Adhyaya 109
अध्यायेऽस्मिन् शैवसंवादरूपेण ईश्वरः तीर्थसमुच्चयस्य सारं प्रकाश्य सर्वेषु तीर्थेषु देवभक्तहितार्थं स्वस्य सन्निधिं प्रतिपादयति। यः कश्चित् मनुष्यः तेषु तीर्थेषु स्नात्वा देवतां दत्त्वा दर्शनं कृत्वा तत्तत्तीर्थसम्बद्धं शिवनाम जपति, स मोक्षाभिमुखं फलम् अवाप्नोतीति सoteriological-क्रमं निर्दिशति। श्रीदेवी सर्वतीर्थेषु कस्य नाम्नः कीर्तनं कर्तव्यमिति पूर्णसूचीं याचते। ईश्वरः तदा बहूनि पवित्रस्थानानि शिवस्य विशिष्टैर्नामरूपैः सह निर्दिशति—यथा वाराणसी—महादेवः, प्रयागः—महेश्वरः, उज्जयिनी—महाकालः, केदारः—ईशानः, नेपालः—पशुपालकः, श्रीशैलः—त्रिपुरान्तक इति। अन्ते फलश्रुतिः—एतत्सूचीश्रवणकीर्तनाभ्यां पापक्षयः; प्राज्ञैः प्रातर्मध्याह्नसायं त्रिकाले जपनीयम्, विशेषतः शिवदीक्षितैः। गृहे लिखितरूपेण स्थापनेनापि भूतप्रेताद्युपद्रवाः, व्याधयः, सर्पभयम्, चौरभयम्, अन्याश्च बाधाः प्रशम्यन्तीति कथ्यते।
Shlokas
Verse 1
। ईश्वर उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि वरानने । सर्वेषामेव तीर्थानां सारं तीर्थसमुच्चयम्
ईश्वर उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि वरानने । सर्वेषामेव तीर्थानां सारं तीर्थसमुच्चयम् ॥
Verse 2
एतेष्वहं वरारोहे सर्वेष्वेव व्यवस्थितः । नाम्ना चान्येषु तीर्थेषु त्रिदशानां हितार्थतः
एतेष्वहं वरारोहे सर्वेष्वेव व्यवस्थितः । नाम्ना चान्येषु तीर्थेषु त्रिदशानां हितार्थतः ॥
Verse 3
यो मामेतेषु तीर्थेषु स्नात्वा पश्यति मानवः । कीर्तयेत्कीर्तनान्नाम्ना स नूनं मोक्षमाप्नुयात्
यो मानव एतेषु तीर्थेषु स्नात्वा मां पश्यति, मम नाम कीर्तनैः स्तौति च, स नूनं मोक्षमवाप्नुयात्।
Verse 4
श्रीदेव्युवाच । येषु तीर्थेषु यन्नाम कीर्तनीयं तव प्रभो । तत्कार्त्स्येन मम ब्रूहि यच्चहं तव वल्लभा
श्रीदेव्युवाच—हे प्रभो, येषु तीर्थेषु तव यन्नाम कीर्तनीयं, तत् सर्वं मम विस्तारतः ब्रूहि; अहं हि तव वल्लभा।
Verse 5
ईश्वर उवाच । वाराणस्यां महादेवं प्रयागे च महेश्वरम् । नैमिषे देवदेवं च गयायां प्रपितामहम्
ईश्वर उवाच—वाराणस्यां महादेवं, प्रयागे च महेश्वरम्; नैमिषे देवदेवं, गयायां प्रपितामहम्।
Verse 6
कुरुक्षेत्रे विदुः स्थाणुं प्रभासे शशिशेखरम् । पुष्करे तु ह्यजागन्धिं विश्वं विश्वेश्वरे तथा
कुरुक्षेत्रे मां स्थाणुं विदुः, प्रभासे शशिशेखरम्; पुष्करे ह्यजागन्धिं, विश्वेश्वरे तथा विश्वम्।
Verse 7
अट्टहासे महानादं महेन्द्रे च महाव्रतम् । उज्जयिन्यां महाकालं मरुकोटे महोत्कटम्
अट्टहासे मां महानादं, महेन्द्रे च महाव्रतम्; उज्जयिन्यां महाकालं, मरुकोटे महोत्कटम्।
Verse 8
शंकुकर्णे महातेजं गोकर्णे च महाबलम् । रुद्रकोट्यां महायोगं महालिंगं स्थलेश्वरे
शंकुकर्णे महातेजाः, गोकर्णे महाबलः; रुद्रकोट्यां महायोगः, स्थलेश्वरे महालिङ्गः।
Verse 9
हर्षिते च तथा हर्षं वृषभं वृषभध्वजे । केदारे चैव ईशानं शर्वं मध्यमकेश्वरे
हर्षिते हर्षरूपः स्यात्, वृषभं वृषभध्वजे; केदारे चैव ईशानः, शर्वो मध्यमकेश्वरे।
Verse 10
सुपर्णाक्षं सहस्राक्षे सुसूक्ष्मं कार्तिकेश्वरे । भवं वस्त्रापथे देवि ह्युग्रं कनखले तथा
सुपर्णाक्षं सहस्राक्षे, सुसूक्ष्मं कार्तिकेश्वरे; भवं वस्त्रापथे देवि, ह्युग्रं कनखले तथा।
Verse 11
