Adhyaya 125

Verse 1

।सूत उवाच । ततः कर्णोत्पलातीर्थं विख्यातं चास्ति शोभनम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्न वियोगमवाप्नुयात्

सूत उवाच—ततः परं कर्णोत्पलातीर्थं विख्यातं शोभनं चास्ति। यत्र सम्यक् स्नातो नरः वियोगं न अवाप्नुयात्।

Verse 2

कथंचिदपि चेष्टेन धनेनालिजनेन च । पराक्रमेण धर्मेण कलत्रेण विशेषतः

कथंचिदपि प्रयत्नेन धनेन स्वजनैः सह । पराक्रमेण धर्मेण कलत्रेण विशेषतः ॥

Verse 3

सत्यसंध इति ख्यातः पुरासीत्पृथिवीपतिः । इक्ष्वाकुकुलसंभूतः सर्वरूपगुणैर्युतः

पुरा सत्यसंध इति ख्यातः पृथिवीपतिरासीৎ । इक्ष्वाकुकुलसंभूतः सर्वरूपगुणैर्युतः ॥

Verse 4

तस्य कर्णोत्पलानाम जाता कन्या सुशोभना । बहुपुत्रस्य चैका सा सर्वलक्षणलक्षिता

तस्य कर्णोत्पलानाम जाता कन्या सुशोभना । बहुपुत्रस्य चैका सा सर्वलक्षणलक्षिता ॥

Verse 5

अथ तस्याः पिता नाम चक्रे द्वादशमे दिने । संमंत्र्य ब्राह्मणैः सार्धं भृत्यामात्यैर्मुहुर्मुहुः

अथ तस्याः पिता नाम चक्रे द्वादशमे दिने । संमंत्र्य ब्राह्मणैः सार्धं भृत्यामात्यैर्मुहुर्मुहुः ॥

Verse 6

यस्मात्कर्णोत्पला चेयं जाता मम कुमारिका । तस्मात्कर्णोत्पलानाम जाता कन्या सुशोभना

यस्मात्कर्णोत्पला चेयं जाता मम कुमारिका । तस्मात्कर्णोत्पलानाम्ना नाम्ना ख्याता भवत्वियम् ॥

Verse 7

बहु पुत्रस्य चैका सा सर्वलक्षणलक्षिता । तस्मात्कर्णोत्पलानाम जायतां द्विजसत्तमाः

बहुपुत्रोऽपि मे सन्ति, सा त्वेका दुहिता मम । सर्वलक्षणसम्पन्ना; तस्मात् द्विजसत्तमाः, अस्याः नाम ‘कर्णोत्पला’ भवतु ॥

Verse 8

कृतनामाऽथ सा बाला वृद्धिं याति दिनेदिने । आह्लादकारिणी नित्यं कला चांद्रमसी यथा

कृतनामाऽथ सा बाला दिनेदिने विवर्धते । नित्यं हर्षप्रदा सैव, चन्द्रकलाविव वर्धिनी ॥

Verse 9

अथ सा क्रमशः प्राप्ता यौवनं बंधुलालिता । हस्ताद्धस्तं प्रगच्छंती सर्वेषां द्विजसत्तमाः

अथ सा क्रमशः प्राप्ता यौवनं बन्धुलालिता । कीर्तिः करात्करं याति सर्वेषां द्विजसत्तमाः ॥

Verse 10

अथ तां यौवनोपेतां दृष्ट्वा स पृथिवीपतिः । चिंतयामास चित्तेन कस्येमां प्रददाम्यहम्

अथ तां यौवनोपेतां दृष्ट्वा स पृथिवीपतिः । हृदि चिन्तयामास—कस्मै कन्यां प्रददाम्यहम् ॥

Verse 11

न तस्याः सदृशः कश्चिद्वरोऽत्र धरणीतले । न स्वर्गे न च पाताले किं कृत्यं मेऽधुना भवेत्

न तस्याः सदृशः कश्चिद् वरः स्यात् धरणीतले । न स्वर्गे न च पाताले; किं कर्तव्यं ममाधुना ॥

Verse 12

स एवं बहुधा ध्यात्वा तदर्थं पृथिवीपतिः । निश्चयं प्राकरोच्चित्ते प्रष्टव्योऽत्र पितामहः

स एवं बहुधा विचार्य तदर्थं पृथिवीपतिः । हृदि दृढं निश्चयं कृत्वा—अत्र पितामहः प्रष्टव्य इति मनसि न्यधात् ॥

Verse 13

मयाद्य विषये चास्मिन्स देवः प्रेरयिष्यति । तस्मै पुत्रीं प्रदास्यामि नान्यस्मै वै कथंचन

अद्यैव मम विषयेऽस्मिन्कर्मणि देवः स्वयमेव मां प्रेरयिष्यति । यं स निर्दिशति तस्मै पुत्रीं प्रदास्यामि, नान्यस्मै कदाचन ॥

Verse 14

स एवं निश्चयं कृत्वा तामादाय ततः परम् । ब्रह्मलोकं जगामाथ प्रष्टुं तस्याः कृते वरम्

एवं निश्चयं कृत्वा स तां कन्यां समादाय ततः परम् । तस्याः कृते वरं प्रष्टुं ब्रह्मलोकं जगाम ह ॥

Verse 15

अथ यावत्स संप्राप्तो ब्रह्मलोकं नरेश्वरः । तावत्संध्या समुत्पन्ना ब्राह्मी ब्राह्मणसत्तमाः

अथ यावत्स नरेश्वरः ब्रह्मलोकं संप्राप्तः । तावत् ब्राह्मी सन्ध्या समुत्पन्ना, हे ब्राह्मणसत्तमाः ॥

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा सायंतनक्रियोत्सुकः । उपविष्टः समाधिस्थस्तत्कालं समपद्यत

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा सायंतनक्रियासु उत्सुकः । उपविष्टः समाधिस्थः स तत्काले समपद्यत ॥

Verse 17

सत्यसंधोऽपि तं दृष्ट्वा समाधिस्थं पितामहम् । समाध्यंतं प्रतीक्षन्स उपविष्टः समीपतः

सत्यसन्धोऽपि स तं समाधिस्थं पितामहं दृष्ट्वा, समाधेः समाप्तिं प्रतीक्षमाणः समीपे उपविष्टः।

Verse 18

ततो विलोक्य चात्मानमात्मनि प्रपितामहः । पद्मे प्रवर्तिते सम्यगष्टपत्रे हृदि स्थिते

ततः प्रपितामहः स्वात्मानमात्मनि विलोक्य, हृदि स्थिते सम्यग्विकसितेऽष्टपत्रपद्मे तं प्रतिष्ठितं ददर्श।

Verse 19

कर्णिकामध्यगं दीप्तं बहुवर्णमतिस्थिरम् । आनंदाश्रुपरिक्लिन्नवदनः पुलकांकितः

कर्णिकामध्यगं दीप्तं बहुवर्णमतिस्थिरं तं ददर्श; आनन्दाश्रुपरिक्लिन्नवदनः पुलकाङ्कितश्चाभवत्।

Verse 20

तत आचम्य प्रक्षाल्य चरणौ सर्वतोदिशम् । अपश्यत्प्रणतः सर्वैर्ब्रह्मलोकनिवासिभिः

ततः स आचम्य सर्वतोदिशं चरणौ प्रक्षाल्य, ब्रह्मलोकनिवासिभिः सर्वैः प्रणतैः सन्निहितान् अपश्यत्।

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे राजा तामादाय शुभाननाम् । नमस्कृत्य तया सार्धं ततः प्रोवाच सादरम्

एतस्मिन्नन्तरे राजा शुभाननां तामादाय, तया सार्धं नमस्कृत्य ततः सादरं प्रोवाच।

Verse 22

अहं देव समायातो मर्त्यलोकात्तवांतिकम् । सत्यसंधो महीपाल आनर्त भुवि विश्रुतः

देव! अहं मर्त्यलोकात् तव अन्तिकं समायातः। सत्यसन्धो नाम महीपालः, आनर्तभुवि विश्रुतः।

Verse 23

इयं कर्णोत्पलानाम मम कन्या सुशोभना । अस्या भुवि मया लब्धो न समोऽत्र पतिः क्वचित्

इयं कर्णोत्पला नाम मम कन्या सुशोभना। अस्याः कृते भुवि मया न समोऽत्र पतिः क्वचित् लब्धः।

Verse 24

सदृशस्तेन चायातस्तव पार्श्वे सुरोत्तम । तस्मान्मे ब्रूहि भर्त्तारमस्या येन ददाम्यहम्

अधुना तव पार्श्वे सुरोत्तम! सदृशः कश्चिदायातः। तस्मान्मे ब्रूहि अस्याः भर्तारं, येनाहं तां यथाविधि ददामि।

Verse 25

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततः प्रोवाच पद्मजः । विहस्य सर्वदेवानां समाजे द्विजसत्तमाः

सूत उवाच—तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पद्मजस्ततः प्रोवाच। सर्वदेवानां समाजे विहस्य, हे द्विजसत्तमाः।

Verse 26

यदि पृच्छसि मे भूप कन्याधर्मपतिं प्रति । तन्नैषा कस्यचिद्देया सांप्रतं शृणु कारणम्

भूप! यदि मे कन्याधर्मपतिं प्रति पृच्छसि, तर्हि एषा सांप्रतम् कस्यचिदपि न देया। इदानीं कारणं शृणु।

Verse 27

आत्मश्रेणिप्रसूताय वयोज्येष्ठाय भूपते । कन्या देया च धर्माय यशसे कुलवृद्धये

हे भूपते, आत्मश्रेणिप्रसूताय वयोज्येष्ठाय च वराय कन्या देया; धर्मसंरक्षणाय, यशःप्राप्तये, कुलवृद्धये च।

Verse 28

सेयं तव सुता मर्त्ये ज्येष्ठभावं समाश्रिता । सर्वेषां भूमिपालानां यत्तत्त्वं कारणं शृणु

एषा तव सुता मर्त्यलोके ज्येष्ठभावं समाश्रिता; सर्वेषां भूमिपालानां यत् तत्त्वं कारणं, तत् शृणु।

Verse 29

ममांतिकं प्रपन्नस्य तव जातं युगत्रयम् । अतीता भूतले मर्त्या ये दृष्टाः प्राक्त्वया नृप

ममांतिकं प्रपन्नस्य तव युगत्रयं जातम्; भूतले प्राक्त्वया दृष्टा मर्त्याः सर्वेऽतीता, हे नृप।

Verse 30

अन्या सृष्टिः समुत्पन्ना सांप्रतं धरणीतले । न त्वं जानासि माहात्म्यान्मम लोकसमुद्भवात्

सांप्रतं धरणीतले अन्यैव सृष्टिः समुत्पन्ना; मम लोकसमुद्भवात् माहात्म्येन त्वं तां न जानासि।

Verse 31

न देवा मानुषीं भार्यां कुर्वन्ति च कथंचन । श्लेष्ममूत्रपुरीषाणां संस्थानं या विगर्हिता

देवा मानुषीं भार्यां कथंचन न कुर्वन्ति; श्लेष्ममूत्रपुरीषाणां संस्थानं या विगर्हिता।

Verse 32

तस्मादत्रैव तिष्ठ त्वं सुतया सहितो नृप । हस्त्यश्वादि च यत्किंचित्तत्सर्वं ते क्षयं गतम्

तस्मादत्रैव तिष्ठ त्वं नृप, सुतया सह; हस्त्यश्वादि यत्किञ्चित् तव सर्वं क्षयं गतं विनष्टम्।

Verse 33

पुत्राः पौत्रास्तथा भृत्या ये चान्ये बांधवास्तव । ते सर्वे निधनं प्राप्ता ये चान्ये भवतेक्षिताः

पुत्राः पौत्रास्तथा भृत्याः, ये चान्ये तव बान्धवाः; ते सर्वे निधनं प्राप्ताः, ये चान्ये भवता दृष्टाः।

Verse 34

स तथेति प्रतिज्ञाय स्थितः पार्थिवसत्तमः । यावत्तावत्सुदुःखार्ता रुदतीसाऽब्रवीत्सुता

स तथेति प्रतिज्ञाय पार्थिवसत्तमः स्थितः। अथ किञ्चित्कालानन्तरं सुदुःखार्ता सुताऽश्रुपूर्णा रुरोद, अब्रवीच्च।

Verse 35

नाहं तात वसिष्यामि स्थानेस्मिन्ब्रह्मसंभवे । सखीजनपरित्यक्ता बंधुवर्गविनाकृता

नाहं तात वसिष्यामि स्थानेऽस्मिन् ब्रह्मसम्भवे; सखीजनपरित्यक्ता बन्धुवर्गविनाकृता।

Verse 36

तस्माद्यास्यामि तत्रैव यत्र सा जननी मम । ताश्च सख्यः कृतानंदा याभिः संक्रीडितं मया

तस्माद्यास्यामि तत्रैव यत्र सा जननी मम; ताश्च सख्यः कृतानन्दाः याभिः सह मया संक्रीडितम्।

Verse 37

भर्त्रा विनाकृता नाहं नयिष्ये कालसंस्थितिम् । तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ यत्र मे जननी स्थिता

भर्तृवियोगेनाहं न कालसंस्थितिं नयिष्यामि। तस्मात् द्रुतं गच्छ तत्र यत्र मे जननी वसति॥

Verse 38

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्नेहार्द्रेण स चेतसा । तामादाय ततः प्राप्तः स्वं देशं पार्थिवोत्तमः

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स स्नेहार्द्रेण चेतसा। तामादाय ततः पार्थिवोत्तमः स्वदेशं प्रत्यपद्यत॥

Verse 39

यावत्पश्यति तावत्स स्थलस्थाने जलाशयान् । जलस्थानेषु संजाताः स्थलसंघाः सुदुर्गमाः

यावत् पश्यति तावत् स स्थलस्थाने जलाशयान् ददर्श। जलस्थानेषु च संजाताः स्थलसंघाः सुदुर्गमाः॥

Verse 40

अन्ये लोकास्तथा धर्मास्तेषां मध्ये व्यवस्थिताः । पृच्छन्नपि न जानाति संबंधं केनचित्सह

अन्ये लोकास्तथा धर्मास्तेषां मध्ये व्यवस्थिताः। पृच्छन्नपि न जानाति स संबंधं केनचित्सह॥

Verse 41

तथा मर्त्यानिलस्पृष्टन्द्यतत्त्कणात्स महीपतिः । सा च कन्या जराग्रस्ता संजाता श्वेतमूर्द्धजा

तथा मर्त्यानिलस्पर्शमात्रेण स महीपतिः परिवर्तितः। सा च कन्या जराग्रस्ता जाता श्वेतमूर्द्धजा॥

Verse 42

वलिभिः पूर्णितांगी च शीर्णदंता कुचच्युता । अमनोज्ञा विरूपांगी चिपिटाक्षी द्विजोत्तमाः

तस्याः सर्वाङ्गे वलयः पूर्णाः, दन्ताः शीर्णाः, कुचौ च्युतौ। सा अमनोज्ञा विरूपाङ्गी चिपिटाक्षी बभूव, हे द्विजोत्तमाः।

Verse 43

सोपि राजा तथाभूतो वेपमानः पदेपदे । पप्रच्छ भूपतिः कोत्र देशः कोयं पुरं च किम्

सोपि राजा तथारूपो भूत्वा पदेपदे वेपमानः। भूपतिः पप्रच्छ—कोऽत्र देशः? किमिदं पुरं च?

Verse 44

अथ प्रोचुर्जनास्तस्य देश आनर्त इत्ययम् । अयं भूपोत्र विख्यातः सुधर्मज्ञो बृहद्बलः

अथ जनास्तं प्रति प्रोचुः—अयं देश आनर्त इति। अयं च भूपनप्तृ विख्यातः, सुधर्मज्ञो बृहद्बलः।

Verse 46

यत्रैते मुनयः शांता दांताश्चाष्टगुणे रताः । तपरता महाभागाः स्नानजप्ययपरायणाः

यत्रैते मुनयः शान्ता दान्ताश्चाष्टगुणेषु रताः। तपःपराः महाभागाः स्नान-जप्य-यम-परायणाः।

Verse 47

ततः स तु समाकर्ण्य रुरोद कृतनिःस्वनः । स्वसुतां तां समालिंग्य दुःखशोकसमन्वितः

ततः स तदाकर्ण्य कृतनिःस्वनो रुरोद। स्वसुतां तां समालिङ्ग्य दुःख-शोक-समन्वितः।

Verse 48

तौ च वृद्धतमौ दृष्ट्वा रुदतौ कृपयान्विताः । सर्वे लोकाः समाजग्मुः पप्रच्छुश्च सुदुःखिताः

तौ चातिवृद्धौ दृष्ट्वा रुदन्तौ करुणान्विताः । सर्वे जनाः समागत्य सुदुःखिताः पप्रच्छुरिदम् ॥

