Adhyaya 146
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 146

Adhyaya 146

अध्यायेऽस्मिन् मुनयः सूतं पृच्छन्ति—आदित्यानां वसूनां रुद्राणामश्विनोश्च नामानि संख्यया कथय, तथा अस्मिन् क्षेत्रे पूजाकालक्रमं निर्दिशेति। सूतः प्रत्युवाच—वृषध्वजः शर्वः त्र्यम्बकादयः रुद्रगणाः, ध्रुवः सोमोऽनिलोऽनलः प्रभासादयश्च अष्ट वसवः, वरुणः सूर्य इन्द्र आर्यमान् धाता भगो मित्रादयश्च द्वादश आदित्याः, तथा नासत्यो दसरश्च दिव्यौ वैद्यौ अश्विनौ इति। एते त्रयस्त्रिंशद्देवाधिपाः सदा क्षेत्रे धर्मरक्षणार्थं सन्निहिता इति प्रतिपाद्यते। रुद्राणां पूजनं अष्टम्यां चतुर्दश्यां, वसूनां दशम्यां (विशेषतः अष्टम्यां), आदित्यानां षष्ठ्यां सप्तम्यां, अश्विनोः द्वादश्यां रोगशमनार्थं विधीयते। एतादृशेन नियमयुक्तभक्त्या अपमृत्युनिवारणं, स्वर्गाद्युत्तमगतिप्राप्तिः, आरोग्यलाभश्च फलरूपेण श्रूयते।

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । आदित्यानां च सर्वेषां वसुरुद्रादिकाश्विनाम् । प्रत्येकशः समाचक्ष्व नामानि त्वं महामते

ऋषय ऊचुः । आदित्यानां च सर्वेषां वसुरुद्रादिकाश्विनाम् । प्रत्येकशः समाचक्ष्व नामानि त्वं महामते ॥

Verse 2

सूत उवाच । वृषध्वजश्च शर्वश्च मृगव्याधस्तृतीयकः । अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी षष्ठ एव हि

सूत उवाच— वृषध्वजः शर्वश्च मृगव्याधस्तृतीयकः । अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी षष्ठ एव हि ॥

Verse 3

दहनश्चेश्वरश्चैव कपाली नवमस्तथा । वृषाकपिस्तु दशमो रुद्रस्त्र्यंबक एव च

दहनश्चेश्वरश्चैव कपाली नवमस्तथा । वृषाकपिस्तु दशमो रुद्रस्त्र्यंबक एव च ॥

Verse 4

धुरो ध्रुवश्च सोमश्च मखश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः

धुरो ध्रुवश्च सोमश्च मखश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥

Verse 5

वरुणश्च तथा सूर्यो भानुः ख्यातश्च तापनः । इंद्रश्चैवार्यमा चैव धाता चैव भगस्तथा

वरुणश्च तथा सूर्यो भानुः ख्यातश्च तापनः । इंद्रश्चैवार्यमा चैव धाता चैव भगस्तथा ॥

Verse 6

गभस्तिर्धर्मराजश्च स्वर्णरेता दिवाकरः । मित्रश्च वासुदेवश्च द्वादशैते च भास्कराः

गभस्तिर्धर्मराजश्च स्वर्णरेता दिवाकरः । मित्रश्च वासुदेवश्च द्वादशैते च भास्कराः ॥

Verse 7

नासत्यश्चैव दस्रश्च ख्यातावेतौ तथाश्विनौ । देववैद्यौ महाभागौ त्वाष्ट्रीगर्भसमुद्भवौ

नासत्यश्चैव दस्रश्च—एतौ ख्यातावश्विनौ। देववैद्यौ महाभागौ त्वाष्ट्रीगर्भसमुद्भवौ॥

Verse 8

त्रयस्त्रिंशत्समाख्याता एते ये सुरनायकाः । क्षेत्रेऽत्रैवास्थिता नित्यं दानवानां वधाय च

त्रयस्त्रिंशत्समाख्याता एते सुरनायकाः। क्षेत्रेऽत्रैव नित्यं तिष्ठन्ति दानवानां वधाय च॥

Verse 9

यस्तान्संपूजयेद्भक्त्या पुरुषः संयतेंद्रियः । यथोक्तदिवसे प्राप्ते नापमृत्युः प्रजायते

यस्तान् भक्त्या संपूजयेत् संयतेन्द्रियः। यथोक्तदिवसे प्राप्ते नापमृत्युः प्रजायते॥

Verse 10

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां रुद्राः पूज्या विचक्षणैः । तस्मिन्क्षेत्रे विशेषेण वांछद्भिः परमं पदम्

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां रुद्राः पूज्या विचक्षणैः। तस्मिन् क्षेत्रे विशेषेण वाञ्छद्भिः परमं पदम्॥

Verse 11

दशम्यां वसवः पूज्यास्तथाष्टम्यां विशेषतः । स्वर्गं समीहमानैश्च विलासैर्विविधैस्तथा

दशम्यां वसवः पूज्याः तथाष्टम्यां विशेषतः। स्वर्गं समीहमानैश्च विलासैर्विविधैस्तथा॥

Verse 12

सप्तम्यामथ षष्ठ्यां च पूजनीया दिवाकराः । ये वांछन्ति नराः सत्त्वं परिपंथिविवर्जितम्

सप्तम्यां षष्ठ्यां च दिवाकराः पूजनीयाः; ये नराः सत्त्वं स्थैर्यं च परिपन्थिविवर्जितं जीवनं वाञ्छन्ति।

Verse 13

देववैद्यौ तथा पूज्यौ द्वादश्यां व्याधिसंक्षयम् । ये वांछन्ति सदा मर्त्या नीरुजा सम्भवंति ते

देववैद्यौ द्वादश्यां पूज्यौ व्याधिसंक्षयाय; ये मर्त्याः सदा तद्वाञ्छन्ति ते नीरुजाः सम्भवन्ति।

Verse 146

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽमरेश्वरकुण्डमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽमरेश्वरकुण्डमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः।