर्माणं न्यायमार्गविवर्जितम्।

Verse 6

नागरैर्ब्राह्मणैर्बाह्यं योऽत्र यज्ञं समाचरेत् । श्राद्धं वा स हि वध्यः स्यात्सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

नागरैर्ब्राह्मणैर्बाह्यं योऽत्र यज्ञं समाचरेत्, श्राद्धं वा; स सर्वेषां द्विजन्मनाम् वध्यः स्यात्।

Verse 7

न तस्य जायते श्रेयस्तत्समुत्थं कथंचन । एतत्प्रोक्तं तदा तेन यदा स्थानं ददौ हि नः

तस्मात् कर्मणः श्रेयः किञ्चिदपि न जायते। एतत् तेन तदा प्रोक्तं यदा स स्थानं नः अददात्।

Verse 8

तस्माद्यत्कुरुषे यज्ञं ब्राह्मणैर्नागरैः कुरु । नान्यथा लप्स्यसे कर्तुं जीवद्भिर्नागरैर्द्विजैः

तस्माद् यत् कुरुषे यज्ञं तं नागरब्राह्मणैः सह कुरु। अन्यथा जीवत्सु नागरद्विजेषु तं कर्तुं न लप्स्यसे॥

Verse 9

एवमुक्तस्ततो गत्वा मध्यगो यत्र पद्मजः । यज्ञमण्डपदूरस्थो ब्राह्मणैः परिवारितः

एवमुक्तः स ततो गत्वा मध्यदेशे यत्र पद्मजः। यज्ञमण्डपात् किंचिद् दूरस्थो ब्राह्मणैः परिवारितः स्थितः॥

Verse 10

यत्प्रोक्तं नागरैः सर्वैः सविशेषं तदा हि सः । तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह सांत्वपूर्वमिदं वचः

नागरैः सर्वैः सविशेषं यत् प्रोक्तं तदा सः। तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह सांत्वपूर्वमिदं वचः॥

Verse 11

मानुषं भावमापन्न ऋत्विग्भिः परिवारितः । त्वया सत्यमिदं प्रोक्तं सर्वं मध्यगसत्तम

मानुषं भावमापन्नोऽहं ऋत्विग्भिः परिवारितः। त्वया सत्यमिदं प्रोक्तं सर्वं मध्यगसत्तम॥

Verse 12

किं करोमि वृताः सर्वे मया ते यज्ञकर्मणि । ऋत्विजोऽध्वर्यु पूर्वा ये प्रमादेन न काम्यया

किं करोमि? मया ते सर्वे यज्ञकर्मणि वृताः। ऋत्विजोऽध्वर्युपूर्वा ये प्रमादेन न काम्यया॥

Verse 13

तस्मादानय तान्सर्वानत्र स्थाने द्विजोत्तमान् । अनुज्ञातस्तु तैर्येन गच्छामि मखमण्डपे

तस्मादत्र स्थाने तान् सर्वान् द्विजोत्तमान् आनय। तैः अनुज्ञातोऽहं सन् मखमण्डपं गच्छामि॥

Verse 14

मध्यग उवाच । त्वं देवत्वं परित्यज्य मानुषं भावमाश्रितः । तत्कथं ते द्विजश्रेष्ठाः समागच्छंति तेंऽतिकम्

मध्यग उवाच। त्वं देवत्वं परित्यज्य मानुषं भावमाश्रितः। तत्कथं ते द्विजश्रेष्ठाः समागच्छन्ति तेऽन्तिकम्॥

Verse 15

श्रेष्ठा गावः पशूनां च यथा पद्मसमुद्भव । विप्राणामिह सर्वेषां तथा श्रेष्ठा हि नागराः

हे पद्मसमुद्भव! यथा पशूनां मध्ये गावः श्रेष्ठाः, तथा इह सर्वेषां विप्राणां मध्ये नागराः श्रेष्ठा एव॥

Verse 16

तत्माच्चेद्वांछसि प्राप्तिं त्वमेतां यज्ञसंभवाम् । तद्भक्त्यानागरान्सर्वान्प्रसादय पितामह

तस्माच्चेद् वाञ्छसि प्राप्तिं त्वमेतां यज्ञसम्भवाम्। तद्भक्त्या नागरान् सर्वान् प्रसादय पितामह॥

Verse 17

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा पद्मजो भीत ऋत्विग्भिः परिवारितः । जगाम तत्र यत्रस्था नागराः कुपिता द्विजाः

सूत उवाच। तच्छ्रुत्वा पद्मजो भीतः ऋत्विग्भिः परिवारितः। जगाम तत्र यत्रस्थाः नागराः कुपिता द्विजाः॥

Verse 18

प्रणिपत्य ततः सर्वान्विनयेन समन्वितः । प्रोवाच वचनं श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः

ततः स सर्वान् विनयसमन्वितः प्रणिपत्य, श्रुत्वा च वचनं, कृताञ्जलिपुटः स्थित्वा प्रोवाच।

Verse 19

जानाम्यहं द्विजश्रेष्ठाः क्षेत्रेऽस्मिन्हाट केश्वरे । युष्मद्बाह्यं वृथा श्राद्धं यज्ञकर्म तथैव च

जानाम्यहं द्विजश्रेष्ठाः, अस्मिन् हाटकेश्वरक्षेत्रे युष्मद्विहीनं श्राद्धं यज्ञकर्म च निष्फलमेव भवति।

Verse 20

कलिभीत्या मयाऽनीतं स्थानेऽस्मिन्पुष्करं निजम् । तीर्थं च युष्मदीयं च निक्षेपोऽ यंसमर्पितः

कलिभीत्या मया निजं पुष्करमस्मिन् स्थाने आनीतम्; युष्मदीयं च तीर्थं, अयं निक्षेपः समर्पितोऽस्ति।

Verse 21

ऋत्विजोऽमी समानीता गुरुणा यज्ञसिद्धये । अजानता द्विजश्रेष्ठा आधिक्यं नागरात्मकम्

गुरुणा यज्ञसिद्धयेऽमी ऋत्विजः समानीताः; द्विजश्रेष्ठाः, नागराणामाधिक्यं नाजानता।

Verse 22

तस्माच्च क्षम्यतां मह्यं यतश्च वरणं कृतम् । एतेषामेव विप्राणामग्निष्टोमकृते मया

तस्मात् मम क्षमा विधीयताम्, यतो मया एतेषामेव विप्राणामग्निष्टोमकृते वरणं कृतम्।

Verse 23

एतच्च मामकं तीर्थं युष्माकं पापनाशनम् । भविष्यति न सन्देहः कलिकालेऽपि संस्थिते

एतन्मम तीर्थं युष्माकं पापनाशनं भविष्यति; कलिकालेऽपि स्थितेऽस्मिन् नात्र संशयः।

Verse 24

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि त्वं नागरैर्बाह्यं यज्ञं चात्र करिष्यसि । तदन्येऽपि सुराः सर्वे तव मार्गानुयायि नः । भविष्यन्ति तथा भूपास्तत्कार्यो न मखस्त्वया

ब्राह्मणा ऊचुः—यदि त्वं नागरैर्बाह्यं यज्ञमत्र करिष्यसि, तदा अन्येऽपि सर्वे देवास्तव मार्गमनुयास्यन्ति; तथा भूपा अपि। अतस्त्वया मखोऽयं न कर्तव्यः।

Verse 25

यद्येवमपि देवेश यज्ञकर्म करिष्यसि । अवमन्य द्विजान्सर्वाक्षिप्रं गच्छास्मदंतिकात्

यद्येवमपि देवेश यज्ञकर्म करिष्यसि, सर्वान् द्विजानवमन्य क्षिप्रं गच्छास्मदन्तिकात्।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञमत्र करिष्यति । श्राद्धं वा नागरैर्बाह्यं वृथा तत्संभविष्यति

ब्रह्मोवाच—अद्यप्रभृति यः कश्चिदत्र यज्ञं श्राद्धं वा नागरैर्बाह्यं करिष्यति, तद्वृथा एव भविष्यति।

Verse 27

नागरोऽपि च यो न्यत्र कश्चिद्यज्ञं करिष्यति । एतत्क्षेत्रं परित्यज्य वृथा तत्संभविष्यति

नागरोऽपि च यः कश्चिदन्यत्र यज्ञं करिष्यति, एतत्क्षेत्रं परित्यज्य, तदपि वृथा भविष्यति।

Verse 28

मर्यादेयं कृता विप्रा नागराणां मयाऽधुना । कृत्वा प्रसादमस्माकं यज्ञार्थं दातुमर्हथ । अनुज्ञां विधिवद्विप्रा येन यज्ञं करोम्यहम्

हे विप्राः, नागराणां मर्यादेयं मयाऽधुना स्थापिता। अतः अस्माकं प्रसादं कृत्वा यज्ञार्थं यत् आवश्यकं तत् दातुमर्हथ। तथा च, हे विप्राः, विधिवदनुज्ञां दत्त, येनाहं यज्ञं कर्तुं शक्नोमि।

Verse 29

सूत उवाच । ततस्तैर्ब्राह्मणैस्तुष्टैरनुज्ञातः पितामहः । चकार विधिवद्यज्ञं ये वृता ब्राह्मणाश्च तैः

सूत उवाच—ततः तैः तुष्टैर्ब्राह्मणैः पितामहः विधिवदनुज्ञातः। तैरेव वृता ब्राह्मणैः सह स विधिवद्यज्ञं चकार।

Verse 30

विश्वकर्मा समागत्य ततो मस्तकमण्डनम् । चकार ब्राह्मणश्रेष्ठा नागराणां मते स्थितः

ततः विश्वकर्मा समागत्य मस्तकमण्डनं चकार। हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, स नागराणां मते स्थितः कर्म समाचरत्।

Verse 31

ब्रह्मापि परमं तोषं गत्वा नारदमब्रवीत् । सावित्रीमानय क्षिप्रं येन गच्छामि मण्डपे

ब्रह्मापि परमं तोषं गत्वा नारदमब्रवीत्—‘सावित्रीं क्षिप्रम् आनय, येनाहं मण्डपं गच्छामि।’

Verse 32

वाद्यमानेषु वाद्येषु सिद्धकिन्नरगुह्यकैः । गन्धर्वैर्गीतसंसक्तैर्वेदोच्चारपरैर्द्विजैः । अरणिं समुपादाय पुलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्

सिद्धकिन्नरगुह्यकैर्वाद्यमानेषु वाद्येषु, गन्धर्वैर्गीतसंसक्तैः, वेदोच्चारपरैर्द्विजैश्च वातावरणं पूर्यमाणे—पुलस्त्यः अरणिं समुपादाय इदं वाक्यमब्रवीत्।

Verse 33

पत्नी ३ पत्नीति विप्रेन्द्राः प्रोच्चैस्तत्र व्यवस्थिताः

तत्र विप्रेन्द्राः स्वस्वस्थानेषु स्थित्वा प्रोच्चैः समुच्चक्रुः— “पत्नी! पत्नी!” इति।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा नारदं मुनिसत्तमम् । संज्ञया प्रेषयामास पत्नी चानीयतामिति

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा मुनिसत्तमं नारदं संज्ञया प्रेषयामास— “पत्नी चानीयताम्” इति।

Verse 35

सोऽपि मंदं समागत्य सावित्रीं प्राह लीलया । युद्धप्रियोंऽतरं वांछन्सावित्र्या सह वेधसः

सोऽपि मन्दं समागत्य सावित्रीं लीलया प्राह, वेधसः सह सावित्र्याः युद्धप्रियस्य चिदात्मनः कलहावकाशं वाञ्छन्।

Verse 36

अहं संप्रेषितः पित्रा तव पार्श्वे सुरेश्वरि । आगच्छ प्रस्थितः स्नातः सांप्रतं यज्ञमण्डपे

अहं संप्रेषितः पित्रा तव पार्श्वे सुरेश्वरि; आगच्छ— स स्नातः प्रस्थितः, साम्प्रतं यज्ञमण्डपे वर्तते।

Verse 37

परमेकाकिनी तत्र गच्छमाना सुरेश्वरि । कीदृग्रूपा सदसि वै दृश्यसे त्वमनाथवत्

परमेकाकिनी तत्र गच्छमाना सुरेश्वरि, कीदृग्रूपा सदसि वै दृश्यसे त्वमनाथवद्?

Verse 38

तस्मादानीयतां सर्वा याः काश्चिद्देवयोषितः । याभिः परिवृता देवि यास्यसि त्वं महामखे

तस्माद् आनयन्तु सर्वा याः काश्चिद् देवयोषितः। याभिः परिवृता देवि त्वं महामखे यास्यसि॥

Verse 39

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमः । अब्रवीत्पितरं गत्वा तातांबाऽकारिता मया

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमः। पितरं गत्वा अब्रवीत्—तात, अम्बा मया आहूता॥

Verse 41

पुलस्त्यं प्रेषयामास सावित्र्या सन्निधौ ततः । गच्छ वत्स त्वमानीहि स्थानं सा शिथिलात्मिका । सोमभारपरिश्रांतं पश्य मामूर्ध्वसंस्थितम्

ततः सावित्र्याः सन्निधौ पुलस्त्यं प्रेषयामास। गच्छ वत्स, त्वम् आनीहि स्वस्थानं; सा शिथिलात्मिका। सोमभारपरिश्रान्तं माम् ऊर्ध्वसंस्थितं पश्य॥

Verse 42

एष कालात्ययो भावि यज्ञकर्मणि सांप्रतम् । यज्ञयानमुहूर्तोऽयं सावशेषो व्यवस्थितः

एष कालात्ययो भावि यज्ञकर्मणि सांप्रतम्। यज्ञयानमुहूर्तोऽयं सावशेषो व्यवस्थितः॥

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुलस्त्यः सत्वरं ययौ । सावित्री तिष्ठते यत्र गीतनृत्यसमाकुला

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुलस्त्यः सत्वरं ययौ। सावित्री तिष्ठते यत्र गीतनृत्यसमाकुला॥

Verse 44

ततः प्रोवाच किं देवि त्वं तिष्ठसि निराकुला । यज्ञयानोचितः कालः सोऽयं शेषस्तु तिष्ठति

ततः स उवाच—हे देवि, किं त्वं निराकुला तिष्ठसि? यज्ञयानस्योचितः कालोऽयम्; अल्प एव शेषः कालः।

Verse 45

तस्मादागच्छ गच्छामस्तातः कृच्छ्रेण तिष्ठति । सोमभारार्द्दितश्चोर्ध्वं सर्वैर्देवैः समावृतः

तस्मादागच्छ, वयं गच्छामः। तव तातः कृच्छ्रेण तिष्ठति, सोमभारार्दितः; तस्योपरि सर्वैर्देवैः समावृतः।

Verse 46

सावित्र्युवाच । सर्वदेववृतस्तात तव तातो व्यवस्थितः । एकाकिनी कथं तत्र गच्छाम्यहमनाथवत्

सावित्री उवाच—हे प्रिय, सर्वदेववृतः तव तातो व्यवस्थितः। अहं तत्र एकाकिनी कथं गच्छेयम्, अनाथेव?

