Adhyaya 113

Verse 1

सूत उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे गतकोपा दधुर्मतिम् । यज्ञकर्मसु गार्हस्थ्ये पुत्रपौत्रसमुद्भवे

सूत उवाच—ततः ते सर्वे ब्राह्मणाः गतकोपाः सन्तः, यज्ञकर्मसु गार्हस्थ्ये च, पुत्रपौत्रसमुद्भवे च, मनो दधुः।

Verse 2

एतस्मिन्नंतरे राजा स तान्प्राप्तान्द्विजोत्तमान् । श्रुत्वा भक्ति समायुक्तः प्रणामार्थमुपागतः

एतस्मिन्नन्तरे स राजा तान् प्राप्तान् द्विजोत्तमान् श्रुत्वा भक्तिसमायुक्तः प्रणामार्थम् उपागतः।

Verse 3

श्रुत्वा कोपगतां वार्तामुपशामकृतां तथा । गार्हस्थ्याप्रतिपन्नानां वाक्यैर्भार्यासमुद्भवैः

कोपगतां वार्तां श्रुत्वा तथा उपशामकृतां च, गार्हस्थ्याप्रतिपन्नानां भार्यासमुद्भवैर्वाक्यैः।

Verse 4

ततः प्रणम्य तान्सर्वान्साष्टांगं स महीपतिः । ततः कृतांजलिपुटः प्रोवाच विनतः स्थितः

ततः स महीपतिः तान् सर्वान् साष्टाङ्गं प्रणम्य; ततः कृताञ्जलिपुटो विनतः स्थितः प्रोवाच।

Verse 5

युष्मदीयप्रसादेन संप्राप्तं जन्मनः फलम् । मया रोगविनाशेन तस्माद्ब्रूत करोमि किम्

युष्मदीयप्रसादेन संप्राप्तं जन्मनः फलम्; मया रोगविनाशेन, तस्माद् ब्रूत—करोमि किम्?

Verse 6

ब्राह्मणा ऊचुः । भार्यया तव राजेंद्र वयं सर्वत्र वासिनः । नीताः कृतार्थतां दत्त्वा रत्नानि विविधानि च

ब्राह्मणा ऊचुः—भार्यया तव राजेन्द्र वयं सर्वत्र वासिनः; नीताः कृतार्थतां दत्त्वा रत्नानि विविधानि च।

Verse 7

तस्मात्पुरवरं कृत्वा क्षेत्रेऽत्रैव सुशोभने । अस्माकं देहि गार्हस्थ्यं येन सम्यक्प्रजायते

तस्मादत्रैव सुशोभने क्षेत्रे पुरवरं निर्माय, अस्मभ्यं गार्हस्थ्याश्रमं देहि; येन वयं सम्यक् सन्ततिभिः समृद्धिं प्राप्नुयाम।

Verse 8

यजामो विविधैर्यज्ञैः सदा संपूर्णदक्षिणैः । इमं लोकं परं चैव साधयामः सदास्थिताः

वयं नानाविधैः यज्ञैः सदा संपूर्णदक्षिणैः यजामः; एवं सदास्थिताः सन्तोऽस्मिन् लोके परलोके च सिद्धिं साधयामः।

Verse 9

तच्छ्रुत्वा पार्थिवो हृष्टस्तथेत्युक्त्वा ततः परम् । अनुकूलदिने प्राप्ते शिल्पानाहूय भूरिशः

तदाकर्ण्य पार्थिवो हृष्टः ‘तथास्तु’ इत्युक्त्वा; ततः परं शुभदिने प्राप्ते भूरिशः शिल्पिनोऽहूय।

Verse 10

पुरं प्रकल्पयामास बहुप्राकारसंकुलम् । प्राकारपरिखायुक्तं गोपुरैः समलंकृतम्

स बहुप्राकारसंकुलं पुरं प्रकल्पयामास; प्राकारपरिखायुक्तं गोपुरैः समलंकृतं च।

Verse 11

अथाष्टषष्टिविप्राणां तत्र मध्ये नृपोत्तमः । अष्टषष्टिगृहाण्येव चकार सुबृहंति च

अथ तत्र मध्ये नृपोत्तमः अष्टषष्टिविप्राणां कृते अष्टषष्टिगृहाण्येव चकार—सुबृहन्ति विशालानि।

Verse 12

मत्तवारणजुष्टानि दीर्घिकासहितानि च । गृहोद्यानैः समेतानि यथा राजगृहाणि च

तानि गृहाणि राजगृहाणिव सदृशानि बभूवुः—मत्तवारणैः सेवितानि, दीर्घिकासहितानि, गृहोद्यानैः समलङ्कृतानि च।

Verse 13

तथा कृत्वाऽथ रत्नौघैः पूरयित्वा तथा परैः । ददौ तेभ्यो अष्टषष्टिं च ग्रामाणां तदनंतरम्

तथा कृत्वाऽथ रत्नौघैः परैश्च धनैः करान् पूरयित्वा, तदनन्तरं तेभ्यः षट्षष्टिं ग्रामान् ददौ।