Verse 49

एतत्प्राप्तिपुरंनाम एषा साभ्रमती नदी । गर्तातीर्थमिदं पुण्यमेतस्याः परिकीर्तितम्

एतत् प्राप्‍तिपुरं नाम, एषा साभ्रमती नदी । अत्र गर्ततीर्थं पुण्यं तस्याः सम्बन्धि कीर्तितम् ॥

Verse 50

किं ते नष्टः प्रियः कश्चित्किं वा जातो धनक्षयः । पराभूतोसि वा किं त्वं केनापि वद मा चिरम्

किं ते प्रियः कश्चिन्नष्टो वा धनक्षयोऽभवत् । पराभूतोऽसि वा केन, वद शीघ्रं मा चिरम् ॥

Verse 51

धर्मज्ञो दुष्टहंता च साधूनां पालने रतः । राजा बृहद्बलोस्माकं येन ते कुरुते सुखम्

धर्मज्ञो दुष्टहन्ता च साधूनां पालनप्रियः । अस्माकं राजा बृहद्बलः, येन ते सुखमावहति ॥

Verse 54

ततो भूयः समायातो यावत्पश्यामि भूतलम् । तावद्विलोमतां प्राप्तं सर्वं नो वेद्मि किञ्चन

ततो भूयः समायातो यावत् पश्यामि भूतलम् । तावद् विपर्ययं प्राप्तं सर्वं, न किञ्चिदवगच्छामि ॥

Verse 55

तच्छ्रुत्वा ते जना गत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । बृहद्बलाय तत्सर्वमाचख्युस्तुष्टिसंयुताः

तदाकर्ण्य ते जनाः गत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । तुष्टिसंयुताः सर्वं तद् बृहद्बलाय न्यवेदयन् ॥

Verse 56

सोऽपि तत्सर्वमाकर्ण्य ततः शीघ्रतरं गतः । पद्भ्यामेव स्थितो यत्र सत्यसन्धो महीपतिः

सोऽपि सर्वमिदं श्रुत्वा ततः शीघ्रतरं गतः । यत्र पादाभ्यामेव स्थितः सत्यसन्धो महीपतिः ॥

Verse 57

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैः कृतांजलिपुटः स्थितः । स्वागतं ते महीपाल भूयः सुस्वागतं च ते

ततः तं प्रणिपत्योच्चैः कृताञ्जलिपुटः स्थितः । ‘स्वागतं ते महीपाल, भूयः सुस्वागतं च ते’ ॥

Verse 58

इदं राज्यं निजं भूयो मया भृत्येन सादरम् । कुरुष्व स्वेच्छया देहि दानानि विविधानि च

इदं राज्यं निजं भूयो मया भृत्येन सादरम् । कुरुष्व स्वेच्छया, देहि दानानि विविधानि च ॥

Verse 59

ततस्तं च समालिंग्य शिरस्याधाय चासकृत् । उवाचाश्रुपरिक्लिन्नवदनो गद्गदाक्षरम्

ततः तं च समालिङ्ग्य शिरस्याधाय चासकृत् । अश्रुपरिक्लिन्नवदनो गद्गदाक्षरमब्रवीत् ॥

Verse 62

बृहद्बल उवाच । पारंपर्येण राजेंद्र मयैतत्सकलं श्रुतम् । सत्यसंधो महीपालः कन्यामादाय निर्गतः

बृहद्बल उवाच—राजेन्द्र, परम्परया मयैतत्सर्वं श्रुतम्। सत्यसन्धो महीपालः कन्यामादाय निर्गतः॥

Verse 63

कुत्रचिन्न समायातः स भूयोऽपि पुरोत्तमे । ततस्तत्सचिवै राज्यं प्रतिपाल्य चिरं नृप । अभिषिक्तस्ततः पुत्रः सुहयोनाम विश्रुतः

स भूयोऽपि पुरोत्तमे कुत्रचिन्न समायातः। ततस्तत्सचिवैः राज्यं चिरं प्रतिपालितम्॥ ततः पुत्रोऽभिषिक्तोऽभूत् सुहयोनाम विश्रुतः॥

Verse 64

तस्याहं क्रमशो जातः सप्तसप्ततिमो विभो । पुरुषस्तव वंशस्य समुद्भूतो महापतिः

तस्मात् क्रमशोऽहं जातः सप्तसप्ततिमो विभो। तव वंशसमुद्भूतो महापतिः नराधिपः॥

Verse 65

तस्मादत्रैव कल्याणे स्थानेऽस्मिन्मेध्यतां गते । गर्तातीर्थे कुरु विभो तपस्त्वमनया सह