Verse 47

तद्ब्रूहि पितरं गत्वा मुहूर्तं परिपाल्यताम्

तद्गत्वा पितरं ब्रूहि—मुहूर्तमेकं परिपाल्यताम्।

Verse 48

यावदभ्येति शक्राणी गौरी लक्ष्मीस्तथा पराः । देवकन्याः समाजेऽत्र ताभिरेष्याम्यह८द्रुतम्

यावदभ्येति शक्राणी गौरी लक्ष्मीस्तथा पराः। देवकन्याः समाजेऽत्र; ताभिः सहैष्याम्यहं द्रुतम्।

Verse 49

सर्वासां प्रेषितो वायुर्निमत्रणकृते मया । आगमिष्यन्ति ताः शीघ्रमेवं वाच्यः पिता त्वया

सर्वासां निमन्त्रणार्थं मया वायुः प्रेषितः। ताः शीघ्रमागमिष्यन्ति—एवं त्वं पितरं वद॥

Verse 50

सूत उवाच । सोऽपि गत्वा द्रुतं प्राह सोमभारार्दितं विधिम् । नैषाभ्येति जगन्नाथ प्रसक्ता गृहकर्मणि

सूत उवाच। सोऽपि द्रुतं गत्वा सोमभारार्दितं विधिं प्राह—“जगन्नाथ! नैषा आगच्छति, गृहकर्मणि प्रसक्ता”॥

Verse 51

सा मां प्राह च देवानां पत्नीभिः सहिता मखे । अहं यास्यामि तासां च नैकाद्यापि प्रदृश्यते

सा मां प्राह—“देवानां पत्नीभिः सहिता मखे यास्यामि; तासां तु नैकाद्यापि इह प्रदृश्यते”॥

Verse 52

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ कुरु यत्ते सुरोचते । अतिक्रामति कालोऽयं यज्ञयानसमुद्रवः । तिष्ठते च गृहव्यग्रा सापि स्त्री शिथिलात्मिका

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ कुरु यत्ते सुरोचते। अतिक्रामति कालोऽयं यज्ञयानसमुद्रवः; तिष्ठते च गृहव्यग्रा सापि स्त्री शिथिलात्मिका॥

Verse 53

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुलस्त्यस्य पितामहः । समीपस्थं तदा शक्रं प्रोवाच वचनं द्विजाः

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुलस्त्यस्य पितामहः। समीपस्थं तदा शक्रं प्रोवाच वचनं द्विजाः॥

Verse 54

ब्रह्मोवाच । शक्र नायाति सावित्री सापि स्त्री शिथिलात्मिका । अनया भार्यया यज्ञो मया कार्योऽयमेव तु

ब्रह्मोवाच—शक्र, सावित्री नायाति; सापि स्त्री शिथिलात्मिका। अतः अनया भार्यया सह मयैवायं यज्ञः कर्तव्यः।

Verse 55

गच्छ शक्र समानीहि कन्यां कांचित्त्वरान्वितः । यावन्न क्रमते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

गच्छ शक्र, त्वरान्वितः काञ्चित् कन्यां समानीहि। यावन्न यज्ञयानसमुद्भवः शुभः कालः क्रमतेऽतिक्रामति।

Verse 56

पितामहवचः श्रुत्वा तदर्थं कन्यका द्विजाः । शक्रेणासादिता शीघ्रं भ्रममाणा समीपतः

पितामहस्य वचः श्रुत्वा, द्विजश्रेष्ठाः, तदर्थं शक्रः शीघ्रं समीपतः भ्रममाणां कन्यकां प्राप्योपससर्प।

Verse 57

अथ तक्रघटव्यग्रमस्तका तेन वीक्षिता । कन्यका गोपजा तन्वी चंद्रास्या पद्मलोचना

अथ तक्रघटव्यग्रमस्तकां तेन वीक्षिता। कन्यका गोपजा तन्वी चन्द्रास्या पद्मलोचना॥

Verse 58

सर्वलक्षणसंपूर्णा यौवनारंभमाश्रिता । सा शक्रेणाथ संपृष्टा का त्वं कमललोचने

सर्वलक्षणसम्पूर्णा यौवनारम्भमाश्रिता। सा शक्रेणाथ सम्पृष्टा—का त्वं कमललोचने॥

Verse 59

कुमारी वा सनाथा वा सुता कस्य ब्रवीहि नः

कुमारी वा सनाथा वा, सुता कस्य ब्रवीहि नः—अस्मान् प्रति यथातथ्यं कथयस्व।

Verse 60

कन्यो वाच । गोपकन्यास्मि भद्रं ते तक्रं विक्रेतुमागता । यदि गृह्णासि मे मूल्यं तच्छीघ्रं देहि मा चिरम्

कन्योवाच—भद्रं ते; अहं गोपकन्यास्मि, तक्रं विक्रेतुमागता। यदि गृह्णासि, मे मूल्यं शीघ्रं देहि, मा चिरम्।

Verse 61

तच्छ्रुत्वा त्रिदिवेन्द्रोऽपि मत्वा तां गोपकन्यकाम् । जगृहे त्वरया युक्तस्तक्रं चोत्सृज्य भूतले

तच्छ्रुत्वा त्रिदिवेन्द्रोऽपि तां गोपकन्यकां मत्वा, त्वरया जगृहे; तक्रं च भूतले उत्सृज्य।

Verse 62

अथ तां रुदतीं शक्रः समादाय त्वरान्वितः । गोवक्त्रेण प्रवेश्याथ गुह्येनाकर्षयत्ततः

अथ शक्रः तां रुदतीं त्वरान्वितः समादाय, गोवक्त्रेण प्रवेश्य, गुह्येन ततोऽकर्षयत्।

Verse 63

एवं मेध्यतमां कृत्वा संस्नाप्य सलिलैः शुभैः । ज्येष्ठकुण्डस्य विप्रेन्द्राः परिधाय्य सुवाससी

एवं मेध्यतमां कृत्वा, शुभैः सलिलैः संस्नाप्य; विप्रेन्द्राः, ज्येष्ठकुण्डे सुवाससी परिधापयामास।

Verse 64

ततश्च हर्षसंयुक्तः प्रोवाच चतुराननम् । द्रुतं गत्वा पुरो धृत्वा सर्वदेवसमागमे

ततः स हर्षसमाविष्टः चतुराननं प्रोवाच— “द्रुतं गत्वा, सर्वदेवसमागमे अस्याः पुरो धृत्वा अग्रे स्थापय।”

Verse 65

कन्यकेयं सुरश्रेष्ठ समानीता मयाऽधुना । तवार्थाय सुरूपांगी सर्वलक्षणलक्षिता

“सुरश्रेष्ठ, इयं कन्यका मयाऽଧुना तवार्थाय समानीता; सुरूपाङ्गी, सर्वलक्षणलक्षिता च।”

Verse 66

गोपकन्या विदित्वेमां गोवक्त्रेण प्रवेश्य च । आकर्षिता च गुह्येन पावनार्थं चतुर्मुख

“इमां गोपकन्यां विदित्वा, गोवक्त्रेण प्रवेश्य, ततः गुह्येन मार्गेण आकर्षिता; चतुर्मुख, पावनार्थमेव।”

Verse 67

श्रीवासुदेव उवाच । गवां च ब्राह्मणानां च कुलमेकं द्विधा कृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरन्यत्र तिष्ठति

श्रीवासुदेव उवाच— “गवां च ब्राह्मणानां च कुलमेकमेव, द्विधेव दृश्यते; एकत्र मन्त्राः तिष्ठन्ति, अन्यत्र हविः तिष्ठति।”