Verse 14

ततः सर्वान्समाहूय पुत्रपौत्रांस्तदग्रतः । प्रोवाच तारनादेन श्रूयतां जल्पतो मम

ततः सर्वान् समाहूय पुत्रपौत्रान् पुरतः स्थापयित्वा, तारनादेन प्रोवाच—श्रूयतां जल्पतो मम।

Verse 15

एतत्पुरं मया दत्तमेभिर्ग्रामैः समन्वितम् । एतेभ्यो ब्राह्मणेंद्रेभ्यः श्रद्धापूतेन चेतसा

एतत् पुरं मया एभिर्ग्रामैः समन्वितं, श्रद्धापूतेन चेतसा एतेभ्यो ब्राह्मणेन्द्रेभ्यः प्रदत्तम्।

Verse 16

तस्माद्रक्षा प्रकर्तव्या यथा न स्यात्क्षतिः क्वचित् । कष्टं वा ब्राह्मणेंद्राणां तथा चैव पराभवम्

तस्माद् रक्षा प्रकर्तव्या यथा क्वचित् क्षतिः न स्यात्; ब्राह्मणेन्द्राणां कष्टं न, न च पराभवोऽपि।

Verse 17

अस्मद्वंशसमुद्भूतो यस्त्वेतांस्तोषयिष्यति । अन्यो वा भूपतिर्वृद्धिमग्र्यां नूनं स यास्यति

अस्मद्वंशसमुद्भूतोऽन्यो वा यो भूपतिः, एतान् ब्राह्मणेन्द्रान् तुष्टिं नयति पोषयति च; स नूनम् अग्र्यां वृद्धिं परमसमृद्धिं च प्राप्स्यति।

Verse 18

यश्चापराधसंयुक्तानेतान्खेदं नयिष्यति । योजयिष्यति वा क्लेशैर्विविधैर्वा पराभवैः । स शत्रुभिः पराभूतो वेष्टितो विविधैर्गदैः

यः पुनरपराधयुक्तः एतान् खेदं नयेत्, विविधक्लेशैर्वा पराभवैर्वा योजयेत्; स शत्रुभिः पराभूतो विविधैर्गदैः परिवेष्टितो भवेत्।

Verse 19

इह लोके वियोगादीन्प्राप्य क्लेशान्सुदारुणान् । रौरवादिषु रौद्रेषु नरकेषु प्रयास्यति

इह लोके वियोगादीन् सुदारुणान् क्लेशान् प्राप्य, ततः परं रौरवादिषु रौद्रेषु नरकेषु प्रयास्यति।

Verse 20

एवमुक्त्वा ततः सर्वं तेषां कृत्यं महीपतिः । स्वयमेवाकरोन्नित्यं दिवारात्रमतंद्रितः

एवमुक्त्वा महीपतिः ततः तेषां सर्वं कृत्यं स्वयमेव नित्यं दिवारात्रम् अतन्द्रितः अकरोत्।

Verse 21

अथ ता ब्राह्मणेंद्राणां भार्याः सर्वाः द्विजोत्तमाः । दमयंत्याः समासाद्य प्रासादं स्नेहवत्सलाः

अथ ता ब्राह्मणेन्द्राणां भार्याः सर्वाः द्विजोत्तमाः, स्नेहवत्सलाः दमयन्त्याः प्रासादं समासाद्य।

Verse 22

कुंकुमागरुकर्पूरैः पुष्पैर्गंधैः पृथग्विधैः । तदर्च्चा पूजयामासुः स च राजा दिनेदिने

कुङ्कुमागरुकर्पूरैः पुष्पैर्गन्धैश्च नानाविधैः तां पूज्यां मूर्तिमर्चयामासुः; स च राजा दिनेदिने तामेव सम्यक् पूजयामास।

Verse 23

अथ ताः प्रोचुरन्योन्यं तापस्यस्तत्पुरः स्थिताः । तस्यभूपस्य संतोषं जनयंत्यो द्विजोत्तमाः

अथ ताः तापस्यः तस्य पुरः स्थिताः परस्परं प्रोचुः; द्विजोत्तमाः ताः तस्य भूपस्य हृदि संतोषं जनयन्त्यः।

Verse 24

यदास्माकं गृहे वृद्धिः कदाचित्संभविष्यति । तदग्रतश्च पश्चाच्च दमयंत्याः प्रपूजनम् । करिष्यामो न संदेहः सर्वकृत्येषु सर्वदा

यदा अस्माकं गृहे वृद्धिः कदाचित् सम्भविष्यति, तदा अग्रतः च पश्चात् च दमयन्त्याः विशेषपूजनं करिष्यामः; सर्वकृत्येषु सर्वदा, न संशयः।

Verse 25

एनां दृष्ट्वा कुमारी या वेदिमध्यं गमिष्यति । सा भविष्यत्यसंदेहः पत्युः प्राणसमा सदा

एनां दृष्ट्वा या कुमारी वेदिमध्यं गमिष्यति, सा निःसन्देहं सदा पत्युः प्राणसमा भविष्यति।

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कन्यायज्ञ उपस्थिते । दमयंती प्रद्रष्टव्या पूजनीया प्रयत्नतः

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कन्यायज्ञ उपस्थिते दमयन्ती प्रद्रष्टव्या, पूजनीया च प्रयत्नतः।

Verse 27

सूत उवाच । एवं तत्र पुरे तेन भूभुजा सुमहात्मना । अष्टषष्टिं च संस्थाप्य गोत्राणां निर्वृतिः कृता

सूत उवाच । एवं तस्मिन् पुरे तेन सुमहात्मना भूभुजा अष्टषष्टिं गोत्राणि विधिवत् संस्थाप्य द्विजगोत्राणां निर्वृतिः शान्तिश्च कृता ।

Verse 28

तेषामपि च चत्वारि गोत्राण्युर गजाद्भयात् । गतानि तत्र यत्र स्युस्तानि पूर्वोद्भवानि च । चतुःषष्टिः स्थिता तत्र पुरे शेषा द्विजन्मनाम्

तेषां मध्ये चत्वारि गोत्राणि उरगगजभयात् तत्रात्यजन्; यत्र यत्र स्युः तत्र गतानि, तानि पूर्वोद्भवानि। शेषा चतुःषष्टिर्द्विजन्मनां तस्मिन् पुरे स्थिता।

Verse 29

ऋषय ऊचुः । कीदृङनागभयं तेषां येन ते विगता विभो । परित्यज्य निजं स्थानमेतन्नो विस्तराद्वद

ऋषय ऊचुः । कीदृशं नागभयं तेषां येन ते, विभो, निजस्थानं परित्यज्य विगताः? एतत् नः विस्तरेण वद।

Verse 30

सूत उवाच । आनर्त्ताधिपतिः पूर्वमासीन्नाम्ना प्रभंजनः । धर्मज्ञः सुप्रतापी च परपक्षक्षयावहः

सूत उवाच । पूर्वम् आनर्त्ताधिपतिः प्रभञ्जन इति नाम्ना आसीत्; स धर्मज्ञः सुप्रतापी च परपक्षक्षयावहश्च।

Verse 32

ततस्तेन समाहूय दैवज्ञाञ्छास्त्रपंडितान् । तेषां निवेदितं सर्वं कालं तस्य समुद्भवम्

ततः स तेन दैवज्ञान् शास्त्रपण्डितांश्च समाहूय, तेषां सर्वं निवेदयामास—विशेषतः तस्य कालं च समुद्भवम्।

Verse 33

दैवज्ञा ऊचुः । एष ते पृथिवीपाल जातः पुत्रः सुगर्हित । काले ऽनिष्टप्रदे रौद्रे गंडांत त्रितयोद्भवे

दैवज्ञा ऊचुः—हे पृथिवीपाल, एष तव पुत्रः सुगर्हिते काले जातः; रौद्रेऽनिष्टप्रदे काले गण्डान्ते त्रितयोद्भवे।

Verse 34

कथंचिदपि यद्येष जीवयिष्यति पार्थिव । पितृमातृपुरार्थे च देशानुत्सादयिष्यति

कथंचिदपि यदि एष जीवयिष्यति पार्थिव, तर्हि पितृमातृपुरार्थे च नगरराज्यलिप्सया देशान् उत्सादयिष्यति।

Verse 35

राजोवाच । अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र दैवो वा मानुषोऽपि वा । येन संजायते क्षेमं पुत्रस्य विषयस्य च

राजोवाच—अत्र कश्चिदुपायोऽस्ति वा? दैवो मानुषो वा, येन पुत्रस्य विषयस्य च क्षेमं संजायेत।

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । यथा समुत्थितं यंत्रं यंत्रेण प्रतिहन्यते । यथा बाणप्रहाराणां कवचं वारणं भवेत । तथा ग्रहविकाराणां शांतिर्भवति वारणम्

ब्राह्मणा ऊचुः—यथा समुत्थितं यन्त्रं यन्त्रेण प्रतिहन्यते, यथा बाणप्रहाराणां कवचं वारणं भवेत; तथा ग्रहविकाराणां शान्तिर्वारणरूपा भवति।

Verse 37

तस्मान्नित्यमनुद्विग्नः शांतिकं कुरु भूपते । येन सर्वे ग्रहाः सौम्या जायंते च शुभावहाः

तस्मान्नित्यमनुद्विग्नः शान्तिकं कुरु भूपते; येन सर्वे ग्रहाः सौम्या जायन्ते च शुभावहाः।

Verse 38

अनिष्टस्थानसंस्थेषु ग्रहेषु विषमेषु च । ततः स सत्वं गत्वा चमत्कारपुरं नृपः

अनिष्टस्थानसंस्थितेषु ग्रहेषु विषमेषु च कालेषु, नृपः स धैर्यं समादाय चमत्कारपुरं जगाम।

Verse 39

तत्र विप्रान्समावेश्य सर्वान्प्रोवाच सादरम् । वयं युष्मत्प्रसादेन राज्यं कुर्मः सदैव हि

तत्र सर्वान् विप्रान् समावेश्य सादरं प्रोवाच—युष्मत्प्रसादेनैव वयं सदैव राज्यं कुर्मः।

Verse 40

ये ऽतीता ये भविष्यंति वंशे ऽस्माकं नृपोत्तमाः । भवंतो ऽत्र गतिस्तेषां सस्यानां नीरदो यथा

अस्माकं वंशे येऽतीता ये च भविष्यन्ति नृपोत्तमाः, तेषां भवंतोऽत्र गतिः; सस्यानां नीरदो यथा।

Verse 41

यदत्र मत्सुतो जातो दुष्टस्थानस्थितैर्ग्रहैः । दैवज्ञैः शांतिकं प्रोक्तं तस्यानिष्टस्य शांतिदम्

यदत्र मत्सुतो जातो दुष्टस्थानस्थितैर्ग्रहैः, दैवज्ञैः तस्यानिष्टस्य शान्तिदं शान्तिकं प्रोक्तम्।

Verse 42

तस्मात्कुरुत विप्रेंद्रा यथोक्तं शांतिकं मम । न पुत्रश्च राष्ट्रं च विभवश्च विवर्धते

तस्मात् विप्रेन्द्राः, मम यथोक्तं शान्तिकं कुरुत; अन्यथा न पुत्रो न राष्ट्रं न विभवश्च विवर्धते।

Verse 43

ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुः संमंत्र्याऽथ परस्परम् । क्षेमाय तव भूनाथ करिष्यामोऽत्र शांतिकम्

ततः ते ब्राह्मणाः परस्परं संमन्त्र्य प्रोचुः— “भूनाथ, तव क्षेमाय अत्र शान्तिकर्म करिष्यामः।”

Verse 44

सदेव नियताः संतः शांताः षोडश ते द्विजाः । उपहाराः सदा प्रेष्यास्त्वया भक्त्या महीपते । मासांते चाभिषेकश्च ग्राह्यो रुद्रघटोद्भवः

सदेव नियताः सन्तः शान्ताः षोडश ते द्विजाः। महीपते, त्वया भक्त्या तेषां सदा उपहाराः प्रेष्याः; मासान्ते च रुद्रघटोद्भवेन जलेन विधिवत् रुद्राभिषेकः ग्राह्यः।

Verse 45

एवं प्रकुर्वतस्तुभ्यं पुत्रो वृद्धिं प्रयास्यति । तथा राष्ट्रं च कोशश्च यच्चान्यदपि किंचन

एवं त्वया प्रकुर्वतः पुत्रः अवश्यं वृद्धिं प्रयास्यति; तथा राष्ट्रं च कोशश्च, यच्चान्यदपि किंचन तव हितसम्बद्धं, सर्वं समृद्धिं गमिष्यति।

Verse 46

ततः प्रणम्य तान्हृष्टो गत्वा निजनिवेशनम् । उत्सवं पुत्रजन्मोत्थं चक्रे तैः प्रेरितः सदा

ततः स हृष्टः तान् प्रणम्य निजनिवेशनं गतः। तैः सदा प्रेरितः सन् पुत्रजन्मोत्थं उत्सवं चकार।

Verse 47

संभारान्प्रेषयामास चमत्कारपुरे ततः । मासांते चाभिषेकश्च ग्राह्यो वै विधिपूर्वकम्

ततः स चमत्कारपुरे संभारान् प्रेषयामास। मासान्ते च अभिषेकः वै विधिपूर्वकं ग्राह्यः इति।

Verse 48

तेऽपि ब्राह्मणशार्दूलाश्चातुश्चरणसंभवाः । क्रमेण शांतिकं चक्रुर्ब्रह्मचर्यपरायणाः

तेऽपि ब्राह्मणशार्दूलाश्चातुश्चरणसंभवाः । क्रमेण शान्तिकं चक्रुर्ब्रह्मचर्यपरायणाः ॥

Verse 49

मासं मासं प्रति सदा शांता दांता जितेंद्रियाः । ततो मासा वसानेऽन्ये चक्रुस्तच्छांतिकं द्विजाः

मासं मासं प्रति सदा शान्ता दान्ता जितेन्द्रियाः । ततो मासावसानेऽन्ये चक्रुस्तच्छान्तिकं द्विजाः ॥

Verse 50

सोऽपि राजाऽथ मासांते समागत्य सुभक्तितः । अभिषेकं समादाय पूजयित्वा द्विजोत्तमान्

सोऽपि राजाऽथ मासान्ते समागत्य सुभक्तितः । अभिषेकं समादाय पूजयित्वा द्विजोत्तमान् ॥

Verse 51

वासोभिर्मुकुटैश्चैव गोभूदानेन केवलम् । संतर्प्यान्यांस्तथा विप्रान्स्वस्थानं याति भूमिपः

वासोभिर्मुकुटैश्चैव गोभूदानेन केवलम् । सन्तर्प्यान्यांस्तथा विप्रान्स्वस्थानं याति भूमिपः ॥