तस्मादत्रैव कल्याणे स्थानेऽस्मिन् मेध्यतां गते। गर्तातीर्थे कुरु विभो तपस्त्वमनया सह॥

Verse 66

येन ते चरणौ नित्यं प्रणिपत्य त्रिसंधिजम् । श्रेयः प्राप्नोम्यसंदिग्धं प्रसादः क्रियतामिति

येन ते चरणौ नित्यं प्रणिपत्य त्रिसन्धिजम्। श्रेयः प्राप्नोम्यसन्दिग्धं प्रसादः क्रियतामिति॥

Verse 67

सत्यसंध उवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे मयासीत्स्थापितं पुरा । लिंगं वृषभनाथस्य तावदस्ति सुपुत्रक

सत्यसन्ध उवाच—हाटकेश्वरज-क्षेत्रे मया पुरा वृषभनाथस्य लिङ्गं स्थापितम्; तत् अद्यापि तत्रैव तिष्ठति, सुपुत्रक।

Verse 68

तत्तस्याराधनं नित्यं करिष्यामि दिवानिशम् । तस्मात्प्रापय मां तत्र अनया सुतया सह

तस्य तत्तदाराधनं नित्यं दिवानिशं करिष्यामि; अतः अनया सुतया सह मां तत्र प्रापय।

Verse 69

एवं तयोः प्रवदतोरन्योन्यं भूमिपालयोः । गर्त्तातीर्थात्समायाता ब्राह्मणाः कौतुकान्विताः । श्रुत्वा भूमिपतिं प्राप्तं चिरंतनगुरुं शुभम्

एवं तयोर्भूमिपालयोरन्योन्यं प्रवदतोः, गर्त्तातीर्थात् कौतुकान्विता ब्राह्मणाः समायाताः; भूमिपतिं प्राप्तं श्रुत्वा चिरन्तनगुरुं शुभं तत्र समागमन्।

Verse 70

ततः स पार्थिवस्तेषां दत्त्वार्घं प्रांजलिः स्थितः । प्रोवाच स्वर्गवृत्तांतमास्यतामिति सादरम्

ततः स पार्थिवस्तेषामर्घ्यं दत्त्वा प्राञ्जलिः स्थितः; सादरम् उवाच—आस्यतां, स्वर्गवृत्तान्तं ब्रूत।

Verse 71

अथ ते ब्राह्मणाः सर्वे यथाज्येष्ठं यथासुखम् । उपविष्टा नरेंद्रस्य चतुर्दिक्षु सुविस्मिताः । पप्रच्छुस्तं च भूपालं वार्तां ब्रह्मगृहोद्भवाम्

अथ ते ब्राह्मणाः सर्वे यथाज्येष्ठं यथासुखम्, चतुर्दिक्षु नरेन्द्रस्य समीपे सुविस्मिताः उपविष्टाः; तं भूपालं ब्रह्मगृहोद्भवां वार्तां पप्रच्छुः।

Verse 72

यथा स तत्र निर्यात आगतश्च यथा पुरा । आलापाः पद्मयोनेश्च यथा जातास्त्वनेकशः

(ते पप्रच्छुः) यथा स तस्मात् स्थानात् निर्यातः, यथा च पूर्ववत् पुनरागतः; तथा पद्मयोनेः (ब्रह्मणः) सह नानाविधा आलापाः कथं बहुधा जाताः इति।

Verse 73

ततः कथांतमासाद्य सत्यसंधो महीपतिः । किंचिदासाद्य तं प्राह समीपस्थं बृहद्बलम्

ततः कथायाः अन्तं प्राप्य सत्यसन्धो महीपतिः, किंचित् समीपं गत्वा, समीपस्थितं बृहद्बलं प्रति प्राह।

Verse 74

मया इष्टं मखैश्चित्रैरनेकैर्भूरिदक्षिणैः । दानानि च विचित्राणि येषां संख्या न विद्यते

मया चित्रैर्मखैरनेकैर्भूरिदक्षिणैः इष्टम्; दानानि च विचित्राणि दत्तानि, येषां संख्या न विद्यते।

Verse 75

एकदाहं गतः पुत्र चमत्कारपुरोत्तमे । दृष्टं मया पुरं तच्च समंताद्ब्राह्मणैवृतम्

एकदा अहं, पुत्र, चमत्कारपुरोत्तमे गतः; मया तत् पुरं दृष्टं, यत् समन्तात् ब्राह्मणैः आवृतम्।

Verse 76

जपस्वाध्यायसंपन्नैरग्निहोत्रपरायणैः । गृहस्थधर्मसंपन्नैर्लोकद्वयफलान्वितैः

तत् पुरं जपस्वाध्यायसंपन्नैः, अग्निहोत्रपरायणैः, गृहस्थधर्मसंपन्नैः, लोकद्वयफलान्वितैः जनैः परिपूर्णम् आसीत्।

Verse 77

ततश्च चिंतितं चित्ते स वन्यो मम पूर्वजः । येनैषोपार्जिता कीर्तिः शाश्वती क्षयवर्जिता

ततः स्वहृदि मया चिन्तितं—स मे पूर्वजः खलु वन्यः (उदारः), येनैषा शाश्वती क्षयवर्जिता कीर्तिरुपार्जिता।

Verse 78

तस्मादहमपि स्थाप्य पुरमीदृक्समुच्छ्रितम् । ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तत्कीर्तिपरिवृद्धये

तस्मादहमपि एतादृशीं समुच्छ्रितां पुरीं स्थापयित्वा, तस्याः कीर्तेः परिवृद्धये ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि।

Verse 79

एवं चितयमानस्य मम नित्यं महीपते । अवांतरेण संजातं ब्रह्मलोकप्रयाणकम्

एवं नित्यं मया चिन्तयतः, हे महीपते, अवान्तरेण मम ब्रह्मलोकप्रयाणकं संजातम्।

Verse 80

एतदेकं हि मे चित्ते पश्चात्तापकरं स्थितम् । नान्यत्किंचिन्महीपाल कृतकृत्यस्य सर्वतः

एतदेवैकं मे चित्ते पश्चात्तापकरं स्थितम्; अन्यत् किञ्चिन्महीपाल सर्वतः कृतकृत्यस्य नास्ति।

Verse 81

तस्मात्प्रार्थय विप्रेंद्रान्कांश्चिदेषां महात्मनाम् । येन यच्छामि सुस्थानं कृत्वा तेभ्यस्तवाज्ञया

तस्मात् विप्रेन्द्रान् एषां महात्मनां कांश्चित् प्रार्थय; येन तवाज्ञया अहं सुस्थानं कृत्वा तेभ्यः यच्छामि।

Verse 82

ततः स प्रार्थयामास तदर्थं ब्राह्मणोत्तमान् । ममोपरि दयां कृत्वा क्रियतां भोः परिग्रहः

ततः स तदर्थं ब्राह्मणोत्तमान् प्रार्थयामास— “ममोपरि दयां कृत्वा, भोः, परिग्रहः क्रियताम्।”

Verse 83

अस्य भूपस्य सद्भक्त्या यच्छतः पुरमुत्तमम् । अहं वः पालयिष्यामि सर्वे मद्वंशजाश्च ते

“अस्य भूपस्य सद्भक्त्या यच्छतः पुरमुत्तमम्; अहं वः पालयिष्यामि, सर्वे च मद्वंशजाः भविष्यथ।”

Verse 84

ततः कांश्चित्सुकृच्छ्रेण समानीय बृहद्बलः । राज्ञे निवेदयामास एतेभ्यो दीयतामिति

ततः बृहद्बलः सुकृच्छ्रेण कांश्चित् समानीय राज्ञे निवेदयामास— “एतेभ्यो दीयताम्” इति।

Verse 85

ततः प्रक्षाल्य सर्वेषां पादान्स पृथिवीपतिः । सत्यसंधो ददौ तेभ्यः पुरार्थं भूमिमुत्तमाम्

ततः सत्यसंधः पृथिवीपतिः सर्वेषां पादान् प्रक्षाल्य तेभ्यः पुरार्थं भूमिमुत्तमां ददौ।

Verse 86

बृहद्बलस्य चादेशं ददौ संप्रस्थितः स्वयम् । त्वयैतद्योग्यतां नेयं पुरं परपुरंजय

स स्वयम् संप्रस्थितः बृहद्बलाय चादेशं ददौ— “त्वयैतत् पुरं योग्यतां नेयम्, परपुरंजय।”