Verse 68

धेनूदराद्विनिष्क्रांता तज्जातेयं द्विजन्मनाम् । अस्याः पाणिग्रहं देव त्वं कुरुष्व मखाप्तये

“धेनूदराद् विनिष्क्रान्ता, तज्जातेयं द्विजन्मनाम्; देव, अस्याः पाणिग्रहं त्वं कुरुष्व, मखस्य सिद्ध्यर्थम्।”

Verse 69

यावन्न चलते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

यावद् न चलति कालः, यज्ञयानसमुद्भवोऽयं मार्गः प्रवर्तते।

Verse 70

रुद्र उवाच । प्रविष्टा गोमुखे यस्मादपानेन विनिर्गता । गायत्रीनाम ते पत्नी तस्मादेषा भविष्यति

रुद्र उवाच—गोमुखेन प्रविष्टा या, अपानेन विनिर्गता; तस्मात् सा ते पत्नी भविष्यति, गायत्रीति नाम्ना।

Verse 71

ब्रह्मोवाच । वदन्तु ब्राह्मणाः सर्वे गोपकन्याप्यसौ यदि । संभूय ब्राह्मणीश्रेष्ठा यथा पत्नी भवेन्मम

ब्रह्मोवाच—वदन्तु ब्राह्मणाः सर्वे, यदि सैव गोपकन्यका; संभूय ब्राह्मणीश्रेष्ठां मां प्रति पत्नीं विनिश्चिनुत।

Verse 72

ब्राह्मणा ऊचुः । एषा स्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठा गोपजातिविवर्जिता । अस्मद्वाक्याच्चतुर्वक्त्र कुरु पाणिग्रहं द्रुतम्

ब्राह्मणा ऊचुः—एषा स्याद् ब्राह्मणश्रेष्ठा, गोपजातिविवर्जिता; अस्मद्वाक्याच् चतुर्वक्त्र, कुरु पाणिग्रहं द्रुतम्।

Verse 73

सूत उवाच । ततः पाणिग्रहं चक्रे तस्या देवः पितामहः । कृत्वा सोमं ततो मूर्ध्नि गृह्योक्तविधिना द्विजाः

सूत उवाच—ततः पाणिग्रहं चक्रे तस्या देवः पितामहः; ततः सोमं च मूर्ध्न्यस्याः गृह्योक्तविधिना द्विजाः न्यधुः।

Verse 74

संतिष्ठति च तत्रस्था महादेवी सुपावनी । अद्यापि लोके विख्याता धनसौभाग्यदायिनी

तत्रैव सुपावनी महादेवी प्रतिष्ठिता तिष्ठति; अद्यापि लोके विख्याता धन-सौभाग्य-प्रदा।

Verse 76

कन्या हस्तग्रहं तत्र याऽप्नोति पतिना सह । सा स्यात्पुत्रवती साध्वी सुखसौभाग्यसंयुता

या कन्या तत्र पतिना सह हस्तग्रहं प्राप्नोति, सा साध्वी पुत्रवती स्यात् सुख-सौभाग्य-समन्विता।

Verse 77

पिंडदानं नरस्तस्यां यः करोति द्विजोत्तमाः । पितरस्तस्य संतुष्टास्तर्पिताः पितृतीर्थवत्

हे द्विजोत्तमाः, यः नरः तस्यां पिण्डदानं करोति, तस्य पितरः संतुष्टाः तर्पिताः स्युः पितृतीर्थवत्।

Verse 79

यस्तस्यां कुरुते मर्त्यः कन्यादानं समाहितः । समस्तं फलमाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

यः मर्त्यः तस्यां समाहितः कन्यादानं करोति, स राजसूयाश्वमेधयोः समस्तं फलमाप्नोति।

Verse 181

इति श्रीस्कादे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गायत्रीविवाहे गायत्रीतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकाशीत्युत्तरशततमोअध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गायत्रीविवाहान्तर्गतं गायत्रीतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामैकाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।