भद्रकर्णे शिवं चैव दण्डके दण्डिनं तथा । ऊर्ध्वरेतं त्रिदण्डायां चण्डीशं कृमिजांगले
भद्रकर्णे शिवं चैव, दण्डके दण्डिनं तथा; ऊर्ध्वरेतं त्रिदण्डायां, चण्डीशं कृमिजाङ्गले।
Verse 12
कृत्तिवासं तथैकाम्रे छागलेये कपर्दिनम् । कालिञ्जरे नीलकण्ठं श्रीकण्ठं मण्डलेश्वरे
कृत्तिवासं तथैकाम्रे, छागलेये कपर्दिनम्; कालिञ्जरे नीलकण्ठं, श्रीकण्ठं मण्डलेश्वरे।
Verse 13
विजयं चैव काश्मीरे जयन्तं मरुकेश्वरे । हरिश्चन्द्रे हरं चैव पुरश्चन्द्रे च शंकरम्
काश्मीरे स विजयः प्रोक्तो, मरुकेश्वरे जयन्तः। हरिश्चन्द्रे हरः पूज्यः, पुरश्चन्द्रे च शङ्करः॥
Verse 14
जटिं वामेश्वरे विन्द्यात्सौम्यं वै कुक्कुटेश्वरे । भूतेश्वरं भस्मगात्रे ओंकारेऽमरकण्टकम्
वामेश्वरे जटी ज्ञेयः, कुक्कुटेश्वरे सौम्यः। भस्मगात्रे भूतेश्वरः, ओंकारेऽमरकण्टकः॥
Verse 15
त्र्यंबकं च त्रिसंध्यायां विरजायां त्रिलोचनम् । दीप्तमर्केश्वरे ज्ञेयं नेपाले पशुपालकम्
त्रिसन्ध्यायां त्र्यम्बकः, विरजायां त्रिलोचनः। अर्केश्वरे दीप्तो ज्ञेयः, नेपाले पशुपालकः॥
Verse 16
यमलिंगं च दुष्कर्णे कपाली करवीरके । जागेश्वरे त्रिशूली च श्रीशैले त्रिपुरांतकम्
दुष्कर्णे यमलिङ्गं स्यात्, करवीरके कपाली। जागेश्वरे त्रिशूली च, श्रीशैले त्रिपुरान्तकः॥
Verse 17
रोहणं तु अयोध्यायां पाताले हाटकेश्वरम् । कारोहणे नकुलीशं देविकायामुमापतिम्
अयोध्यायां रोहणः स्यात्, पाताले हाटकेश्वरः। कारोहणे नकुलीशः, देविकायामुमापतिः॥
Verse 18
भैरवे भैरवाकारममरं पूर्वसागरे । सप्तगोदावरे भीमं स्वयंभूर्निर्मलेश्वरे
भैरवे भैरवाकारो देवः प्रादुर्भवति; पूर्वसागरेऽमररूपेण पूज्यते। सप्तगोदावरे भीमः, निर्मलेश्वरे तु स्वयंभूः प्रकीर्तितः॥
Verse 19
कर्णिकारे गणाध्यक्षं कैलासे तु गणाधिपम् । गंगाद्वारे हिमस्थानं जल लिंगे जलप्रियम्
कर्णिकारे गणाध्यक्षः, कैलासे तु गणाधिपः। गंगाद्वारे हिमस्थानः, जललिङ्गे जलप्रियः प्रकीर्तितः॥
Verse 20
अनलं वाडवेऽग्नौ च भीमं बदरिकाश्रमे । श्रेष्ठे कोटीश्वरं चैव वाराहं विन्ध्यपर्वते
वाडवेऽग्नौ अनलः, बदरिकाश्रमे भीमः। श्रेष्ठे कोटीश्वरश्चैव, विन्ध्यपर्वते वाराहः प्रकीर्तितः॥
Verse 21
हेमकूटे विरूपाक्षं भूर्भुवं गन्धमादने । लिंगेश्वरे च वरदं लंकायां च नरांतकम्
हेमकूटे विरूपाक्षः, गन्धमादने भूर्भुवः। लिङ्गेश्वरे वरदश्च, लङ्कायां नरान्तकः प्रकीर्तितः॥
Verse 22
अष्टषष्टिरियं देवि तवाख्याता विशेषतः । पठतां शृण्वतां वापि सर्वपातकनाशिनी
अष्टषष्टिरियं देवि तव विशेषतः प्रकीर्तिता। पठतां शृण्वतां वापि सर्वपातकनाशिनी॥
Verse 23
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कीर्तनीया विचक्षणैः । कालत्रयेऽपि शुचिभिर्विशेषाच्छिवदीक्षितैः
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन विचक्षणैः कीर्तनीया; कालत्रयेऽपि शुचिभिः, विशेषतः शिवदीक्षितैः।
Verse 24
लिखितापि वरारोहे यस्यैषा तिष्ठते गृहे । न तत्र जायते दोषो भूतप्रेतसमुद्भवः
लिखितापि वरारोहे यस्यैषा तिष्ठते गृहे, न तत्र जायते दोषो भूतप्रेतसमुद्भवः।
Verse 25
न व्याधेर्न च सर्पाणां न चौराणां वरानने । नान्येषां भूभुजादीनां कदाचिदपि कुत्रचित्
न व्याधेर्न च सर्पाणां न चौराणां वरानने; नान्येषां भूभुजादीनां कदाचिदपि कुत्रचित्।