Verse 87

गत्वा च स तया सार्धं तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरम् । तल्लिंगं प्राप्य संहृष्टश्चिरं तेपे तपस्ततः

स तया सह गत्वा तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरं प्राप; तल्लिङ्गं प्राप्य संहृष्टः स चिरकालं तत्र तपस्तेपे।

Verse 88

सापि कर्णोत्पला प्राप्य किंचित्पुण्यं जलाशयम् । तपस्तेपे प्रतिष्ठाप्य गौरीं श्रद्धासमन्विता

सा अपि कर्णोत्पला किंचित्पुण्यं जलाशयं प्राप्य तत्र गौरीं प्रतिष्ठाप्य श्रद्धायुक्ता तपस्तेपे।

Verse 89

एतस्मिन्नंतरे राजा कालधर्ममुपागतः । आनर्ताधिपतिर्युद्धे हतः पुत्रैः समन्वितः

एतस्मिन्नन्तरे राजा कालधर्मं प्राप; आनर्ताधिपतिः स पुत्रैः सह युद्धे हतः।

Verse 90

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे गर्तातीर्थसमुद्भवाः । सत्यसंधं समभ्येत्य प्रोचुर्दुःखसमन्विताः

ततः सर्वे गर्तातीर्थसम्बद्धा ब्राह्मणाः सत्यसन्धं समभ्येत्य दुःखयुक्ताः प्रोचुः।

Verse 91

परिग्रहः कृतोऽस्माभिः केवलं पृथिवीपते । न च किंचित्फलं जातं वृत्तिजं नः पुरोद्भवम्

‘परिग्रहः कृतोऽस्माभिः केवलं, हे पृथिवीपते; न च किञ्चित्फलं जातं, नः पुरोद्भवा वृत्तिरपि न।’

Verse 92

तस्मात्कुरु स्थितिं त्वं च स्वधर्मपरिवृद्धये । येन तद्वर्तनोपायो ह्यस्माकं नृपसत्तम

तस्मात् त्वं नृपसत्तम स्वधर्मपरिवृद्धये स्थितिं कुरु; येन अस्माकं जीवनोपायः सद्वर्तनस्य च उपायो भवेत्।

Verse 93

सत्यसंध उवाच । आनर्त्ताधिपतिश्चाहं सत्यसंध इति स्मृतः । मम कर्णोत्पलानाम सुतेयं दयिता सदा । सोहमस्याः प्रदानार्थं ब्रह्मलोकमितो गतः । प्रष्टुं पितामहं देवं स्थितस्तत्र मुहूर्तवत्

सत्यसंध उवाच—अहं आनर्त्ताधिपतिः, सत्यसंध इति स्मृतः। मम कर्णोत्पलानाम सुता दयिता सदा। तस्याः प्रदानार्थम् इतो ब्रह्मलोकं गतः; पितामहं देवं प्रष्टुं तत्र मुहूर्तवत् स्थितवान्।

Verse 94

सत्यसन्ध उवाच । संन्यस्तोऽहं द्विजश्रेष्ठा वृत्तिं कर्तुं न च क्षमः । यदि मे स्यात्पुमान्कश्चिदन्वयेऽपि न संशयः

सत्यसंध उवाच—अहं संन्यस्तः, द्विजश्रेष्ठाः; वृत्तिं कर्तुं न च क्षमः। यदि मे कश्चित् पुमान् अन्वये स्यात्, अत्र न संशयः।

Verse 95

तस्माद्व्रजथ हर्म्यं स्वं प्रसादः क्रियतां मम । अभाग्यैर्भवदीयैश्च हतो राजा बृहद्बलः

तस्मात् स्वहर्म्यं व्रजत; मम प्रसादः क्रियताम्। भवदीयाभाग्यैः अभाग्यैश्च बृहद्बलो राजा हतः।

Verse 96

एवमुक्ताश्च ते विप्रा मत्वा तथ्यं च तद्वचः । स्वस्थानं त्वरिता जग्मुः सोऽपि चक्रे तपश्चिरम्

एवमुक्ताः ते विप्राः तद्वचः तथ्यं मत्वा स्वस्थानं त्वरिता जग्मुः; सोऽपि चिरं तपश्चक्रे।

Verse 125

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सत्यसन्धनृपतिवृत्तान्तवर्णनंनाम पंचविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ‘सत्यसन्धनृपतिवृत्तान्तवर्णनम्’ इति नाम पञ्चविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः।