Adhyaya 169

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सा तुष्टिदा प्रोक्ता नागराणां विशेषतः । धारानामेति विख्याता कस्मात्सा धरणीतले

ऋषय ऊचुः—कस्मात्सा तुष्टिदा प्रोक्ता नागराणां विशेषतः? धारानामेति विख्याता कस्मात्सा धरणीतले?

Verse 2

सूत उवाच । चमत्कारपुरे पूर्वं धारानामेति विश्रुता । आसीत्तपस्विनी साध्वी नागरी ब्राह्मणोत्तमा । तस्याः सख्यमरुन्धत्या आसीत्पूर्वं सुमेधया

सूत उवाच—चमत्कारपुरे पूर्वं धारानामेति विश्रुता। आसीत्तपस्विनी साध्वी नागरी ब्राह्मणोत्तमा। तस्याः सख्यमरुन्धत्या आसीत्पूर्वं सुमेधया॥

Verse 3

अरुन्धती यदा प्राप्ता चमत्कारपुरे शुभे । स्नानार्थं शंखतीर्थं तु वसिष्ठेन समागता

अरुन्धती यदा प्राप्ता चमत्कारपुरे शुभे। स्नानार्थं शंखतीर्थं तु वसिष्ठेन समागता॥

Verse 4

तया दृष्टाथ सा तत्र अंगुष्ठाग्रेण संस्थिता । वायुभक्षा निराहारा दिव्येन वपुषान्विता

तया दृष्टा सा तत्राङ्गुष्ठाग्रेण संस्थिता । वायुभक्षा निराहारा दिव्येन वपुषान्विता ॥

Verse 5

तया पृष्टा च सा साध्वी का त्वं कस्य सुता शुभे । किमर्थं तु स्थिता चोग्रे तपसि ब्रूहि मे शुभे

तया पृष्टा च सा साध्वी—का त्वं कस्य सुता शुभे । किमर्थं तु स्थिता चोग्रे तपसि ब्रूहि मे शुभे ॥

Verse 6

धारोवाच । देवशर्माख्यविप्रस्य सुताहं नागरस्य च । बालत्वे वर्तमानाया वैधव्यं मे व्यवस्थितम्

धारोवाच । देवशर्माख्यविप्रस्य सुताहं नागरस्य च । बालत्वे वर्तमानाया वैधव्यं मे व्यवस्थितम् ॥

Verse 7

शंखतीर्थस्य माहात्म्यं श्रुत्वा शंखेश्वरस्य च । ततोऽहं संस्थिता ह्यत्र तस्यैवाराधने स्थिता

शंखतीर्थस्य माहात्म्यं श्रुत्वा शंखेश्वरस्य च । ततोऽहं संस्थिता ह्यत्र तस्यैवाराधने स्थिता ॥

Verse 8

अरुन्धत्युवाच । तवोपरि महान्स्नेहो दर्शनात्ते व्यवस्थितः । तस्मादागच्छ गच्छावो ममाश्रमपदं शुभम्

अरुन्धत्युवाच । तवोपरि महान्स्नेहो दर्शनात्ते व्यवस्थितः । तस्मादागच्छ गच्छावो ममाश्रमपदं शुभम् ॥

Verse 9

सरस्वत्या स्तटे शुभ्रे सर्वपातकनाशने । शास्त्रगोष्ठीरता नित्यं तत्र तिष्ठ मया सह

सरस्वत्याः शुभ्रतटे सर्वपातकनाशने । शास्त्रगोष्ठीरता नित्यं तत्र तिष्ठ मया सह ॥

Verse 10

ततः संप्रस्थिता सा तु तया सार्धं तपस्विनी । अनुज्ञाता स्वपित्रा तु जनन्या बांधवैस्तथा

ततः संप्रस्थिता सा तु तया सार्धं तपस्विनी । अनुज्ञाता स्वपित्रा तु जनन्या बांधवैस्तथा ॥

Verse 11

तस्याः सख्यं चिरं कालं तया सह बभूव ह । कस्यचित्त्वथ कालस्य सा शक्तिस्तत्र चागता

तस्याः सख्यं चिरं कालं तया सह बभूव ह । कस्यचित्त्वथ कालस्य सा शक्तिस्तत्र चागता ॥

Verse 12

विश्वामित्रेण संसृष्टा वसिष्ठस्य वधाय च । सा स्तंभिता वसिष्ठेन कृता देवीस्वरूपिणी । संपूज्या देवमर्त्यानां सर्वरक्षाप्रदा शुभा

विश्वामित्रेण संसृष्टा वसिष्ठस्य वधाय च । सा स्तंभिता वसिष्ठेन कृता देवीस्वरूपिणी । संपूज्या देवमर्त्यानां सर्वरक्षाप्रदा शुभा ॥

Verse 13

ततस्तु धारया तस्याः कैलासशिखरोपमः । प्रासादो निर्मितो विप्रा नानारत्नविचित्रितः

ततस्तु धारया तस्याः कैलासशिखरोपमः । प्रासादो निर्मितो विप्रा नानारत्नविचित्रितः ॥

Verse 14

चकाराथ ततः स्तोत्रं तस्याः सा च तपस्विनी

ततः सा तपस्विनी तस्याः स्तुत्यर्थं स्तोत्रं चकार।

Verse 15

नमस्ते परमे ब्राह्मि धारयोगे नमोनमः । अर्धमात्रे परे शून्ये तस्यार्धार्धे नमोस्तु ते

नमस्ते परमे ब्राह्मि, धारयोगे नमो नमः। अर्धमात्रे परे शून्ये, तस्यार्धार्धे नमोऽस्तु ते॥

Verse 16

नमस्ते जगदाधारे नमस्ते भूतधारिणि । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते

नमस्ते जगदाधारे नमस्ते भूतधारिणि। नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते काञ्चनद्युते॥

Verse 17

नमस्ते सिंहयानाढ्ये नमस्तेऽस्तुमहाभुजे । नमस्ते देवताभीष्टे नमस्ते दैत्यसूदिनि

नमस्ते सिंहयानाढ्ये नमस्तेऽस्तु महाभुजे। नमस्ते देवताभीष्टे नमस्ते दैत्यसूदिनि॥

Verse 18

नमस्ते महिषाक्रांतशरीरच्छिन्नमस्तके । नमस्ते विंध्यनिरते सुरामांसबलिप्रिये

नमस्ते महिषाक्रान्तशरीरच्छिन्नमस्तके। नमस्ते विंध्यनिरते सुरामांसबलिप्रिये॥

Verse 19

त्वं लक्ष्मीस्त्वं शची गौरी त्वं सिद्धिस्त्वं विभावरी । त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तुष्टिस्त्वं पुष्टिस्त्वं सुरेश्वरी

त्वं लक्ष्मीस्त्वं शची गौरी त्वं सिद्धिस्त्वं विभावरी । त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तुष्टिस्त्वं पुष्टिस्त्वं सुरेश्वरी ॥

Verse 20

शक्तिरूपासि देवि त्वं सृष्टिसंहारका रिणी । त्वयि दृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

शक्तिरूपासि देवि त्वं सृष्टिसंहारकारिणी । त्वयि दृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

Verse 21

यथा तिलेस्थितं तैलं दधिसंस्थं यथा घृतम् । हविर्भुजश्च काष्ठस्थः सुगुप्तं लभ्यते न हि

यथा तिलेस्थितं तैलं दधिसंस्थं यथा घृतम् । हविर्भुजश्च काष्ठस्थः सुगुप्तं लभ्यते न हि ॥

Verse 22

तथा त्वमपि देवेशि सर्वगापि न लक्ष्यसे

तथा त्वमपि देवेशि सर्वगापि न लक्ष्यसे ॥

Verse 23

सूत उवाच । एतेन स्तोत्रमुख्येन स्मृता सा परमेश्वरी । बहूनि वर्ष पूगानि पूजयंत्या दिनेदिने

सूत उवाच । एतेन स्तोत्रमुख्येन स्मृता सा परमेश्वरी । बहूनि वर्षपूगानि पूजयन्त्या दिनेदिने ॥

Verse 24

कस्यचित्त्वथ कालस्य चैत्रशुक्लाष्टमी सिता । तस्मिन्नहनि देवी सा नद्यां संस्नाप्य पूजिता

कस्यचित्कालस्य चैत्रशुक्लाष्टम्यां सितायां तस्मिन्नहनि सा देवी नद्यां संस्नाप्य पूजिता।

Verse 25

बलि पूजां ततो दत्त्वा स्तोत्रेणानेन च स्तुता । ततः प्रत्यक्षतां गत्वा तामुवाच तपस्विनीम्

बलिं पूजां ततो दत्त्वा स्तोत्रेणानेन च स्तुता। ततः प्रत्यक्षतां गत्वा देवी तामुवाच तपस्विनीम्॥

Verse 26

पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते स्तोत्रेणानेन चानघे । वरं वरय भद्रं ते तव दास्यामि वांछितम्

पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते स्तोत्रेणानेन चानघे। वरं वरय भद्रं ते तव दास्यामि वाञ्छितम्॥

Verse 27

धारोवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । तन्मे नाम तवाप्यस्तु प्रासादेऽत्र हि केवलम्

धारोवाच—यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम। तन्मे नाम तवाप्यस्तु प्रासादेऽत्र हि केवलम्॥

Verse 28

अपरं नागरो योऽत्र त्वस्मिन्नहनि संस्थिते । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा तव दत्त्वा फलत्रयम्

अपरं नागरो योऽत्र त्वस्मिन्नहनि संस्थिते। प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा तव दत्त्वा फलत्रयम्॥

Verse 29

स्तोत्रेणानेन भवतीं स्तुत्वा च कुरुते नतिम् । तस्य संवत्सरं यावद्रोगो रक्ष्यस्त्वयाऽखिलः

अनेन स्तोत्रेण मां स्तुत्वा भक्त्या नतिं च यः करोति, तस्य संवत्सरपर्यन्तं त्वया सर्वरोगाः सर्वथा निवार्याः।

Verse 30

या च वंध्या भवेन्नारी सा भूयात्पुत्रसंयुता । दुर्भगा च ससौभाग्या कुरूपा रूपसंभवा । रोगिणी रोगनिर्मुक्ता सर्वसौख्यसमन्विता

या वन्ध्या नारी सा पुत्रवती भवेत्; या दुर्भगा सा सসौभाग्या; या कुरूपा सा रूपवती; या रोगिणी सा रोगनिर्मुक्ता, सर्वसौख्यसमन्विता भवेत्।

Verse 31

देव्युवाच । अहं धारेति विख्याता प्रासादेऽत्र त्वया कृते । भविष्यामि न सन्देहस्तव कीर्तिकृते सदा

देव्युवाच—अत्र त्वया कृते प्रासादेऽहं ‘धारा’ इति विख्याता भविष्यामि; तव कीर्त्यर्थं सदा, नात्र संशयः।

Verse 32

अत्र यो नागरो भक्त्या समागत्य तपस्विनि । प्रदक्षिणात्रयं कुर्याद्दत्त्वा मम फलत्रयम्

अत्र, हे तपस्विनि, यो नागरः भक्त्या समागत्य प्रदक्षिणात्रयं कुर्यात्, मम फलत्रयं दत्त्वा—

Verse 33

सोऽपि संवत्सरं यावद्भविता रोगवर्जितः । एवमुक्ता तु सा देवीततश्चादर्शनं गता

सोऽपि संवत्सरपर्यन्तं रोगवर्जितो भविष्यति। एवमुक्त्वा सा देवी ततः परम् अदर्शनं गता।

Verse 34

धारापि संस्थिता तत्र अरुन्धत्या समन्विता । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तस्याश्चापि समीपगा

धारापि तत्र संस्थिता अरुन्धत्या समन्विता। अद्यापि सा व्योम्नि दृश्यते, तस्याः समीपेऽरुन्धती च दृश्यते॥

Verse 35

एतद्धारोद्भवं योऽत्र वृत्तांतं कीर्तयिष्यति । शृणुयाद्वा द्विजश्रेष्ठा मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्

एतद्धारोद्भववृत्तान्तं योऽत्र कीर्तयिष्यति, शृणुयाद्वा द्विजश्रेष्ठः, स दिनोद्भवात् पापात् मुच्येत॥

Verse 36

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठनीयं विशेषतः । श्रोतव्यं च प्रभक्त्येदं नागरैश्च विशेषतः

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन विशेषतः पठनीयं; प्रभक्त्या च श्रोतव्यं, नागरैश्च विशेषतः॥

Verse 169

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारानामोत्पत्तिवृत्तांत धारादेवीमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीति-साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ‘धारानामोत्पत्तिवृत्तान्त-धारादेवीमाहात्म्यवर्णनम्’ नामैकोनसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः॥