Adhyaya 148
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 148

Adhyaya 148

अध्यायेऽस्मिन् सूतेन तीर्थकथानकं सुव्यवस्थितं निरूप्यते। पुत्राभावेन दुःखिता पिङ्गला मुनिमनुज्ञां (व्यासनिर्देशसहितां) प्राप्य महेश्वरतोषणार्थं तपः कर्तुं नियतक्षेत्रं गच्छति। तत्र शङ्करं प्रतिष्ठाप्य शुद्धजलसम्पन्नां विशालां वापीं निर्माय तां पापनाशिनीं स्नानभूमिं चकार। ततः त्रिपुरान्तकः महादेवः प्रादुर्भूय तस्याः तपसा सन्तुष्टः कुलवर्धनं सद्गुणसम्पन्नं पुत्रं वरं ददौ। अनन्तरं क्षेत्रस्य माहात्म्यं सार्वत्रिकीक्रियते—शुक्लपक्षे विशेषतिथिषु स्त्रियः स्नात्वा प्रतिष्ठितलिङ्गं पूजयन्त्यः श्रेष्ठान् पुत्रान् लभन्ते; दुर्भाग्यपीडिताः स्नानपूजाभ्यां संवत्सरान्ते सौभाग्यं प्राप्नुवन्ति। पुरुषाः स्नानपूजाभ्यां कामान् सिद्ध्यन्ति, निष्कामाः मोक्षं लभन्ते। अन्ते महादेवोऽन्तर्धत्ते, कपिञ्जलनामकः पुत्रो जातः, तथा केलीवरीदेवी-प्रतिष्ठायाः सर्वतोसिद्धिप्रदत्वं संक्षेपेण स्मार्यते।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । एवं तं निःस्पृहं ज्ञात्वा गृहं प्रति निजात्मजम् । पिंगला दुःखसंयुक्ता व्यासमेतदुवाच ह

सूत उवाच—एवं निजात्मजं निःस्पृहं ज्ञात्वा गृहं प्रति अनावर्तिनम्। पिङ्गला दुःखसंयुक्ता व्यासमिदं वचनमब्रवीत्॥

Verse 2

अहं तपश्चरिष्यामि पुत्रार्थं द्विजसत्तम । अनुज्ञां देहि मे येन तोषयामि महेश्वरम् । पुत्रो येन भवेन्मह्यं वंशवृद्धिकरः परः

अहं पुत्रार्थं तपश्चरिष्यामि, द्विजसत्तम। मेऽनुज्ञां देहि, येन महेश्वरं तोषयामि; तस्य प्रसादात् मम वंशवृद्धिकरः श्रेष्ठः पुत्रो भवेत्।

Verse 3

एवं सा निश्चयं कृत्वा लब्ध्वानुज्ञां मुनेस्ततः । क्षेत्रमेतत्समासाद्य तपस्तेपे पतिव्रता

एवं सा निश्चयं कृत्वा, मुनेस्ततः अनुज्ञां लब्ध्वा। एतत्क्षेत्रं समासाद्य सा पतिव्रता तपस्तेपे।

Verse 4

संस्थाप्य शंकरं देवं तदग्रे निर्मलोदकम् । कृत्वा वापीं सुविस्तीर्णां स्नानात्पातकनाशनीम्

शंकरं देवं संस्थाप्य, तदग्रे निर्मलोदकं न्यधात्। स्नानात् पातकनाशनीं सुविस्तीर्णां वापीं चकार।

Verse 5

ततस्तस्या गतस्तुष्टिं भगवांस्त्रिपुरांतकः । वरदोऽस्मीति तां प्राह प्रहृष्टेनांतरात्मना

ततः सा तुष्टिं गताऽस्यां भगवांस्त्रिपुरान्तकः। प्रहृष्टेनान्तरात्मना तां प्राह—वरदोऽस्मीति।

Verse 6

श्रीमहादेव उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे वरं वरय सुव्रते । यः स्थितो हृदये नित्यं नादेयं विद्यते मम

श्रीमहादेव उवाच—भद्रे, अहं ते परितुष्टोऽस्मि; सुव्रते, वरं वरय। यः नित्यं मम हृदये स्थितः, तस्मै मम नादेयं किञ्चिदपि न विद्यते।

Verse 7

वटिकोवाच । सुतं देहि सुरश्रेष्ठ मम वंशविवर्धनम् । चित्ताह्लादकरं नित्यं सुशीलं विनयान्वितम्

वटिकोवाच—सुरश्रेष्ठ, मम वंशविवर्धनं सुतं देहि; नित्यं चित्ताह्लादकरं, सुशीलं विनयान्वितं च।

Verse 8

श्रीमहादेव उवाच । भविष्यति न संदेहस्तव पुत्रः सुशोभने । यादृक्त्वया महाभागे प्रार्थितस्तद्विशेषतः

श्रीमहादेव उवाच—सुशोभने, न संशयः; तव पुत्रो भविष्यति, यथा त्वया महाभागे विशेषतः प्रार्थितः।

Verse 9

अन्यापि मानुषी याऽत्र वाप्यां स्नात्वा समाहिता । पञ्चम्यां वत्सरं यावच्छुक्लपक्षे ह्युपस्थिते । पूजयिष्यति मल्लिंगं यच्चाद्य स्थापितं त्वया

अन्यापि मानुषी याऽत्र वाप्यां स्नात्वा समाहिता। पञ्चम्यां शुक्लपक्षे वत्सरं यावत् उपस्थिते। पूजयिष्यति मल्लिङ्गं यच्चाद्य स्थापितं त्वया॥

Verse 10

साथ लप्स्यति सत्पुत्रं दत्त्वा फलमनुत्तमम् । या च दौर्भाग्यसंयुक्ता तृतीयादिवसेऽत्र वै

सा तदा लप्स्यति सत्पुत्रं दत्त्वा फलमनुत्तमम्। या च दौर्भाग्यसंयुक्ता तृतीयादिवसेऽत्र वै॥

Verse 11

स्नात्वाऽत्र सलिले पश्चान्मल्लिंगं पूजयिष्यति । सा सौभाग्य समोपेता वर्षांते च भविष्यति

स्नात्वाऽत्र सलिले पश्चान्मल्लिङ्गं पूजयिष्यति। सा सौभाग्यसमोपेता वर्षान्ते च भविष्यति॥

Verse 12

यः पुनः पुरुषश्चात्र स्नात्वा मां पूजयिष्यति । सकामो लप्स्यते कामान्विकामो मोक्षमेव च

यः पुनः पुरुषोऽत्र स्नात्वा मां पूजयिष्यति, स सकामः स्वकामाान् प्राप्नुयात्; विकामस्तु केवलं मोक्षमेव लभते।

Verse 13

एवमुक्त्वा महादेवस्ततश्चादर्शनं गतः । साऽपि लेभे सुतं व्यासात्कपिंजलमिति श्रुतम्

एवमुक्त्वा महादेवस्ततोऽदर्शनं गतः। सा च व्यासात् सुतं लेभे, कपीञ्जल इति श्रुतम्।

Verse 14

यादृक्तेन पुरा प्रोक्तो देवदेवेन शूलिना । येनैव स्थापिता चात्र देवी केलीवरी पुरा । सर्वसिद्धिप्रदा लोके तत्र याऽराधिता पुरा

यादृक् तेन पुरा प्रोक्तं देवदेवेन शूलिना, येनैवात्र पुरा देवी केलीवरी स्थापिता। सा च तत्र पुराऽराधिता लोके सर्वसिद्धिप्रदा स्मृता।