Adhyaya 176

Verse 1

सूत उवाच । दृष्ट्वा प्रतिष्ठितं लिंगं याज्ञवल्क्येन धीमता । स्वमातुः शुद्धिहेतोः स तन्नाम्ना लिंगमुत्तमम्

सूत उवाच—धीमता याज्ञवल्क्येन स्वमातुः शुद्धिहेतवे प्रतिष्ठितं लिङ्गं दृष्ट्वा, तन्नाम्नैव तदुत्तमं लिङ्गं प्रख्यातं चकार।

Verse 3

स्थापयामास विप्रेंद्राः श्रद्धया परया युतः । ततश्चानीय विप्रेंद्रं मध्यगं नागरोद्भवम् । गर्तातीर्थसमुद्भूतमाहिताग्निं प्रयाजिनम् । यथैतन्नगरस्थानं तथा त्वमपि दीक्षितः

स्थापयामास विप्रेन्द्राः श्रद्धया परया युतः। ततश्चानीय विप्रेन्द्रं मध्यगं नागरोद्भवम्॥ गर्तातीर्थसमुद्भूतमाहिताग्निं प्रयाजिनम्। यथैतन्नगरस्थानं तथा त्वमपि दीक्षितः॥

Verse 4

अष्टषष्टिषु गोत्राणां नायकत्वे व्यवस्थितः । तव वाक्येन सर्वाणि गोत्राणि द्विजसत्तम

अष्टषष्टिषु गोत्राणां नायकत्वे व्यवस्थितः। तव वाक्येन सर्वाणि गोत्राणि द्विजसत्तम॥

Verse 5

वर्तयिष्यंति कृत्येषु यावच्चन्द्रार्कतारकाः । गोवर्धन त्वया चिंता कार्या चास्य समुद्भवा

वर्तयिष्यन्ति कृत्येषु यावच्चन्द्रार्कतारकाः। गोवर्धन त्वया चिन्ता कार्या चास्य समुद्भवा॥

Verse 6

लिंगस्य पूजनार्थाय प्रेरणीयाश्च नागराः । पूजया तस्य लिंगस्य वृद्धिं यास्यति तेऽन्वयः

लिङ्गस्य पूजनार्थं नागराः प्रेरणीयाः; तस्य लिङ्गस्य पूजनात् तेऽन्वयः वृद्धिं समृद्धिं च प्राप्स्यति।

Verse 7

अपूजया विनाशं च यास्यत्यत्र न संशयः । तव वंशोद्भवा ये च पूजयित्वा प्रभक्तितः

अपूजया अत्र विनाशं यास्यति—न संशयः। तव वंशोद्भवाः ये तु प्रभक्तितः पूजयित्वा शुभफलानि प्राप्स्यन्ति।

Verse 8

एतल्लिंगं करिष्यंति कृत्यानि विविधानिच । तानि सिद्धिं प्रयास्यंति प्रसादादस्य दीक्षित

एतल्लिङ्गं प्रति दीक्षिताः कृत्यानि विविधानि करिष्यन्ति; अस्य प्रसादात् तानि कृत्यानि सिद्धिं सफलतां च यास्यन्ति।

Verse 9

गोवर्धन उवाच । अहमर्चां करिष्यामि लिंगस्यास्य सदा द्विज । भक्तिं च प्रकरिष्यामि हेतोरस्य हेतोरस्य कृते द्विज । पूजार्थं चैव ये चान्ये मम वंशसमुद्रवाः

गोवर्धन उवाच—द्विज, अहं लिङ्गस्यास्य सदा अर्चां करिष्यामि; अस्यैव हेतोः भक्तिं च प्रकरिष्यामि, द्विज। पूजार्थं मम वंशसमुद्भवाः अन्येऽपि प्रवर्तिष्यन्ते।

Verse 10

पिप्पलाद उवाच । गोवर्धन द्रुतं विप्रांस्तत्र चानय नागरान् । तेषां मतेन देवस्य नाममात्रं करोम्यहम्

पिप्पलाद उवाच—गोवर्धन, द्रुतं तत्र विप्रान् नागरांश्च आनय। तेषां मतेन देवस्य नाममात्रं करोम्यहम्।

Verse 11

ततश्चानाययामास विप्रांश्चैव विचक्षणान् । श्रुताध्ययनसंपन्नान्यज्ञकर्मपरायणान्

ततः स विचक्षणान् विप्रान् श्रुताध्ययनसम्पन्नान् यज्ञकर्मपरायणान् च समाहूय आनाययामास।

Verse 12

तानब्रवीत्प्रणम्योच्चैः पिप्पलादो महामुनिः । मम माता मृता पूर्वं कंसारीति च नामतः

तान् उच्चैः प्रणम्य महामुनिः पिप्पलादः अब्रवीत्—मम माता पूर्वं मृता; कंसारीति नामतः।

Verse 13

तस्या उद्देशतो लिंगं मयैतत्संप्रतिष्ठितम् । युष्मद्वाक्यात्प्रसिद्धिं च प्रयातु द्विजसत्तमाः

तस्या उद्देशतः मया एतत् लिङ्गं सम्प्रतिष्ठितम्; युष्मद्वाक्यात् प्रसिद्धिं प्रयातु, द्विजसत्तमाः।

Verse 14

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यश्चैतत्स्नापयिष्यति । याज्ञवल्क्येश्वरोत्थं च स वै श्रेयो ह्यवाप्स्यति

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां च यः एतत् स्नापयिष्यति, याज्ञवल्क्येश्वरोत्थं च पूजयिष्यति, स नूनं श्रेयः अवाप्स्यति।

Verse 15

सूत उवाच । अथ तैर्ब्राह्मणैः सर्वैस्तस्य नाम प्रतिष्ठितम् । कंसारीश्वर इत्येवं गौरवात्तस्य सन्मु नेः

सूत उवाच—ततः तैः सर्वैः ब्राह्मणैः तस्य नाम प्रतिष्ठापितम्; सन्मुनेः गौरवात् ‘कंसारीश्वर’ इति।

Verse 16

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्ठोऽस्मि द्विजोत्तमाः । कंसारीश्वरसंज्ञस्तु यथा जातस्तु पापहा । स्थापितः पिप्पलादेन स्वयं चैव महात्मना

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः। कंसारीश्वरसंज्ञोऽसौ यथा जातः पापहा, तथा पिप्पलादेन स्वयमेव महात्मना स्थापितः॥

Verse 17

यश्चैतत्पुण्यमाख्यानं तस्य देवस्य संनिधौ । संपठेच्छृणुयाद्वापि सम्यक्छक्तिसमन्वितः

यश्चैतत्पुण्यमाख्यानं तस्य देवस्य संनिधौ। संपठेच्छृणुयाद्वापि सम्यक्श्रद्धासमन्वितः॥

Verse 18

मनसा चिंतितं पापं परदारकृतं च यत् । तस्य तन्नाशमायाति पिप्पलाद वचो यथा

मनसा चिन्तितं पापं परदारकृतं च यत्। तस्य तन्नाशमायाति पिप्पलादवचो यथा॥

Verse 19

यस्तस्य पुरतो भक्त्या नीलरुद्रा न्सदा जपेत् । प्राणरुद्रान्विशेषेण भवरुद्रसमन्वितान्

यस्तस्य पुरतो भक्त्या नीलरुद्रान्सदा जपेत्। प्राणरुद्रान्विशेषेण भवरुद्रसमन्वितान्॥

Verse 20

ब्रह्महत्योद्भवं चैव अपि तस्य प्रणश्यति । परचक्रभये जाते ह्यना वृष्टिभये तथा

ब्रह्महत्योद्भवं चैव अपि तस्य प्रणश्यति। परचक्रभये जाते ह्यनावृष्टिभये तथा॥

Verse 21

अथर्ववेदे साद्यंते पठिते तस्य चाग्रतः । शत्रुर्विलयमभ्येति वृष्टिः सञ्जायते द्रुतम्

अथर्ववेदे साधु सम्यक् पठिते तस्याग्रतः । शत्रुर्विलयमभ्येति वृष्टिः सञ्जायते द्रुतम् ॥

Verse 22

राजदौःस्थ्ये समुत्पन्ने राजा भवति धार्मिकः । सर्वरोगविनिर्मुक्तः प्रजापालनतत्परः

राजदौःस्थ्ये समुत्पन्ने राजा भवति धार्मिकः । सर्वरोगविनिर्मुक्तः प्रजापालनतत्परः ॥

Verse 23

उपसर्गभये जाते तस्य दोषः प्रशाम्यति । शनैः शनैरसंदिग्धं पिप्पलादवचो यथा

उपसर्गभये जाते तस्य दोषः प्रशाम्यति । शनैः शनैरसंदिग्धं पिप्पलादवचो यथा ॥

Verse 24

किं वा ते बहुनोक्तेन यत्किंचिद्व्यसनं महत् । तत्तस्य व्यसनं किंचिदथर्वणः प्रकी र्तनात्

किं वा ते बहुनोक्तेन यत्किंचिद्व्यसनं महत् । तत्तस्य व्यसनं किंचिदथर्वणः प्रकीर्तनात् ॥

Verse 25

अस्य देवस्य पुरतो याति नाशं च वै द्रुतम्

अस्य देवस्य पुरतो याति नाशं च वै द्रुतम् ॥

Verse 176

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कंसारेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्सप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कंसारेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्सप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।