Adhyaya 160
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 160

Adhyaya 160

अध्यायेऽस्मिन् सूतः तीर्थमाहात्म्यसम्बद्धां नीत्युपदेशरूपां कथां निवेदयति। चमत्कारपुरे सूर्योपासनादिरित्या ब्राह्मणः पुष्पो मनोहरं रूपं प्राप्य तिष्ठति। तदा माहीनाम्नी स्त्री तस्य रूपपरिवर्तनस्य कारणं पृच्छति—किं माया, मन्त्रसिद्धिः, उत देवप्रसादः? पुष्पः सत्यं निवेदयति; मणिभद्रस्य विषये पूर्वं कृतां कपटचर्यां, तस्य भार्याहरणं च, तदाधारितं गृहस्थजीवनं सन्तानपरम्परां च स्वीकृत्य कथयति। कालान्तरे भोगानन्तरं वृद्धावस्थायां तस्य हृदि पश्चात्तापो जायते। स्वकृतं महापापं ज्ञात्वा स शुद्ध्यर्थं हाटकेश्वरक्षेत्रं गन्तुं निश्चिनोति, प्रायश्चित्तरूपं पुरश्चरणं कर्तुं च संकल्पयति। पुत्रेभ्यः धनं विभज्य, यत्र पूर्वं सिद्धिं प्राप तत्र सूर्यसम्बद्धं रम्यं प्रासादं निर्माय, चातुश्चरणरूपेण पाठयागादिव्यवस्थार्थं ब्राह्मणान् विधिवद् आमन्त्रयति। एवं कथायां स्वीकृतिः, नीतिः, तीर्थसंस्कारश्च एकत्र संगच्छन्ति।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते रहस्युक्तः स भार्यया । रात्रौ प्रसुप्तः पार्श्वे च पादौ संस्पृश्य तत्क्षणात्

सूत उवाच—अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते स भार्यया रहसि उक्तः; रात्रौ प्रसुप्तः पार्श्वे तस्य पादौ संस्पृश्य तत्क्षणात्।

Verse 2

त्वं तावन्मम भर्त्तासि यावज्जीवमसंशयम् । तद्वदस्व विभोऽस्माकं त्वदर्थं स मयोज्झितः

त्वं तावन्मम भर्तासि यावज्जीवमसंशयम्। अतः प्रभो ब्रूहि नः कार्यं; त्वदर्थं स मयोज्झितः॥

Verse 3

इन्द्रजालमिदं किं ते किं वा मंत्रप्रसाधनम् । देवानां वा प्रसादोऽयं यत्त्वं चैतादृशः स्थितः

इन्द्रजालमिदं किं ते, किं वा मन्त्रप्रसाधनम्। देवानां वा प्रसादोऽयं, यत्त्वं चैतादृशः स्थितः॥

Verse 4

मया त्वं हि तदा ज्ञातः प्रथमेऽपि दिने स्थिते । यदा संभूषिता वस्त्रैस्तथा वस्तुविभूषणैः

मया त्वं हि तदा ज्ञातः प्रथमेऽपि दिने स्थिते। यदा संभूषितो वस्त्रैस्तथा वस्तुविभूषणैः॥

Verse 5

यद्यहं तव वार्तां च सर्वां कपटसंभवाम् । कथयामि द्वितीयस्य तत्ते पादौ स्पृशाम्यहम्

यद्यहं तव वार्तां च सर्वां कपटसमुद्भवाम्। कथयामि द्वितीयस्य, तत्ते पादौ स्पृशाम्यहम्॥

Verse 6

सूत उवाच । एवमुक्तो विहस्योच्चैः स तदा ब्राह्मणोत्तमाः । तामालिंग्य ततः प्राह वचनं मधुराक्षरम्

सूत उवाच। एवमुक्तो विहस्योच्चैः स तदा ब्राह्मणोत्तमः। तामालिङ्ग्य ततः प्राह वचनं मधुराक्षरम्॥

Verse 7

साधु प्रिये त्वया ज्ञातं सर्वं मम विचेष्टितम् । अहं स विप्रः सुभगे मणिभद्रेण यः पुरा

साधु प्रिये, त्वया मम सर्वं विचेष्टितं ज्ञातम्। सुभगे, अहं स एव विप्रः, यः पुरा मणिभद्रेण (तथा) कृतः।

Verse 8

विडंबितो मुखं पश्यंस्त्वदीयं चंद्रसन्निभम् । चमत्कारपुरं गत्वा मया चाराधितो रविः । तेन तुष्टेन मे दत्तं तद्रूपं ज्ञानमेव च

विडम्बितोऽहं त्वदीयं चन्द्रसन्निभं मुखं पश्यन्। चमत्कारपुरं गत्वा मया रविराराधितः। तेन तुष्टेन मे दत्तं तद्रूपं ज्ञानमेव च।

Verse 9

माहिकोवाच । त्वदीयदर्शनेनाहं कामदेववशं गता

माहिकोवाच— त्वदीयदर्शनेनाहं कामदेववशं गता।

Verse 10

तस्मादाराधयिष्यामि तं गत्वा दिननायकम् । येन ते तादृशं भूयः प्रतुष्टो विदधाति सः

तस्मादहं गत्वा दिननायकं तमाराधयिष्यामि। येन सः प्रतुष्टो भूयस्ते तादृशं रूपं विदधाति।

Verse 11

किं मे चैतेन रूपेण तारुण्येनापि च प्रभो । यत्ते तथाविधं रूपं संभजामि दिवानिशम्

किं मे चैतेन रूपेण तारुण्येनापि च प्रभो। यत्ते तथाविधं रूपं दिवानिशं न संभजामि॥

Verse 12

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा गुटिकां पुष्प समादाय मुखान्ततः । दधार तादृशं रूपं यादृग्दृष्टं पुरा तया

सूत उवाच—तच्छ्रुत्वा स पुष्पसदृशीं गुटिकां मुखान्तरे समादाय दधार; ततः सा पूर्वं यया दृष्टा तादृशमेव रूपं स धारयामास।

Verse 13

ततः सा हर्षिता माही पुलकेन समन्विता । तमालिंग्याभजद्गाढं वाक्यमेतदुवाच ह

ततः सा माही हर्षिता पुलकसमन्विता तं गाढमालिङ्ग्य समाश्लिष्य वाक्यमेतदुवाच ह।

Verse 14

अद्य मे सफलं जन्म यौवनं रूपमेव च । यत्त्वं हृद्वांछितः कांतः प्रलब्धो मदनोपमः

अद्य मे सफलं जन्म यौवनं रूपमेव च; यत्त्वं हृद्वाञ्छितः कान्तः प्रलब्धो मदनोपमः।

Verse 15

एतावंति दिनान्येव न मया कामजं सुखम् । अपि स्वल्पतरं लब्धं कथंचिद्वृद्धसेवया

एतावद्दिनानि मया कामजं सुखं न लब्धम्, अपि स्वल्पतरमपि; कथञ्चिद्वृद्धसेवया एव।

Verse 16

भजस्व स्वेच्छया विप्र दासी तेऽहं व्यवस्थिता

भजस्व स्वेच्छया विप्र; दासी तेऽहं व्यवस्थिता।

Verse 17

पुष्प उवाच । प्रविशामि किमंगेषु भवन्तीं किं मिलाम्यहम् । प्रिये चिरेण लब्धासि न जाने कर वाणि किम्

पुष्प उवाच—किमहं तवाङ्गेषु प्रविशामि, उत त्वया सहैक्यं गच्छामि? प्रिये, चिरेण लब्धासि; न जानामि किं करवाणि।

Verse 19

अथ रात्र्यां व्यतीतायामुदिते सूर्यमण्डले । वक्त्रे तां गुटिकां कृत्वा स पुष्पस्तादृशोऽभवत्

अथ रात्र्यां व्यतीतायाम् उदिते सूर्यमण्डले, तां गुटिकां कृत्वा वक्त्रे निधाय, स पुष्पस्तादृशोऽभवत्।

Verse 20

एवं तस्य स्थितस्यात्र महान्कालो व्यजायत । पुत्राः पौत्रास्तथा जाताः कन्यकाश्च तथैव च

एवं तस्यात्र स्थितस्य महान्कालो व्यतीतः; पुत्राः पौत्राश्च जाताः, कन्यकाश्च तथैव च।

Verse 21

स वृद्धत्वं यदा प्राप्तो जराविप्लवतां गतः । तदा स चिन्तयामास मया पापं महत्कृतम्

स यदा वृद्धत्वं प्राप्तो जराविप्लवतां गतः, तदा स चिन्तयामास—मया महत् पापं कृतम्।

Verse 22

मणिभद्रो वराकोऽसौ मिथ्याचारेण घातितः । तस्य भार्या हृता चैव प्रसूतिं च नियोजिता

मणिभद्रो वराकोऽसौ मिथ्याचारेण घातितः; तस्य भार्या हृता चैव, प्रसूतौ च नियोजिता।

Verse 23

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तस्माद्गत्वा करोम्य हम् । पुरश्चरणसंज्ञं च येन शुद्धिः प्रजायते

अतः हाटकेश्वरजं पवित्रं क्षेत्रं गत्वाहं पुरश्चरणसंज्ञं विधिं करिष्यामि, येन शुद्धिः प्रजायते।

Verse 24

एवं स निश्चयं कृत्वा पुष्पश्चित्ते निजे तदा । असंख्यं वित्तमादाय चमत्कारपुरंगतः

एवं स निश्चयं कृत्वा पुष्पः स्वचित्ते तदा, असंख्यं वित्तमादाय चमत्कारपुरं गतः।

Verse 25

पुत्रेभ्योऽपि यथासंख्यं दत्त्वा चैव पृथक्पृथक् । प्रासादं कारयामास तस्य सूर्यस्य शोभनम्

पुत्रेभ्यः यथासंख्यं पृथक्पृथक् दत्त्वा, तस्य सूर्यदेवस्य शोभनं प्रासादं कारयामास।

Verse 26

यस्मिन्सिद्धिं गतः सोऽत्र याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिते । ततो मध्यममाहूय प्रणिपत्याभिवाद्य च । सोऽब्रवीद्ब्राह्मणानां मे चातुश्चरणमानय

याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितेऽस्मिन् स्थाने यत्र स सिद्धिं गतः, ततो मध्यममाहूय प्रणिपत्याभिवाद्य च, सोऽब्रवीत्— ‘मे ब्राह्मणानां चातुश्चरणं समूहमानय’।

Verse 27

येनाहमग्रतो भूत्वा प्रायश्चित्तं विशुद्धये । पुरश्चरणसंज्ञं तु प्रार्थयामि यथाविधि

येनाहम् अग्रतो भूत्वा विशुद्धये प्रायश्चित्तं करिष्यामि, तद् यथाविधि पुरश्चरणसंज्ञं विधिं प्रार्थये।

Verse 160

इति स्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाट केश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पस्य पापक्षालनार्थं हाटकेश्वरक्षेत्रगमनपुरश्चरणार्थब्राह्मणामन्त्रणवर्णनंनाम षष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पस्य पापक्षालनार्थं हाटकेश्वरक्षेत्रगमनपुरश्चरणार्थं ब्राह्मणामन्त्रणवर्णनं नाम षष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 198

एवमुक्त्वा ततस्तौ च मैथुनाय कृतक्षणौ । प्रवृत्तौ ब्राह्मणश्रेष्ठाः कामदेववशंगतौ

एवमुक्त्वा ततस्तौ च मैथुनाय कृतक्षणौ । प्रवृत्तौ ब्राह्मणश्रेष्ठाः कामदेववशंगतौ ॥