Adhyaya 163

Verse 1

सूत उवाच । अथ ते नागराः सर्वे दृष्ट्वा तद्वित्तभाजनम् । न केनापि ग्रहीतव्यं सर्वान्कामान्निरस्य च

सूत उवाच—अथ ते सर्वे नागराः तद्वित्तभाजनं दृष्ट्वा, “न केनापि ग्रहीतव्यम्” इति निश्चित्य, सर्वान् कामान् निरस्य संयमं चक्रुः।

Verse 2

ततस्ते समयं कृत्वा समानीय च मध्यगम् । तस्यास्येन ततः प्रोचुर्ब्रह्मस्थाने व्यवस्थि ताः

ततः ते परस्परं समयं कृत्वा तं मध्यगं समानीय, ब्रह्मस्थाने स्थित्वा तस्मै ततः प्रोचुः।

Verse 3

अनेन लोभयुक्तेन तिरस्कृत्य द्विजोत्तमान् । पुष्पवित्तमुपादाय प्रायश्चित्तं प्रकीर्तितम्

“अनेन लोभयुक्तेन द्विजोत्तमान् तिरस्कृताः; पुष्पवित्तविषये च प्रायश्चित्तं प्रकीर्त्यते।”

Verse 4

तथा चैव तु षड्भागो गृहीतो विभवस्य च । तस्मादेष समस्तानां बाह्यभूतो भविष्यति

“तथा च विभवस्य षड्भागोऽपि गृहीतः; तस्मादेष समस्तानां बाह्यभूतो भविष्यति।”

Verse 5

नागराणां द्विजेद्राणां यथान्यः प्राकृतस्तथा

“नागराणां द्विजेन्द्राणां मध्येऽसौ यथान्यः प्राकृतस्तथा एव परिगण्यताम्।”

Verse 6

अद्यप्रभृति चानेन यः संबंधं करिष्यति । सोऽपि बाह्यस्तु सर्वेषां नागराणां भविष्यति

अद्यप्रभृति येन सह यः कश्चित् सम्बन्धं करिष्यति, सोऽपि सर्वैर्नागरैर्बाह्यः कृतो भविष्यति।

Verse 7

भोजनं वाथ पानीयं योऽस्य सद्मनि कर्हिचित् । करिष्यति स चाऽप्येवं पतितः संभविष्यति

योऽस्य सद्मनि कर्हिचिद् भोजनं वा पानीयं वा करिष्यति, स चाप्येवं पतितः सम्भविष्यति।

Verse 8

एवमुक्त्वा ततस्तेन दत्तं तालत्रयं द्विजाः । ब्रह्मस्थाने द्विजश्रेष्ठाः कृत्वा पुष्पसमं च तम्

एवमुक्त्वा ततस्तेन दत्तं तालत्रयं द्विजाः प्रतिगृह्य, ब्रह्मस्थाने द्विजश्रेष्ठाः तं पुष्पसमं कृत्वा न्यवसन्।

Verse 9

अथ ते ब्राह्मणाः सर्वे जग्मुः स्वंस्वं निवेशनम् । चंडशर्मा स चोद्विग्नः पुष्पपार्श्वं तदा गतः

अथ ते ब्राह्मणाः सर्वे स्वंस्वं निवेशनं जग्मुः; चण्डशर्मा चोद्विग्नः तदा पुष्पपार्श्वं गतः।

Verse 10

एतेषामेव सर्वेषां संमतेन मया तव । प्रायश्चित्तं तदा दत्तं तथा पि पतितः कृतः

एतेषां सर्वेषां संमतेन मया तव प्रायश्चित्तं तदा दत्तं; तथापि त्वं पतितः कृतोऽभूः।

Verse 11

तस्मादहं पतिष्यामि सुसमिद्धे हुताशने । नैव जीवितुमिच्छामि स्वजनैः परिवर्जितः

तस्मादहं सुसमिद्धे हुताशने स्वदेहं प्रक्षेप्स्यामि; स्वजनैः परित्यक्तोऽहं जीवितुमपि न इच्छामि।

Verse 12

पुष्प उवाच । न विषादस्त्वया कार्यः कार्येऽस्मिद्विजसत्तम । वित्तार्थं दूषितस्त्वंहि यतो ब्राह्मणसत्तमैः

पुष्प उवाच—न त्वया विषादः कार्योऽस्मिन् कार्ये, द्विजसत्तम; वित्तार्थमेव ब्राह्मणसत्तमैस्त्वं दूषितो यतः।

Verse 13

नागरांस्तोषयिष्यामि तानहं विविधैर्धनैः । याचयिष्यंति यन्मात्रं तव गात्रविशुद्धये

नागरानहं विविधैर्धनैस्तोषयिष्यामि; यन्मात्रं ते याचिष्यन्ति, तन्मात्रं तव गात्रविशुद्धये प्रदास्यामि।

Verse 14

तावन्मात्रं प्रदास्यामि तेभ्यो हि तव कारणात् । एवमुक्त्वा समागत्य ब्रह्मस्थानं त्वरान्वितः

तव कारणात् तेभ्यस्तावन्मात्रमेव प्रदास्यामि; इत्युक्त्वा स त्वरान्वितो ब्रह्मस्थानं समागत्य प्राप।

Verse 15

चातुश्चरणमानीय मध्यगास्येन सोऽब्रवीत् । चंडशर्मा द्विजो यश्च मदर्थे पतितः कृतः

चातुश्चरणमानाय्य स मध्यगास्येन सोऽब्रवीत्—‘योऽसौ चण्डशर्मा द्विजो मदर्थे पतितः कृतः…’

Verse 16

युष्माभिर्वित्तलोभेन तद्वित्तं वो ददाम्यहम् । समस्तं मद्गृहे यच्च क्रियतां वचनं द्विजैः

युष्माभिर्वित्तलोभेन तद्वित्तं वो ददाम्यहम् । समस्तं मद्गृहे यच्च क्रियतां वचनं द्विजैः

Verse 17

अथ ते कुपिताः प्रोचुः सर्व एव द्विजोत्तमाः । सीत्कारान्विविधान्कृत्वा क्रोध संरक्तलोचनाः

अथ ते कुपिताः प्रोचुः सर्व एव द्विजोत्तमाः । सीत्कारान्विविधान्कृत्वा क्रोध संरक्तलोचनाः

Verse 18

धिग्धिक्पापसमाचार जिह्वा ते शतधा ततः । किं न याति यदेवं त्वं प्रजल्पसि विगर्हितम्

धिग्धिक्पापसमाचार जिह्वा ते शतधा ततः । किं न याति यदेवं त्वं प्रजल्पसि विगर्हितम्

Verse 19

पतितोऽयं कृतो ऽस्माभिर्नैव वित्तस्य कारणात् । प्रायश्चित्तं यतो दत्तमेकेनापि दुरात्मना

पतितोऽयं कृतो ऽस्माभिर्नैव वित्तस्य कारणात् । प्रायश्चित्तं यतो दत्तमेकेनापि दुरात्मना

Verse 20

स्मृतयो दूषितास्तेन पुराणानि विशेषतः । स्थानं चैवास्म दीयं च कर्म चैतत्प्रकुर्वता

स्मृतयो दूषितास्तेन पुराणानि विशेषतः । स्थानं चैवास्म दीयं च कर्म चैतत्प्रकुर्वता

Verse 21

प्रायश्चित्तं प्रदातव्यं चतुर्भिरपरैः सह । संमन्त्र्य मनुना प्रोक्तमेतदेव द्विजोत्तमाः

प्रायश्चित्तं चतुर्भिरन्यैः सह कर्तव्यं; संमन्त्र्य मनुना यथोक्तमेवैतत्, हे द्विजोत्तमाः।

Verse 22

त्वदीयं पातकं चास्य शरीरेऽद्य व्यवस्थितम् । एकाकिना यतो दत्तं तेनायं पतितः स्थितः

त्वदीयं पातकमद्य अस्य शरीरेऽपि व्यवस्थितम्; एकाकिना यतो दत्तं तेनायं पतित एव स्थितः।

Verse 23

सूत उवाच । एवमुक्त्वा द्विजाः सर्वे जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । पुष्पोपि च समुद्विग्नो वैलक्ष्यं परमं गतः

सूत उवाच—एवमुक्त्वा द्विजाः सर्वे स्वंस्वं निकेतनं जग्मुः; पुष्पोऽपि समुद्विग्नो वैलक्ष्यं परमं गतः।

Verse 24

जगामाथ निजावासं निःश्वसन्नुरगो यथा

ततः स निजावासं जगाम, निःश्वसन्नुरगो यथा।

Verse 25

ततः स चिन्तयामास यावन्नो साहसं कृतम् । तावत्सिद्धिर्मनुष्याणां न कथंचित्प्रजायते

ततः स चिन्तयामास—यावन्नो साहसं कृतं तावत् मनुष्याणां सिद्धिर्न कथंचन प्रजायते।

Verse 26

तस्मादहं करिष्यामि चण्डशर्मकृते महत् । कृतघ्नता यथा न स्यात्प्रोक्तं चैव यतो बुधैः

तस्मादहं चण्डशर्मकृते महत्कर्म करिष्यामि, यथा मम कृतघ्नता न स्यात्—यद् बुधैः सम्यक् प्रोक्तं तदेव।

Verse 27

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ब्रह्मघ्ने सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा। सद्भिर्निष्कृतिः विहिता; कृतघ्ने तु निष्कृतिर्नास्ति॥

Verse 28

एवं निश्चित्य मनसा सूर्यवारेण सप्तमी । यदाऽयाता द्विजश्रेष्ठास्तदा चाष्टोत्तरं शतम्

एवं मनसा निश्चित्य, सूर्यवारे सप्तमी यदा समायाता, तदा द्विजश्रेष्ठेषु आगतेषु अष्टोत्तरं शतम् (संख्या) प्रवृत्तम्।

Verse 29

प्रदक्षिणाः कृतास्तेन पुष्पादित्यस्य धीमता । तीक्ष्णं शस्त्रं समादाय पूर्वोक्तविधिना ततः । छित्त्वाछित्त्वा निजांगानि जुहुयाज्जातवेदसि

स धीमान् पुष्पादित्यस्य प्रदक्षिणाः कृतवान्। ततः तीक्ष्णं शस्त्रं समादाय पूर्वोक्तविधिना, निजाङ्गानि पुनः पुनश्छित्त्वा जातवेदसि जुहोति स्म।

Verse 30

ततः पूर्णाहुतिं यावत्कायशेषेण यच्छति । तावत्प्रत्यक्षतां गत्वा स प्रोक्तो भास्वता स्वयम्

ततः स पूर्णाहुतिं यावत् कायशेषेण यच्छति, तावत् भास्वान् प्रत्यक्षतां गत्वा स्वयमेव तं प्रति प्रोवाच।

Verse 31

पुष्प मा साहसं कार्षीः परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । भूय एव महाभाग ब्रूहि किं ते ददाम्यहम्

पुष्प मा साहसं कार्षीः; परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ। भूय एव महाभाग ब्रूहि—किं ते ददाम्यहम्॥

Verse 32

पुष्प उवाच । चण्डशर्मा द्विजेन्द्रोऽयं मदर्थे पतितः कृतः । समस्तैर्नागरैर्देव तं तैर्नय समानताम्

पुष्प उवाच—चण्डशर्मा द्विजेन्द्रोऽयं मदर्थे पतितः कृतः। समस्तैर्नागरैर्देव तं तैर्नय समानताम्॥

Verse 33

शास्त्रं दृष्ट्वा प्रदत्तं मे प्रायश्चित्तं महात्मना । तथापि दूषितः क्षुद्रैः समस्तैरसहिष्णुभिः

शास्त्रं दृष्ट्वा महात्मना मे प्रायश्चित्तं प्रदत्तम्। तथापि क्षुद्रैरसहिष्णुभिः समस्तैर्दूषितोऽहम्॥

Verse 34

भगवानुवाच । एकस्यापि वचो नैव शक्यते कर्तुमन्यथा । नागरस्य द्विजश्रेष्ठ समस्तानां च किं पुनः

भगवानुवाच—एकस्यापि नागरस्य वचो नैव शक्यते कर्तुमन्यथा। द्विजश्रेष्ठ, समस्तानां च किं पुनः॥

Verse 35

परमेष द्विजः पूतश्चंडशर्मा भविष्यति । ब्राह्मोऽयं नागरः ख्यातः समस्ते धरणीतले

परमेष, चण्डशर्मा द्विजः पूतः भविष्यति। ब्राह्मोऽयं नागरः ख्यातः समस्ते धरणीतले॥

Verse 36

एतस्य ये सुताश्चैव भविष्यंति धरातले । विख्यातिं तेऽपि यास्यंति मान्याः पूज्या महीभृताम्

एतस्य यः केऽपि सुताः धरातले भविष्यन्ति, तेऽपि विख्यातिं प्राप्स्यन्ति; महीभृतामपि मान्याः पूज्याश्च भविष्यन्ति।

Verse 37

ये चापि बांधवा श्चास्य सुहृदश्च समागमम् । करिष्यंति समं तेऽपि भविष्यंति सुशोभनाः

अस्य ये च बान्धवाः सुहृदश्च समागमं समं करिष्यन्ति, तेऽपि सुशोभनाः कान्तिमन्तश्च भविष्यन्ति।

Verse 38

त्वं चापि मत्प्रसादेन संपूर्णांगो भविष्यसि

त्वमपि मत्प्रसादेन संपूर्णाङ्गो निरामयश्च भविष्यसि।

Verse 39

एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्ततश्चादर्शनं गतः । पुष्पोऽपि चाक्षतांगत्वं तत्क्षणात्समपद्यत

एवमुक्त्वा सहस्रांशुः ततश्चादर्शनं गतः। पुष्पोऽपि तत्क्षणादेव अक्षताङ्गत्वं संपूर्णदेहत्वं च समपद्यत।

Verse 163

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागररखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मनागरोत्पत्तिवृत्तांतवर्णनंनाम त्रिषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ‘ब्राह्मनागर-उत्पत्तिवृत्तान्त-वर्णनम्’ नाम त्रिषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।