Adhyaya 149

Verse 1

ऋषय ऊचुः । केलीश्वरी च या देवी श्रूयते सूतनंदन । माहात्म्यं वद नस्तस्या उत्पत्तिं च सुविस्तरात्

ऋषय ऊचुः—केलीश्वरीति या देवी श्रूयते सूतनन्दन, तस्या माहात्म्यं नो ब्रूहि, उत्पत्तिं च सुविस्तरात्।

Verse 2

कस्मिन्काले समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी । किं तस्या जायते श्रेयः पूजया नमनेन च

कस्मिन् काले समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी? किं तस्या पूजन-नमनेन श्रेयः प्रजायते?

Verse 3

त्वया कात्यायनी प्रोक्ता चामुण्डा च सुरेश्वरी । श्रीमाता च समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी

त्वया कात्यायनी प्रोक्ता चामुण्डा च सुरेश्वरी । श्रीमाता च समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी ॥

Verse 4

श्रीमाता च तथा तारा देवी शत्रुविनाशिनी । केलीश्वरी न संप्रोक्ता तस्मात्तां वद सांप्रतम्

श्रीमाता च तथा तारा देवी शत्रुविनाशिनी । केलीश्वरी न संप्रोक्ता तस्मात्तां वद सांप्रतम् ॥

Verse 5

कौतुकं नः समुत्पन्नमत्रार्थे सूतनंदन

कौतुकं नः समुत्पन्नमत्रार्थे सूतनंदन ॥

Verse 6

सूत उवाच । आद्यैका देवता लोके बहुरूपा व्यवस्थिता । देवतानां हितार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च

सूत उवाच । आद्यैका देवता लोके बहुरूपा व्यवस्थिता । देवतानां हितार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च ॥

Verse 7

यदायदात्र देवानां व्यसनं जायते क्वचित् । तदातदा परा शक्तिर्या सा व्याप्य व्यवस्थिता

यदायदात्र देवानां व्यसनं जायते क्वचित् । तदातदा परा शक्तिर्या सा व्याप्य व्यवस्थिता ॥

Verse 8

सर्वमेतज्जगद्धात्री जन्म चक्रे धरातले । महिषासुरनाशाय सा च कात्यायनी भुवि

सैव जगद्धात्री सर्वैरेव प्रकारैर्धरातले जन्म चक्रे। महिषासुरविनाशार्थं भुवि कात्यायनीरूपेणाभवत्॥

Verse 9

अवतीर्णा परा मूर्तिर्गतास्मिन्भुवनत्रये । यदा शुंभनिक्षंभौ च दानवौ बलदर्पितौ

यदा बलदर्पितौ दानवौ शुम्भनिशुम्भौ त्रैलोक्ये प्रादुर्भूतौ, तदा परा मूर्तिरवतीर्णा भुवनत्रये विचचार॥

Verse 10

अवतीर्णा तदा सैव चामुंडा रूपमाश्रिता । प्रोद्गते कालयवने सर्वदेवभयावहे

कालयवने सर्वदेवभयावहे प्रादुर्भूते, तदा सैव देवी पुनरवतीर्णा चामुण्डारूपमाश्रिता॥

Verse 11

श्रीमातारूपिणी देवी सैव जाता महीतले । अंधासुरवधार्थाय शंभुनाऽक्रांतचेतसा । सृष्टा केलीवरी देवी यया व्याप्तमिदं जगत्

सैव देवी श्रीमातारूपिणी महीतले जाता। अन्धासुरवधार्थं शम्भुना क्रान्तचेतसा केलीवरीदेवी सृष्टा, यया व्याप्तमिदं जगत्॥

Verse 12

ततस्तस्याः प्रभावेन हत्वा दैत्यानशेषतः । अन्धको निहतः पश्चात्त्रैलोक्यव्यसनप्रदः

ततः तस्याः प्रभावेन दैत्यानशेषतः हत्वा, पश्चात् त्रैलोक्यव्यसनप्रदः अन्धकोऽपि निहतः॥

Verse 13

ऋषय ऊचुः । अन्धकः कस्य पुत्रोऽयं किंप्रभावः कथं हतः । कस्माद्धतस्तु संग्रामे सर्वं विस्तरतो वद

ऋषय ऊचुः—अन्धकः कस्य पुत्रोऽयं? किंप्रभावः? कथं हतः? कस्मात् संग्रामे हत इति? सर्वं विस्तरेण वद।

Verse 14

सूत उवाच । दक्षस्य दुहिता नाम्ना दितिः सर्वगुणालया । हिरण्यकशिपुर्नाम तस्याः पुत्रो बभूव ह

सूत उवाच—दक्षस्य दुहिता दितिर्नाम सर्वगुणालया। तस्याः पुत्रो हिरण्यकशिपुर्नाम प्रसिद्धो बभूव।

Verse 15

येन शक्रादयो देवा जिताः सर्वे रणाजिरे । स्वर्गे राज्यं कृतं भूरि स्वयमेव महात्मना

येन शक्रादयो देवा रणाजिरे सर्वे जिताः। स्वर्गे च भूरि राज्यं स महात्मा स्वयमेव चकार।

Verse 16

यद्भयात्सकलैर्देवैर्नानाशस्त्राण्यनेकशः । निर्मितान्यतिमुख्यानि वर्मचर्मयुतानि च

यद्भयात् सकलैर्देवैर्नानाशस्त्राण्यनेकशः निर्मितानि, अतिमुख्यानि वर्मचर्मयुतानि च।

Verse 18

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञ वीर्यौदार्यगुणान्वितम् । ज्येष्ठः प्रह्लाद इत्युक्तो द्वितीयश्चांधकस्तथा

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे वीर्यौदार्यगुणान्वितम्। ज्येष्ठः प्रह्लाद इत्युक्तो द्वितीयोऽन्धक एव च।

Verse 19

हिरण्यकशिपौ प्राप्ते मृत्युलोकं सुहृद्गणैः । अमात्यैश्च ततः प्रोक्तः प्रह्लादो विनयान्वितैः

हिरण्यकशिपौ मृत्युलोकं गते सुहृद्गणैः सह अमात्यैश्च विनयान्वितैः प्रह्लादः ततः सम्यक् प्रोक्तः।

Verse 21

प्रह्राद उवाच । नाहं राज्यं करिष्यामि कथंचिदपि भूतले । यतस्ततो निबोधध्वं वचनं मम सांप्रतम्

प्रह्लाद उवाच—नाहं भूतले कथञ्चिदपि राज्यं करिष्यामि; अतः मम सांप्रतम् वचनं यथावत् निबोधध्वम्।

Verse 22

दैत्यराज्यं न वांछंति देवाः शक्रपुरोगमाः । तेषां रक्षाकरो नित्यं विष्णुः स भगवान्स्वयम्

दैत्यराज्यं देवाः शक्रपुरोगमाः न वाञ्छन्ति; तेषां नित्यरक्षाकरो विष्णुः स भगवान् स्वयमेव।

Verse 23

अप्यहं सन्त्यजे प्राणान्सर्वस्वं वा न संशयः । हरिणा सह संग्रामं नाहं कर्तुमहो क्षमः

अप्यहं प्राणान् सर्वस्वं वा सन्त्यजे—न संशयः; हरिणा सह संग्रामं कर्तुम् अहो न क्षमः।

Verse 24

यो मयाऽभ्यर्चितो नित्यं प्रणतश्च सुरेश्वरः । न तेन सहितो युद्धं करिष्यामि कथञ्चन

यो मया नित्यं अभ्यर्चितः प्रणतश्च सुरेश्वरः; तेन विरुद्धं युद्धं कथञ्चन न करिष्यामि।

Verse 25

सूत उवाच । प्रह्लादेन च संत्यक्ते राज्ये पितृसमुद्भवे । अन्धकः स्थापितस्तत्र संमंत्र्य सचिवैर्मिथः

सूत उवाच—प्रह्लादेन पितृसमुद्भवं राज्यं संत्यक्ते सति, सचिवैः सह परस्परं संमंत्र्य तत्रान्धकः स्थापितः।

Verse 26

हिरण्यकशिपोः पुत्रो देवदानवदर्पहा । सोऽपि राज्यममात्येभ्यो निधाय तदनन्तरम्

हिरण्यकशिपोः पुत्रः स देवदानवदर्पहा, राज्यममात्येभ्यः समर्प्य तदनन्तरं निवृत्तोऽभवत्।

Verse 27

तपश्चक्रे चिरं कालं ध्यायमानः पितामहम् । त्यक्त्वा कामं तथा क्रोधं दंभं मत्सरमेव च

स चिरं कालं तपश्चक्रे पितामहं ध्यायमानः; कामं क्रोधं तथा दम्भं मत्सरं च परित्यज्य।

Verse 28

जितेंद्रियः सुशांतात्मा समः सर्वेषु जन्तुषु । वृक्षमूलाश्रयः शांतः संतुष्टेनांतरात्मना

जितेन्द्रियः सुशान्तात्मा समः सर्वेषु जन्तुषु; वृक्षमूलाश्रयः शान्तः स्वान्तःसन्तोषसमन्वितः।

Verse 29

यावद्वर्षसहस्रांतं फलाहारो बभूव ह । शीर्णपर्णाशनाहारो यावद्वर्षसहस्रकम्

यावत् वर्षसहस्रान्तं फलाहारोऽभवत्; पुनरपि वर्षसहस्रं शीर्णपर्णाशनमात्राहारो बभूव।

Verse 30

ध्यायमानो दिवानक्तं देवदेवं पितामहम् । वायुभक्षस्ततो जज्ञे तावत्कालं द्विजोत्तमाः

स देवदेवं पितामहं दिवानक्तं ध्यायमानः तावत्कालं वायुभक्षोऽभवत्, हे द्विजोत्तमाः।

Verse 31

ततो वर्षसहस्रांते चतुर्थे समुपस्थिते । तमुवाच स्वयं ब्रह्मा स्वयमभ्येत्य हर्षितः

ततः चतुर्थे वर्षसहस्रान्ते समुपस्थिते, हर्षितः स्वयं ब्रह्मा स्वयमभ्येत्य तमुवाच।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । तुष्टोऽहं ते प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् । अन्धक उवाच । यदि यच्छसि मे ब्रह्मन्वरं मनसि वांछितम् । जरामरणनाशाय दीयतां सुरसत्तम

ब्रह्मोवाच—परितुष्टोऽस्मि ते वत्स; वरं वरय सुव्रत। तुष्टोऽहं ते प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्। अन्धक उवाच—यदि यच्छसि मे ब्रह्मन् वरं मनसि वाञ्छितम्, जरामरणनाशाय दीयतां सुरसत्तम।

Verse 34

श्रीब्रह्मोवाच । न कश्चिच्च जराहीनो विद्यतेऽत्र धरातले । मरणेन विना नैव यस्य जन्म भवेत्क्षितौ

श्रीब्रह्मोवाच—न कश्चिच्च जराहीनो विद्यतेऽत्र धरातले; मरणेन विना नैव यस्य जन्म भवेत्क्षितौ।

Verse 35

तथापि तव दास्यामि बहुधर्मरतस्य च । तस्मात्कुरु महाभाग राज्यं गत्वा निजं गृहम्

तथापि तव दास्यामि बहुधर्मरतस्य च; तस्मात्कुरु महाभाग राज्यं गत्वा निजं गृहम्।

Verse 36

भवेद्बहुफलं राज्यं श्मशानं भवनं यथा । बहुकण्टकसंकीर्णं क्रूरकर्मभिरावृतम्

राज्यं बहुफलं भवति—श्मशानसदृशं गृहं यथा; बहुकण्टकसंकीर्णं क्रूरकर्मभारैः परिवृतम्।

Verse 37

सूत उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । कस्यचित्त्वथ कालस्य प्रेरितः कालधर्मणा । प्रोवाच सचिवान्सोऽथ पितुर्वैरमनुस्मरन्

सूत उवाच—एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततोऽदर्शनं गतः। कस्यचित्कालस्य पश्चात् कालधर्मप्रेरितोऽन्धकः पितुर्वैरमनुस्मरन् सचिवान् प्रोवाच।

Verse 38

अन्धक उवाच । पितास्माकं हतो देवैः पितृव्यश्च महाबलः । कपटेन न शौर्येण तस्मात्तान्सूदयाम्यहम्

अन्धक उवाच—देवैः पितास्माकं हतः, पितृव्यश्च महाबलः। कपटेन न शौर्येण; तस्मात् तान् सूदयाम्यहम्।

Verse 39

कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न कृत्यैः सुशंसितैः । प्राकट्यं याति सर्वत्र वंशस्याग्रे ध्वजो यथा

कोऽर्थः पुत्रेण जातेन, यो न कृत्यैः सुशंसितैः सर्वत्र प्राकट्यं याति—वंशस्याग्रे ध्वज इव।

Verse 41

अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः । यज्ञभागान्हरिष्यामो हत्वा शक्रमुखान्सुरान्

अस्माकं खल्विमे लोकाः; के देवाः के द्विजातयः? शक्रमुखान् सुरान् हत्वा यज्ञभागान् हरिष्यामः।

Verse 42

एवं ते समयं कृत्वा सैन्येन महतान्विताः । प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र शक्रो व्यवस्थितः

एवं ते समयं कृत्वा महता सैन्येन समन्विताः । त्वरिताः प्रजग्मुस्तत्र यत्र शक्रो व्यवस्थितः ॥

Verse 43

शक्रोऽपि दानवानीकं दृष्ट्वा तान्सहसागतान् । आरुह्यैरावणं नागं युद्धार्थं निर्ययौ तदा

शक्रोऽपि दानवानीकं दृष्ट्वा तान् सहसागतान् । आरुह्यैरावतं नागं युद्धार्थं निर्ययौ तदा ॥

Verse 44

सह देवगणैः सर्वैर्वसुरुद्रार्कपूर्वकैः । एतस्मिन्नंतरे शक्रो वज्रं रौद्रतमं च यत्

सह देवगणैः सर्वैर्वसुरुद्रार्कपूर्वकैः । एतस्मिन्नन्तरे शक्रो वज्रं रौद्रतमं दधे ॥

Verse 45

समुद्दिश्यांधकं तस्मै मुमोच परवीरहा । स हतस्तेन वज्रेण विहस्य दनुजोत्तमः

समुद्दिश्यांधकं तस्मै मुमोच परवीरहा । स हतस्तेन वज्रेण विहस्य दनुजोत्तमः ॥

Verse 46

शक्रं प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन संयुगे । दृष्टं बाहुबलं शक्र तवाद्य सुचिरान्मया

शक्रं प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन संयुगे । दृष्टं बाहुबलं शक्र तवाद्य सुचिरान्मया ॥

Verse 47

अधुना पश्य चास्माकं त्वमेव बलसूदन

अधुना पश्यास्माकं पराक्रमं त्वमेव, बलसूदन।

Verse 48

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ चाविध्य गदां गुर्वीं मुमोच ह । शतघंटामहारावां निर्मितां विश्वकर्मणा

सूत उवाच—एवमुक्त्वाथ स गदां गुरवीं चाविध्य मुमोच ह, शतघण्टामहारावां विश्वकर्मनिर्मिताम्।

Verse 49

सर्वायसमयीं गुर्वीं यमजिह्वाभिवापराम् । शतहस्तां प्रमाणेन प्राणिनां भयवर्द्धिनीम्

सर्वायसमयीं गुरवीं यमजिह्वाभिवापराम्, शतहस्तप्रमाणेन प्राणिनां भयवर्द्धिनीम्।

Verse 50

तया विनिहतः शक्रो मूर्छाव्याकुलितेंद्रियः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य निविष्टो गजमूर्द्धनि

तया विनिहतः शक्रो मूर्छाव्याकुलितेन्द्रियः, ध्वजयष्टिं समाश्रित्य निविष्टो गजमूर्द्धनि।

Verse 51

अथ संमूर्छितं दृष्ट्वा शक्रं स्कन्दः प्रकोपितः । मुमोचाथ निजां शक्तिममोघां वज्रसंनिभाम्

अथ संमूर्छितं दृष्ट्वा शक्रं स्कन्दः प्रकोपितः, मुमोच निजां शक्तिममोघां वज्रसंनिभाम्।

Verse 52

तामायांतीं समालोक्य दानवो निशितैः शरैः । प्रतिलोमां ततश्चक्रे लीलयैव महाबलः

तामायान्तीं समालोक्य महाबलो दानवो निशितैः शरैः । लीलयैव प्रतिलोमां तां ततश्चक्रे निवर्तिताम् ॥

Verse 53

ततः स्कन्दोऽपि संगृह्य चापं तं प्रति सायकान् । मुमोचाशीविषाकाराल्लंघ्वस्त्रं तस्य दर्शयन्

ततः स्कन्दोऽपि चापं संगृह्य तं प्रति सायकान् । मुमोचाशीविषाकारान् लघ्वस्त्रं तस्य दर्शयन् ॥

Verse 54

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शस्त्रप्रवृष्टिभिः । समंताच्छादयामासुर्दानवानामनीकिनीम्

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शस्त्रप्रवृष्टिभिः । समन्ताच्छादयामासुर्दानवानामनीकिनीम् ॥

Verse 55

ततस्तु दानवाः सर्वे देवतानामनीकिनीम् । प्रहारैः पीडयामासुर्दुद्रुवुस्ते दिवौकसः

ततस्तु दानवाः सर्वे देवतानामनीकिनीम् । प्रहारैः पीडयामासुर्दुद्रुवुस्ते दिवौकसः ॥

Verse 57

मा भैष्ट देवताः सर्वाः पश्यध्वं मद्विचेष्टितम् । इत्युक्त्वा भगवाञ्छम्भुर्मंत्रैराथर्वणैस्तदा

मा भैष्ट देवताः सर्वाः पश्यध्वं मद्विचेष्टितम् । इत्युक्त्वा भगवाञ्छम्भुर्मन्त्रैराथर्वणैस्तदा ॥

Verse 58

आह्वयामास विश्वेशां परां शक्तिमनुत्तमाम् । आहूता परमा शक्तिर्जगाम हरसंनिधिम्

स विश्वेश्वरस्य परामनुत्तमां शक्तिमाह्वयामास; आहूता सा परमा शक्तिर्हरसंनिधिं जगाम।

Verse 59

ततो भग्नान्सुरान्दृष्ट्वा सगणो वृषवाहनः । दर्शयामास चात्मानं देवानाश्वासयन्निव

ततो भग्नान् सुरान् दृष्ट्वा सगणो वृषवाहनः; देवानाश्वासयन्निवात्मानं दर्शयामास।

Verse 60

श्रीभगवानुवाच । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते भक्तिवल्लभे । सर्वगे सर्वदे देवि नमस्ते विश्वधारिणि

श्रीभगवानुवाच— नमस्ते देवदेवेशि, नमस्ते भक्तिवल्लभे। सर्वगे सर्वदे देवि, नमस्ते विश्वधारिणि॥

Verse 61

नमस्ते शक्तिरूपेण सृष्टिप्रलयकारिणि । नमस्ते प्रभया युक्ते विद्युज्ज्वलितकुण्डले

नमस्ते शक्तिरूपेण सृष्टिप्रलयकारिणि। नमस्ते प्रभया युक्ते विद्युज्ज्वलितकुण्डले॥

Verse 62

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वं सृष्टिस्त्वं शुचिर्धृतिः । अरुंधती तथेंद्राणी त्वं लक्ष्मीस्त्वं च पार्वती

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि, त्वं सृष्टिस्त्वं शुचिर्धृतिः। अरुंधती तथेंद्राणी, त्वं लक्ष्मीस्त्वं च पार्वती॥

Verse 63

यत्किंचित्स्त्रीस्वरूपं च समस्तं भुवनत्रये । तत्सर्वं त्वत्स्वरूपं स्यादिति शास्त्रेषु निश्चयः

यत्किंचित्स्त्रीस्वरूपं च समस्तं भुवनत्रये । तत्सर्वं त्वत्स्वरूपं स्यादिति शास्त्रेषु निश्चयः

Verse 64

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं च समाहूता त्वयाहं वृषवाहन । मंत्रैराथर्वणै रौद्रैस्तत्सर्वं मे प्रकीर्तय

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं च समाहूता त्वयाहं वृषवाहन । मंत्रैराथर्वणै रौद्रैस्तत्सर्वं मे प्रकीर्तय

Verse 65

येन ते कृत्स्नशः कृत्यं प्रकरोमि यथोदितम्

येन ते कृत्स्नशः कृत्यं प्रकरोमि यथोदितम्

Verse 66

श्रीभगवानुवाच । एते शक्रादयो देवाः सर्वे स्वर्गाद्विवासिताः । अंधकेन महाभागे दैत्यानामधिपेन च

श्रीभगवानुवाच । एते शक्रादयो देवाः सर्वे स्वर्गाद्विवासिताः । अंधकेन महाभागे दैत्यानामधिपेन च

Verse 67

तस्मात्तस्य वधार्थाय गच्छमानस्य मे शृणु । साहाय्यं कुरु मे चाशु सूदयामि रणाजिरे

तस्मात्तस्य वधार्थाय गच्छमानस्य मे शृणु । साहाय्यं कुरु मे चाशु सूदयामि रणाजिरे

Verse 68

एते मातृगणाः सर्वे मया दत्तास्तवाधुना । क्षुत्क्षामाः सूदयिष्यंति दानवान्ये पुरः स्थिताः

एते सर्वे मातृगणाः मया इदानीं तुभ्यं समर्पिताः। क्षुत्क्षामाः पुरःस्थितान् दानवान् नाशयिष्यन्ति॥

Verse 69

यस्मात्केलीमयं रूपं विधाय त्वं सहस्रधा । अनेकैर्विकृतै रूपैः समाहूताग्निमध्यतः

यस्मात् त्वं केलीमयं अद्भुतं रूपं सहस्रधा विधाय, अनेकैर्विकृतै रूपैः पावकस्य मध्यात् समाहूता अभूः॥

Verse 70

तस्मात्केलीश्वरीनाम त्रैलोक्ये त्वं भविष्यसि । अनेनैव तु रूपेण यस्त्वां भक्त्याऽर्चयिष्यति

तस्मात् त्रैलोक्ये त्वं ‘केलीश्वरी’ इति नाम्ना भविष्यसि। अनेनैव रूपेण यस्त्वां भक्त्या अर्चयिष्यति॥

Verse 71

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तस्याभीष्टं भविष्यति । युद्धकालेऽथ संप्राप्ते स्तोत्रेणानेन ते स्तुतिम्

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तस्याभीष्टं भविष्यति। युद्धकाले समुपस्थितेऽनेन स्तोत्रेण ते स्तुतिः कार्य्या॥

Verse 72

यः करिष्यति भूपालो जयस्तस्य भविष्यति । अपि स्वल्पस्वसैन्यस्य स्वल्पाश्वस्य च संगरे

यः करिष्यति भूपालो जयस्तस्य भविष्यति। स्वल्पसैन्यस्यापि स्वल्पाश्वस्य च संगरेऽपि॥

Verse 73

भविष्यति जयो नूनं त्वत्प्रसादादसंशयम् । एवं सा देवदेवेन प्रोक्ता केलीश्वरी तदा

भविष्यति जयो नूनं त्वत्प्रसादादसंशयम्। एवं देवदेवेन तदा केलीश्वरी प्रोक्ता॥

Verse 74

प्रस्थिता पुरतस्तस्य भवसैन्यस्य हर्षिता । सर्वैर्मातृगणैः सार्धं रौद्रारावैःसुभीषणैः

हर्षिता सा पुरतस्तस्य भवसैन्यस्य प्रस्थिता। सर्वैर्मातृगणैः सार्धं रौद्रारावैः सुभीषणैः॥

Verse 75

युद्धोत्साहपरै रौद्रैर्नानाशस्त्रप्रहारिभिः । अथ ते दानवा दृष्ट्वा स्त्रीसैन्यं तत्समागतम्

युद्धोत्साहपरै रौद्रैर्नानाशस्त्रप्रहारिभिः। अथ ते दानवा दृष्ट्वा स्त्रीसैन्यं तत्समागतम्॥

Verse 76

विकृतं विकृताकारं विकृताकाररावणम् । शस्त्रोद्यतकरं सर्वयुद्धवांछापरायणम्

विकृतं विकृताकारं विकृताकाररावणम्। शस्त्रोद्यतकरं सर्वयुद्धवाञ्छापरायणम्॥

Verse 77

जहसुः सुस्वरं केचित्केचिन्निर्भर्त्सयंति च । अन्ये स्त्रीति परिज्ञाय प्रहरंति न दानवाः

जहसुः सुस्वरं केचित् केचिन्निर्भर्त्सयन्ति च। अन्ये स्त्रीति परिज्ञाय न प्रहरन्ति दानवाः॥

Verse 78

वध्यमानापि लज्जंतः पौरुषे स्वे व्यवस्थिताः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः

वध्यमानाः अपि लज्जमानाः स्वपौरुषे दृढं व्यवस्थिताः। तस्मिन्नन्तरे मुनिसत्तमो नारदः समुपागतः॥

Verse 79

अन्धकाय स वृत्तांतं कथयामास कृत्स्नशः । नैताः स्त्रियो दनुश्रेष्ठ युद्धार्थं समुपस्थिताः

स अन्धकाय तं वृत्तान्तं कृत्स्नशः कथयामास। ‘दनुश्रेष्ठ, नैताः साधारणाः स्त्रियो युद्धार्थं समुपस्थिताः’॥

Verse 80

एषा कृत्या वधार्थाय तव रुद्रेण निर्मिता । यैषा सिंहसमारूढा चक्रांकितकरा स्थिता

‘एषा कृत्या तव वधार्थं रुद्रेण निर्मिता। या सिंहसमारूढा चक्राङ्कितकरा स्थिता’॥

Verse 81

एषा केलीश्वरीनाम वह्निकुण्डाद्विनिर्गता । एताभिः सह रौद्राभिः स्त्रीभिर्मंत्रबलाश्रयात्

‘एषा केलीश्वरिनाम वह्निकुण्डाद्विनिर्गता। एताभिः सह रौद्राभिः स्त्रीभिर्मन्त्रबलाश्रयात्’॥

Verse 82

स्वरक्तेन कृते होमे देवदेवेन शम्भुना । स एष भगवान्क्रुद्धः स्वयमभ्येति तेंऽतिकम्

‘स्वरक्तेन कृते होमे देवदेवेन शम्भुना। स एष भगवान् क्रुद्धः स्वयमेव तव अन्तिकम् अभ्येति’॥

Verse 83

युद्धाय निजहर्म्ये तान्स्थापयित्वा सुरोत्तमान् । प्रतिज्ञाय वधं तुभ्यं पुरतः परमेष्ठिनः

युद्धाय स्वनिजहर्म्ये सुरोत्तमान् तान् स्थापयित्वा, परमेष्ठिनः पुरतः तुभ्यं वधं प्रतिजज्ञे।

Verse 84

एतज्ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

एतज्ज्ञात्वा महाभाग, यद्युक्तं तत् समाचर।

Verse 85

अन्धक उवाच । नाहं बिभेमि रुद्रस्य तथान्यस्यापि कस्यचित् । न स्त्रीणां प्रहरिष्यामि पालयन्पुरुषव्रतम्

अन्धक उवाच—नाहं बिभेमि रुद्रस्य तथान्यस्यापि कस्यचित्। न स्त्रीणां प्रहरिष्यामि, पालयन् पुरुषव्रतम्॥

Verse 86

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य दानवस्य महात्मनः । आक्रंदः सुमहाञ्जज्ञे तस्मिन्देशे समंततः

सूत उवाच—एवं प्रवदतस्तस्य दानवस्य महात्मनः, तस्मिन् देशे समन्ततः सुमहान् आक्रन्दो जज्ञे।

Verse 87

भक्ष्यन्ते दानवाः केचिद्वध्यन्ते त्वथ चापरे । अर्धभक्षित गात्राश्च प्रणश्यंति तथा परे

केचिद् दानवाः भक्ष्यन्ते, अथ चापरे वध्यन्ते। अर्धभक्षितगात्राश्च परे तथा प्रणश्यन्ति।

Verse 88

युध्यमानास्तथैवान्ये शक्तिमंतोऽपि दानवाः । भक्ष्यंते मातृभिस्तत्र सायुधाश्च सवाहनाः

युध्यमानाः शक्तिमन्तोऽपि दानवाः, सायुधाः सवाहनाश्च, तत्र मातृभिः समन्ताद् भक्ष्यमाणाः।

Verse 89

तच्छ्रुत्वा स महाक्रंदमंधकः क्रोधमूर्छितः । आदाय खड्गमुत्तस्थौ किमिदं किमिदं ब्रुवन्

तच्छ्रुत्वा महाक्रन्दं कृत्वा अन्धकः क्रोधमूर्छितः; खड्गमादायोत्थाय ‘किमिदं किमिदम्’ इति पुनःपुनरब्रवीत्।

Verse 90

अथ पश्यति विध्वस्तान्दानवान्बलदर्पितान् । भक्ष्यमाणास्तथैवान्यान्पलायनपरायणान्

अथ स बलदर्पितान् दानवान् विध्वस्तान् ददर्श; अन्यांश्च पलायनपरायणान् तथैव भक्ष्यमाणान् अपश्यत्।

Verse 91

अन्येषां निहतानां च रुदंत्यो निकटस्थिताः । स पश्यति प्रिया भार्याः प्रलपंत्योऽतिदुःखिताः

अन्येषां निहतानां निकटे स्थिताः स्त्रियः रुदन्त्यः; प्रियभार्याश्चातिदुःखिताः प्रलपन्त्यः स ददर्श।

Verse 92

अथ तत्कदनं दृष्ट्वा अंधकः क्रोधमूर्छितः । भर्त्सयामास ताः सर्वा योगिनीः समरोद्यताः

अथ तत्कदनं दृष्ट्वा अन्धकः पुनः क्रोधमूर्छितः; समरोद्यताः सर्वा योगिनीः स भर्त्सयामास।

Verse 93

न च तास्तस्य दैत्यस्य भयं चक्रुः कथंचन । केवलं सूदयंति स्म भक्षयंति च दानवान्

न च तास्तस्य दैत्यस्य भयं किञ्चिद् अचक्रुः; केवलं दानवान् सूदयन्ति स्म भक्षयन्ति च।

Verse 94

ततः स दानवस्तासां दृष्ट्वा तच्चेष्टितं रुषा । स्वस्य गात्रस्य रक्षां स चकार भयसंकुलः

ततः स दानवस्तासां तच्चेष्टितं दृष्ट्वा रुषा; भयसंकुलः स्वगात्ररक्षां चकार।

Verse 95

तमोऽस्त्रं मुमुचे रौद्रं कृत्वा रावं स तत्क्षणात् । एतस्मिन्नंतरे कृत्स्नं त्रैलोक्यं तमसा वृतम्

तमोऽस्त्रं रौद्रं स तत्क्षणाद् रावं कृत्वा मुमोच; एतस्मिन्नन्तरे कृत्स्नं त्रैलोक्यं तमसा वृतम्।

Verse 96

न किंचिज्ज्ञायते तत्र समं विषममेव च । केवलं दानवेन्द्रश्च सर्वं पश्यति नेतरः

तत्र न किञ्चिज्ज्ञायते समं विषममेव वा; केवलं दानवेन्द्रः सर्वं पश्यति नान्यः।

Verse 97

ततः स सूदयामास योगिनीस्ताः शितैः शरैः । यथायथा परा नार्यस्तादृग्रूपा भवन्ति च

ततः स योगिनीस्ताः शितैः शरैः सूदयामास; यथायथा हताः स्युस्तथातथा तादृग्रूपा नारीः पुनः पुनरभवन्।

Verse 98

अथ दृष्ट्वा परां वृद्धिं योगिनीनां स दानवः । संहारं तस्य चास्त्रस्य चकार भयसंकुलः

अथ योगिनीनां परां वृद्धिं दृष्ट्वा स दानवो भयसंकुलः स्वास्त्रस्य संहारं चकार।

Verse 99

ततः शुक्रं समासाद्य दीनः प्राह कृतांजलिः । पश्य मे भार्गवश्रेष्ठ स्त्रीभिर्यत्कदनं कृतम्

ततः स दीनः शुक्रं समासाद्य कृताञ्जलिः प्राह—पश्य मे भार्गवश्रेष्ठ स्त्रीभिर्यत्कदनं कृतम्।

Verse 101

तस्मात्त्वमपि तां विद्यां प्रसाधय महामते । यदि मे वांछसि श्रेयो नान्यथास्ति जयो रणे

तस्मात्त्वमपि तां विद्यां प्रसाधय महामते; यदि मे वाञ्छसि श्रेयो नान्यथास्ति जयो रणे।

Verse 107

स्वयं विदारितो यश्च विष्णुना प्रभविष्णुना । करजैर्जानुनि पृष्ठे विनिधाय प्रकोपतः

यश्च स्वयं प्रभविष्णुना विष्णुना विदारितः, स क्रोधात् करजैर्जानुनि पृष्ठे विनिधाय।