
अध्यायेऽस्मिन् सूतः तीर्थमाहात्म्यसम्बद्धां नीत्युपदेशरूपां कथां निवेदयति। चमत्कारपुरे सूर्योपासनादिरित्या ब्राह्मणः पुष्पो मनोहरं रूपं प्राप्य तिष्ठति। तदा माहीनाम्नी स्त्री तस्य रूपपरिवर्तनस्य कारणं पृच्छति—किं माया, मन्त्रसिद्धिः, उत देवप्रसादः? पुष्पः सत्यं निवेदयति; मणिभद्रस्य विषये पूर्वं कृतां कपटचर्यां, तस्य भार्याहरणं च, तदाधारितं गृहस्थजीवनं सन्तानपरम्परां च स्वीकृत्य कथयति। कालान्तरे भोगानन्तरं वृद्धावस्थायां तस्य हृदि पश्चात्तापो जायते। स्वकृतं महापापं ज्ञात्वा स शुद्ध्यर्थं हाटकेश्वरक्षेत्रं गन्तुं निश्चिनोति, प्रायश्चित्तरूपं पुरश्चरणं कर्तुं च संकल्पयति। पुत्रेभ्यः धनं विभज्य, यत्र पूर्वं सिद्धिं प्राप तत्र सूर्यसम्बद्धं रम्यं प्रासादं निर्माय, चातुश्चरणरूपेण पाठयागादिव्यवस्थार्थं ब्राह्मणान् विधिवद् आमन्त्रयति। एवं कथायां स्वीकृतिः, नीतिः, तीर्थसंस्कारश्च एकत्र संगच्छन्ति।
Verse 1
सूत उवाच । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते रहस्युक्तः स भार्यया । रात्रौ प्रसुप्तः पार्श्वे च पादौ संस्पृश्य तत्क्षणात्
सूत उवाच—अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते स भार्यया रहसि उक्तः; रात्रौ प्रसुप्तः पार्श्वे तस्य पादौ संस्पृश्य तत्क्षणात्।
Verse 2
त्वं तावन्मम भर्त्तासि यावज्जीवमसंशयम् । तद्वदस्व विभोऽस्माकं त्वदर्थं स मयोज्झितः
त्वं तावन्मम भर्तासि यावज्जीवमसंशयम्। अतः प्रभो ब्रूहि नः कार्यं; त्वदर्थं स मयोज्झितः॥
Verse 3
इन्द्रजालमिदं किं ते किं वा मंत्रप्रसाधनम् । देवानां वा प्रसादोऽयं यत्त्वं चैतादृशः स्थितः
इन्द्रजालमिदं किं ते, किं वा मन्त्रप्रसाधनम्। देवानां वा प्रसादोऽयं, यत्त्वं चैतादृशः स्थितः॥
Verse 4
मया त्वं हि तदा ज्ञातः प्रथमेऽपि दिने स्थिते । यदा संभूषिता वस्त्रैस्तथा वस्तुविभूषणैः
मया त्वं हि तदा ज्ञातः प्रथमेऽपि दिने स्थिते। यदा संभूषितो वस्त्रैस्तथा वस्तुविभूषणैः॥
Verse 5
यद्यहं तव वार्तां च सर्वां कपटसंभवाम् । कथयामि द्वितीयस्य तत्ते पादौ स्पृशाम्यहम्
यद्यहं तव वार्तां च सर्वां कपटसमुद्भवाम्। कथयामि द्वितीयस्य, तत्ते पादौ स्पृशाम्यहम्॥
Verse 6
सूत उवाच । एवमुक्तो विहस्योच्चैः स तदा ब्राह्मणोत्तमाः । तामालिंग्य ततः प्राह वचनं मधुराक्षरम्
सूत उवाच। एवमुक्तो विहस्योच्चैः स तदा ब्राह्मणोत्तमः। तामालिङ्ग्य ततः प्राह वचनं मधुराक्षरम्॥
Verse 7
साधु प्रिये त्वया ज्ञातं सर्वं मम विचेष्टितम् । अहं स विप्रः सुभगे मणिभद्रेण यः पुरा
साधु प्रिये, त्वया मम सर्वं विचेष्टितं ज्ञातम्। सुभगे, अहं स एव विप्रः, यः पुरा मणिभद्रेण (तथा) कृतः।
Verse 8
विडंबितो मुखं पश्यंस्त्वदीयं चंद्रसन्निभम् । चमत्कारपुरं गत्वा मया चाराधितो रविः । तेन तुष्टेन मे दत्तं तद्रूपं ज्ञानमेव च
विडम्बितोऽहं त्वदीयं चन्द्रसन्निभं मुखं पश्यन्। चमत्कारपुरं गत्वा मया रविराराधितः। तेन तुष्टेन मे दत्तं तद्रूपं ज्ञानमेव च।
Verse 9
माहिकोवाच । त्वदीयदर्शनेनाहं कामदेववशं गता
माहिकोवाच— त्वदीयदर्शनेनाहं कामदेववशं गता।
Verse 10
तस्मादाराधयिष्यामि तं गत्वा दिननायकम् । येन ते तादृशं भूयः प्रतुष्टो विदधाति सः
तस्मादहं गत्वा दिननायकं तमाराधयिष्यामि। येन सः प्रतुष्टो भूयस्ते तादृशं रूपं विदधाति।
Verse 11
किं मे चैतेन रूपेण तारुण्येनापि च प्रभो । यत्ते तथाविधं रूपं संभजामि दिवानिशम्
किं मे चैतेन रूपेण तारुण्येनापि च प्रभो। यत्ते तथाविधं रूपं दिवानिशं न संभजामि॥
Verse 12
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा गुटिकां पुष्प समादाय मुखान्ततः । दधार तादृशं रूपं यादृग्दृष्टं पुरा तया
सूत उवाच—तच्छ्रुत्वा स पुष्पसदृशीं गुटिकां मुखान्तरे समादाय दधार; ततः सा पूर्वं यया दृष्टा तादृशमेव रूपं स धारयामास।
Verse 13
ततः सा हर्षिता माही पुलकेन समन्विता । तमालिंग्याभजद्गाढं वाक्यमेतदुवाच ह
ततः सा माही हर्षिता पुलकसमन्विता तं गाढमालिङ्ग्य समाश्लिष्य वाक्यमेतदुवाच ह।
Verse 14
अद्य मे सफलं जन्म यौवनं रूपमेव च । यत्त्वं हृद्वांछितः कांतः प्रलब्धो मदनोपमः
अद्य मे सफलं जन्म यौवनं रूपमेव च; यत्त्वं हृद्वाञ्छितः कान्तः प्रलब्धो मदनोपमः।
Verse 15
एतावंति दिनान्येव न मया कामजं सुखम् । अपि स्वल्पतरं लब्धं कथंचिद्वृद्धसेवया
एतावद्दिनानि मया कामजं सुखं न लब्धम्, अपि स्वल्पतरमपि; कथञ्चिद्वृद्धसेवया एव।
Verse 16
भजस्व स्वेच्छया विप्र दासी तेऽहं व्यवस्थिता
भजस्व स्वेच्छया विप्र; दासी तेऽहं व्यवस्थिता।
Verse 17
पुष्प उवाच । प्रविशामि किमंगेषु भवन्तीं किं मिलाम्यहम् । प्रिये चिरेण लब्धासि न जाने कर वाणि किम्
पुष्प उवाच—किमहं तवाङ्गेषु प्रविशामि, उत त्वया सहैक्यं गच्छामि? प्रिये, चिरेण लब्धासि; न जानामि किं करवाणि।
Verse 19
अथ रात्र्यां व्यतीतायामुदिते सूर्यमण्डले । वक्त्रे तां गुटिकां कृत्वा स पुष्पस्तादृशोऽभवत्
अथ रात्र्यां व्यतीतायाम् उदिते सूर्यमण्डले, तां गुटिकां कृत्वा वक्त्रे निधाय, स पुष्पस्तादृशोऽभवत्।
Verse 20
एवं तस्य स्थितस्यात्र महान्कालो व्यजायत । पुत्राः पौत्रास्तथा जाताः कन्यकाश्च तथैव च
एवं तस्यात्र स्थितस्य महान्कालो व्यतीतः; पुत्राः पौत्राश्च जाताः, कन्यकाश्च तथैव च।
Verse 21
स वृद्धत्वं यदा प्राप्तो जराविप्लवतां गतः । तदा स चिन्तयामास मया पापं महत्कृतम्
स यदा वृद्धत्वं प्राप्तो जराविप्लवतां गतः, तदा स चिन्तयामास—मया महत् पापं कृतम्।
Verse 22
मणिभद्रो वराकोऽसौ मिथ्याचारेण घातितः । तस्य भार्या हृता चैव प्रसूतिं च नियोजिता
मणिभद्रो वराकोऽसौ मिथ्याचारेण घातितः; तस्य भार्या हृता चैव, प्रसूतौ च नियोजिता।
Verse 23
हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तस्माद्गत्वा करोम्य हम् । पुरश्चरणसंज्ञं च येन शुद्धिः प्रजायते
अतः हाटकेश्वरजं पवित्रं क्षेत्रं गत्वाहं पुरश्चरणसंज्ञं विधिं करिष्यामि, येन शुद्धिः प्रजायते।
Verse 24
एवं स निश्चयं कृत्वा पुष्पश्चित्ते निजे तदा । असंख्यं वित्तमादाय चमत्कारपुरंगतः
एवं स निश्चयं कृत्वा पुष्पः स्वचित्ते तदा, असंख्यं वित्तमादाय चमत्कारपुरं गतः।
Verse 25
पुत्रेभ्योऽपि यथासंख्यं दत्त्वा चैव पृथक्पृथक् । प्रासादं कारयामास तस्य सूर्यस्य शोभनम्
पुत्रेभ्यः यथासंख्यं पृथक्पृथक् दत्त्वा, तस्य सूर्यदेवस्य शोभनं प्रासादं कारयामास।
Verse 26
यस्मिन्सिद्धिं गतः सोऽत्र याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिते । ततो मध्यममाहूय प्रणिपत्याभिवाद्य च । सोऽब्रवीद्ब्राह्मणानां मे चातुश्चरणमानय
याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितेऽस्मिन् स्थाने यत्र स सिद्धिं गतः, ततो मध्यममाहूय प्रणिपत्याभिवाद्य च, सोऽब्रवीत्— ‘मे ब्राह्मणानां चातुश्चरणं समूहमानय’।
Verse 27
येनाहमग्रतो भूत्वा प्रायश्चित्तं विशुद्धये । पुरश्चरणसंज्ञं तु प्रार्थयामि यथाविधि
येनाहम् अग्रतो भूत्वा विशुद्धये प्रायश्चित्तं करिष्यामि, तद् यथाविधि पुरश्चरणसंज्ञं विधिं प्रार्थये।
Verse 160
इति स्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाट केश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पस्य पापक्षालनार्थं हाटकेश्वरक्षेत्रगमनपुरश्चरणार्थब्राह्मणामन्त्रणवर्णनंनाम षष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पस्य पापक्षालनार्थं हाटकेश्वरक्षेत्रगमनपुरश्चरणार्थं ब्राह्मणामन्त्रणवर्णनं नाम षष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 198
एवमुक्त्वा ततस्तौ च मैथुनाय कृतक्षणौ । प्रवृत्तौ ब्राह्मणश्रेष्ठाः कामदेववशंगतौ
एवमुक्त्वा ततस्तौ च मैथुनाय कृतक्षणौ । प्रवृत्तौ ब्राह्मणश्रेष्ठाः कामदेववशंगतौ ॥