Verse 52

एवं प्रवर्तमाने च शांतिके तत्र भूपतेः । जगाम सुमहान्कालः क्षेमारोग्यधनागमैः

एवं प्रवर्तमाने च शान्तिके तत्र भूपतेः । जगाम सुमहान्कालः क्षेमारोग्यधनागमैः ॥

Verse 53

कस्यचित्त्वथ कालस्य मासादावपि भूपतेः । प्रारब्धे शांतिके तस्मिन्महाव्याधिरजायत

कस्यचित्कालस्य मासादौऽपि भूपतेः शान्तिकर्मणि प्रवृत्ते तस्मिन्नेव महाव्याधिरुदपद्यत।

Verse 54

तत्पुत्रस्य विशेषेण तथैवांतःपुरस्य च । राष्ट्रस्य च समग्रस्य वाहनानां तथा क्षयः

तस्य पुत्रस्य विशेषेण तथैवान्तःपुरस्य च, राष्ट्रस्य समग्रस्यापि, वाहनानां च विशेषतः क्षयोऽभवत्।

Verse 55

स ततः प्रेषयामास शांत्यर्थं तत्र सत्पुरे । सुसंभारान्विशेषेण दक्षिणाश्च विशेषतः

स ततः शान्त्यर्थं तत्र सत्पुरे प्रेषयामास सुसंभारान् विशेषेण, दक्षिणाश्च विशेषतः।

Verse 56

यथायथा द्विजास्तत्र होमं कुर्वंति पावके । तथा सर्वे विशेषेण रोगा वर्धंति सर्वशः

यथायथा द्विजास्तत्र पावके होमं कुर्वन्ति, तथातथा सर्वे रोगा विशेषेण सर्वशो वर्धन्ते स्म।

Verse 57

म्रियन्ते वाजिनस्तस्य बृहन्तो वारणास्तथा । शत्रवः सर्वकाष्ठासु विग्रहार्थमुपस्थिताः

तस्य वाजिनो म्रियन्ते, बृहन्तो वारणाश्च तथा; शत्रवः सर्वकाष्ठासु विग्रहार्थमुपस्थिताः।

Verse 58

ततः स व्याकुलीभूतो रोगग्रस्तो महीपतिः । चमत्कारपुरं प्राप्य सर्वान्विप्रानुवाच ह

ततः स व्याकुलीभूतो रोगपीडितो महीपतिः । चमत्कारपुरं प्राप्य तत्र सर्वान् द्विजान् उवाच ॥

Verse 59

युष्माभिः स्वामिभिः संस्थैरापदोऽभिभवंति माम् । तत्किमेतन्महाभागाः क्षीयन्ते मम संपदः । रोगाश्चैव विवर्धंते शत्रुसंघैः समन्विताः

युष्माभिः स्वामिभिः सन्निहितैः सति मेऽपदोऽभिभवन्ति । किं न्वेतन्महाभागाः, क्षीयन्ते मम संपदः; रोगाश्च विवर्धन्ते शत्रुसंघसमन्विताः ॥

Verse 60

तस्माद्विशेषतो होमः कार्यो रोगप्रशांतये । दानानि च विशिष्टानि प्रदास्यामि द्विजन्मनाम्

तस्माद् विशेषतो होमः कार्यो रोगप्रशान्तये । दानानि च विशिष्टानि प्रदास्यामि द्विजन्मनाम् ॥

Verse 61

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रत्यक्षं तस्य भूपतेः । चक्रुः समाहिता भूत्वा शांतिकं तद्धिताय च

ततः ते ब्राह्मणाः सर्वे तस्य भूपतेः प्रत्यक्षतः । समाहिताः सन्तो हिताय तस्मै शान्तिकं चक्रुः ॥

Verse 62

यथायथा प्रयुञ्जीरन्होमांते सुसमा हिताः । तथातथास्य भूपस्य वृद्धिं रोगः प्रगच्छति

यथायथा प्रयुञ्जीरन् होमान्ते सुसमाहिताः । तथातथा तस्य भूपस्य रोगो वृद्धिं प्रगच्छति ॥

Verse 63

एतस्मिन्नंतरे क्रुद्धास्ते सर्वे द्विजसत्तमाः । ग्रहानुद्दिश्य सूर्यादीञ्छापाय कृतनिश्चयाः

एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धाः सर्वे ते द्विजसत्तमाः । सूर्यादीन् ग्रहानुद्दिश्य शापाय कृतनिश्चयाः ॥

Verse 65

एवं ते निश्चयं कृत्वा शुचीभूय समाहिताः । यावद्यच्छंति तच्छापं ग्रहेभ्यः क्रोधमूर्छिताः

एवं ते निश्चयं कृत्वा शुचीभूय समाहिताः । क्रोधमूर्छितचित्तास्ते ग्रहेभ्यः शापमुद्यताः ॥

Verse 66

तावद्वह्निरुवाचेदं मूर्तो भूत्वा द्विजोत्तमान् । मा प्रयच्छत विप्रेंद्राः शापं कोपात्कथंचन

तावदग्निरुवाचेदं मूर्तो भूत्वा द्विजोत्तमान् । मा प्रयच्छत विप्रेन्द्राः शापं कोपात्कथञ्चन ॥

Verse 67

ग्रहेभ्यो दोषमुक्तेभ्यः श्रूयतां वचनं मम । मासिमासि प्रकुर्वंति होमं ते षोडश द्विजाः

ग्रहेभ्यो दोषमुक्तेभ्यः श्रूयतां वचनं मम । मासिमासि प्रकुर्वन्ति होमं ते षोडश द्विजाः ॥

Verse 68

तेषां मध्यस्थितश्चैकस्त्रिजातो ब्राह्मणाधमः । तेन तद्दूषितं द्रव्यं समग्रं होमसंभवम्

तेषां मध्यस्थितश्चैकस्त्रिजातो ब्राह्मणाधमः । तेन तद्दूषितं द्रव्यं समग्रं होमसम्भवम् ॥

Verse 69

ब्राह्मणा ऊचुः । पूजिता अपि सद्भक्त्या विधानेन तथा ग्रहाः । पीडयंति पुरं राज्ञः सपुत्रपशुबांधवम्

ब्राह्मणा ऊचुः—सद्भक्त्या विधिवत् पूजिता अपि ग्रहाः, राज्ञः पुरं सपुत्रपशुबान्धवं पीडयन्ति।

Verse 70

तस्मादेनं परित्यज्य होमं कुरुत मा चिरम् । येन प्रीतिं परां यांति ग्रहाः सर्वेऽर्कपूर्वकाः

तस्मादेनं परित्यज्य मा चिरं होमं कुरुत; येन सर्वे ग्रहाः अर्कपूर्वकाः परां प्रीतिं यान्ति।

Verse 71

आरोग्यश्च भवेद्राजा गतशत्रुः सुतान्वितः । सततं सुखमभ्येति मच्छांतिकप्रभावतः

आरोग्यवान् भवेद्राजा, गतशत्रुः सुतान्वितः; मच्छान्तिकप्रभावतः सततं सुखमाप्नुयात्।

Verse 72

एवमुक्त्वा स भगवान्वह्निश्चादर्शनं गतः । तेऽपि विप्रा विषण्णास्या लज्जया परया वृताः

एवमुक्त्वा स भगवान् वह्निः अदर्शनं गतः; तेऽपि विप्राः विषण्णास्याः परया लज्जया वृताः।

Verse 73

ततस्तं पावकं भूयः स्तुवंतस्तत्र च स्थिताः । प्रोचुर्वैश्वानरं ब्रूहि त्रिजातो योऽत्र च द्विजः

ततः ते तं पावकं भूयः स्तुवन्तः तत्रैव स्थिताः; ऊचुः—वैश्वानर, ब्रूहि, अत्र यो द्विजत्वं वदति स त्रिजातः कः?

Verse 74

येन तं संपरित्यज्य कुर्मः कर्म प्रशांतये । निःशेषमेव दोषाणां भूपस्यास्य महात्मनः

येन तम् संपरित्यज्य वयं प्रशान्त्यर्थं कर्म कुर्मः। अस्य महात्मनः भूपस्य दोषानां निःशेषं निरसनं भवेत्॥

Verse 75

वह्निरुवाच । नाहं दोषं द्विजेद्राणां जानन्नपि कथंचन । ब्रवीमि ब्राह्मणा वन्द्या मम सर्वे धरातले

वह्निरुवाच—अहं द्विजेन्द्राणां दोषं जानन्नपि कथञ्चन न ब्रवीमि। मम धरातले सर्वे ब्राह्मणाः वन्द्याः॥

Verse 76

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि तं ब्राह्मणं वह्ने नास्माकं कीर्तयिष्यसि । तत्ते शापं प्रदास्यामस्तस्माच्छीघ्रं वदस्व नः

ब्राह्मणा ऊचुः—यदि तं ब्राह्मणं वह्ने नास्माकं कीर्तयिष्यसि। तदा ते शापं प्रदास्यामः; तस्माच्छीघ्रं वदस्व नः॥

Verse 77

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वह्निर्भयसमन्वितः । चिरं विचिंतयामास कुर्वेऽतः किं शुभावहम्

सूत उवाच—तेषां वचनं श्रुत्वा वह्निर्भयसमन्वितः। चिरं विचिन्तयामास—अत्र किं कृत्वा शुभावहं भवेत्॥

Verse 78

ब्राह्मणं दूषयिष्यामि यदि तावच्च पातकम् । भविष्यति न संदेहः शापश्चापि तदुद्भवः

यदि ब्राह्मणं दूषयिष्यामि तावत् पातकं भविष्यति न संशयः। तदुद्भवः शापोऽपि नूनं सम्भविष्यति॥

Verse 79

कीर्तयिष्यामि वा नैव विद्यमानं द्विजोत्तमम् । शपिष्यति न संदेहः क्रुद्धा आशीविषोपमाः

यदि वा न कीर्तयिष्यामि विद्यमानं द्विजोत्तमम् । तदा न संशयः क्रुद्धा आशीविषोपमा द्विजाः शपिष्यन्ति माम् ॥

Verse 80

एवं चिंतयतस्तस्य गात्रे स्वेदोऽभवन्महान् । येन तत्पूरितं कुण्डं होमार्थं यत्प्रकल्पितम्

एवं चिन्तयतः तस्य गात्रे स्वेदोऽभवन्महान् । येन होमार्थं प्रकल्पितं कुण्डं तत्पूरितं अभवत् ॥

Verse 81

ततः प्रोवाच तान्विप्रान्कृतांजलिपुटः स्थितः । वेपमानो भयत्रस्तःकुण्डान्निष्क्रम्य पावकः

ततः पावकः कुण्डान्निष्क्रम्य कृताञ्जलिपुटः स्थितः । भयत्रस्तो वेपमानः स तान् विप्रान् प्रोवाच ॥

Verse 83

अत्र स्वेद जले विप्रा ये स्थिताः षोडश द्विजाः । ते स्नानमद्य कुर्वंतु प्रविशुद्ध्यर्थमात्मनः

अत्र स्वेदजले विप्राः ये स्थिताः षोडश द्विजाः । तेऽद्य स्नानं कुर्वन्तु स्वात्मनः परिशुद्धये ॥

Verse 84

एतेषां मध्यगो यश्च त्रिजातः स भविष्यति । तस्य विस्फोटकैर्युक्तं स्नातस्यांगं भविष्यति

एतेषां मध्यगो यश्च स त्रिजातः भविष्यति । स्नातस्य तस्याङ्गे विस्फोटकैर्युक्तं रूपं भविष्यति ॥

Verse 85

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे क्रमात्तत्र निमज्जनम् । चक्रुः शुद्धिं गताश्चापि मुक्त्वैकं ब्राह्मणं तदा

ततः ते ब्राह्मणाः सर्वे क्रमशः तत्र निमज्जनं चक्रुः। शुद्धिं च प्राप्तवन्तः, तदा एकं ब्राह्मणं विहाय।

Verse 86

हाहाकारस्ततो जज्ञे महांस्तत्र जनोद्भवः । दृष्ट्वा विस्फोटकैर्युक्तमकस्मात्तं द्विजोत्तमम्

ततो जनसमूहे तत्र महाहाहाकारोऽभवत्। अकस्मात् विस्फोटकैः युक्तं तं द्विजोत्तमं दृष्ट्वा।

Verse 87

सोऽपि लज्जान्वितो विप्रः कृत्वाऽधो वदनं ततः । निष्क्रांतोऽथ सभामध्यात्स्थानाद्विप्रसमुद्भवात्

सोऽपि विप्रः लज्जान्वितः अधो वदनं कृत्वा। सभामध्यात् तस्मात् विप्रस्थानात् निष्क्रान्तः।

Verse 88

वह्निरुवाच । एतद्वः साधितं कृत्यं मया पूर्वं द्विजोत्तमाः । तस्माद्यास्ये निजं स्थानं भवद्भिः पारमापितः

वह्निरुवाच—एतद्वः कृत्यं मया पूर्वमेव साधितम्, द्विजोत्तमाः। तस्मात् भवद्भिः पारमापितः सन्, इदानीं निजं स्थानं यास्ये।

Verse 89

न वृथा दर्शनं मे स्यादपि स्वप्रे द्विजोत्तमाः । तस्मात्सम्प्रार्थ्यतां किंचिदभीष्टं हृदि संस्थितम्

न मे दर्शनं वृथा भवेत्, स्वप्नेऽपि द्विजोत्तमाः। तस्मात् हृदि संस्थितम् अभीष्टं किंचिद् मत्तः सम्प्रार्थ्यताम्।

Verse 90

ब्राह्मणा ऊचुः । एतत्तव जलं वह्ने स्वेदजं सर्वदैव तु । स्थिरं भवतु चात्रैव विशुद्ध्यर्थं द्विजन्मनाम्

ब्राह्मणा ऊचुः—हे वह्ने, तवैतज्जलं स्वेदजं सर्वदैव; अत्रैव स्थिरं भवतु, द्विजन्मनां विशुद्ध्यर्थम्।

Verse 91

अन्यजातो नरो योऽत्र प्रकरोति निमज्जनम् । तस्य चिह्नं त्वया कार्यं विस्फोटकसमुद्भवम्

अन्यजातो नरो योऽत्र निमज्जनं प्रकरोति; तस्य त्वया चिह्नं कार्यं विस्फोटकसमुद्भवम्।

Verse 92

नाहं स्वजिह्वया दोषं ब्राह्मणस्य समुद्भवम् । कथञ्चित्कीर्तयिष्यामि तस्माच्छृण्वन्तु भो द्विजाः

नाहं स्वजिह्वया ब्राह्मणस्य समुद्भवं दोषं कथञ्चित्कीर्तयिष्यामि; तस्माच्छृण्वन्तु भो द्विजाः।

Verse 93

अद्यप्रभृति सर्वेषां ब्राह्मणानां समुद्भवम् । शुद्धिरत्र प्रकर्तव्या पितृमातृसमुद्द्भवा

अद्यप्रभृति सर्वेषां ब्राह्मणानां पितृमातृसमुद्भवा शुद्धिरत्र प्रकर्तव्या।

Verse 94

चमत्कारपुरोत्थो यः कश्चिद्विप्रः प्रकीर्तितः । सोऽत्र स्नातो विशुद्धश्च विज्ञेयः कुलपुत्रकः

चमत्कारपुरोत्थो यः कश्चिद्विप्रः प्रकीर्तितः; सोऽत्र स्नातो विशुद्धश्च विज्ञेयः कुलपुत्रकः।

Verse 95

तस्मै कन्या प्रदातव्या स श्राद्धार्हो भविष्यति धर्मकृत्येषु सर्वेषु योजनीयः स एव हि

तस्मै कन्या प्रदातव्या; स श्राद्धार्हो भविष्यति। धर्मकृत्येषु सर्वेषु स एव नियोजनीयः॥

Verse 96

अष्टषष्टिषु गोत्रेषु मिलितेषु यथाक्रमम् । तत्प्रत्यक्षं विशुद्धो यः स शुद्धः पंक्तिपावनः

अष्टषष्टिषु गोत्रेषु यथाक्रमं समागतेषु। यः प्रत्यक्षं विशुद्धः स शुद्धः पंक्तिपावनः॥

Verse 97

अपवादाश्च ये केचिद्ब्रह्महत्यादिकाः स्थिताः । अन्येऽपि दुर्जनैः प्रोक्ता धर्मसन्देहकारकाः

अपवादाश्च ये केचिद्ब्रह्महत्यादयः स्थिताः। अन्येऽपि दुर्जनैः प्रोक्ता धर्मसन्देहकारकाः॥

Verse 98

ते सर्वेऽत्र विशुद्धाः स्युर्विज्ञेयाः कुलपुत्रकाः । अपवादास्तथा चान्ये नाशं यास्यंति चाखिलाः

ते सर्वेऽत्र विशुद्धाः स्युः विज्ञेयाः कुलपुत्रकाः। अपवादास्तथा चान्ये नाशं यास्यन्ति चाखिलाः॥

Verse 99

यावन्नात्र कृतं स्नानं प्रत्यक्षं च द्विजन्मनाम् । सर्वेषां तावदेवाऽत्र न स विप्रो भवेत्स्फुटम्

यावन्नात्र कृतं स्नानं प्रत्यक्षं द्विजन्मनाम्। तावदेवाऽत्र सर्वेषां न स विप्रो भवेत्स्फुटम्॥

Verse 100

सूत उवाच । एवं ते समयं कृत्वा चमत्कारपुरोद्भवाः । ब्राह्मणाः शांतिकं चक्रुर्हितार्थं तस्य भूपतेः

सूत उवाच—एवं ते समयं कृत्वा चमत्कारपुरोद्भवा ब्राह्मणाः तस्य भूपतेर्हितार्थं शान्तिकर्माणि चक्रुः।

Verse 101

तस्मिन्कुण्डे ततः स्नानं कृतं सर्वैर्महात्मभिः । भयत्रस्तैर्विशुद्ध्यर्थं शेषैरपि महात्मभिः

ततः तस्मिन्कुण्डे सर्वैर्महात्मभिः स्नानं कृतम्; भयत्रस्तैः शेषैरपि महात्मभिः विशुद्ध्यर्थं तत्रैव स्नानं कृतम्।

Verse 102

ततो नीरोगतां प्राप्तः स भूपस्तत्क्षणाद्विजाः । यस्तत्र कुरुते स्नानमद्यापि द्विजसत्तमाः

ततो द्विजाः स भूपः तत्क्षणादेव नीरोगतां प्राप्तः; अद्यापि द्विजसत्तमाः यस्तत्र स्नानं करोति—

Verse 103

कार्तिक्यां परदारोत्थैः स विमुच्येत पातकैः । एषां युगत्रये शुद्धिरासीत्तत्र द्विजन्मनाम्

कार्तिक्यां परदारोत्थैः पातकैः स विमुच्येत; एषां द्विजन्मनाम् युगत्रये तत्र शुद्धिरासीৎ।

Verse 104

कुलशीलविहीनानामन्येषामपि पाप्मनाम् । मत्वा कलियुगं घोरं परदारसुरंजितम् । तत्र शुद्धिस्ततः सर्वैः कृता विप्रैश्च वाचिका

कुलशीलविहीनानामन्येषामपि पाप्मनाम्, कलियुगं घोरं परदारासुररञ्जितं मत्वा, तत्र सर्वैर्विप्रैः शुद्धिः कृता; विप्रैश्च वाचिका शुद्धिरपि प्रतिष्ठिता।

Verse 106

अद्यापि कुरुते तत्र यः स्नानं द्विजसत्तमाः । त्रिजातो दह्यते तत्र वह्निना स न संशयः

अद्यापि, हे द्विजसत्तमाः, यः कश्चित् तत्र स्नानं करोति, स त्रिजातोऽपि तत्रैव शुद्ध्यर्थं वह्निना दह्यते—अत्र न संशयः।

Verse 113

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेवरक्षेत्रमाहात्म्ये दमयन्त्युपाख्याने त्रिजातकविशुद्धयेऽग्निकुंडमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोदशोत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेवरक्षेत्रमाहात्म्ये दमयन्त्युपाख्याने त्रिजातकविशुद्धयेऽग्निकुण्डमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयोदशोत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।