Adhyaya 107
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 107

Adhyaya 107

अध्याय आरभ्यते यत्र ऋषयः सूतं पृच्छन्ति—शिवसम्बद्धानि प्रसिद्धानि ‘अष्टाषष्टि’ क्षेत्राणि कथं एकस्मिन्नेव देशे समवस्थितानि इति। सूतः वत्सगोत्रीयस्य ब्राह्मणस्य चित्रशर्मणः पूर्ववृत्तान्तं कथयति—सः चमत्कारपुरे निवसन् भक्त्या प्रेरितः पातालस्थं हाटकेश्वरलिङ्गं प्राकट्यं नेतुं दीर्घं तपश्चरति। तस्य तपसा प्रसन्नः शिवः प्रादुर्भूय वरं दत्त्वा लिङ्गस्थापनं निर्दिशति; चित्रशर्मा रम्यं प्रासादं निर्माय शास्त्रोक्तविधिना नित्यपूजां करोति, तेन लिङ्गं प्रसिद्धं भवति, तीर्थयात्रिकाश्च आकर्ष्यन्ते। तस्य आकस्मिकयशः दृष्ट्वा अन्ये ब्राह्मणाः स्पर्धां कृत्वा समत्वाय घोरं तपः कुर्वन्ति, निराशया च अग्नौ प्रवेष्टुं सज्जा भवन्ति। तदा शिवः तान् निवार्य इच्छितं वरं पृच्छति; ते च तत्रैव सर्वक्षेत्रलिङ्गसमूहस्य सन्निधिं याचन्ते। चित्रशर्मा प्रतिवदति, शिवस्तु मध्यस्थः सन् कारणं व्याचष्टे—कलियुगे तीर्थानां क्षयभयात् क्षेत्राणि अत्र आश्रयं करिष्यन्ति; उभयेषां मानं स्थापयिष्यामीति। चित्रशर्मणः वंशः श्राद्धतर्पणादौ नामग्रहणविधिना चिरं प्रतिष्ठां लभते; अन्ये ब्राह्मणाः गोत्रगोत्रेण प्रासादान् निर्माय लिङ्गान् स्थापयन्ति, एवं अष्टाषष्टि दिव्यायतनानि सञ्जायन्ते। अन्ते शिवः सन्तोषं प्रकटयति, क्षेत्रस्य स्थिराश्रयत्वं तथा ‘अक्षय’श्राद्धफलप्रदत्वं च वर्ण्यते।

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अष्टषष्टिरियं प्रोक्ता या त्वया सूतनन्दन । क्षेत्राणां देवदेवस्य कथं सा तत्र संस्थिता । एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ऋषय ऊचुः । अष्टषष्टिरियं प्रोक्ता या त्वया सूतनन्दन । क्षेत्राणां देवदेवस्य कथं सा तत्र संस्थिता । एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः ॥

Verse 2

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिः प्रकीर्तितः । तथापि कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्वा पिनाकिनम्

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिः प्रकीर्तितः । तथापि कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्वा पिनाकिनम् ॥

Verse 3

चमत्कारपुरेऽवासीत्पूर्वं ब्राह्मणसत्तमः । वत्सस्यान्वयसंभूतश्चित्रशर्मा महायशाः

पूर्वं चमत्कारपुरे ब्राह्मणसत्तमो वत्सान्वयसमुद्भवः महायशाः चित्रशर्मा नाम निवसति स्म।

Verse 4

तस्य बुद्धिरियं जाता पाताले हाटकेश्वरम् । अत्रानीय ततो भक्त्या पूजयामि दिवानिशम्

तस्य मनसि बुद्धिरियं समजायत—पातालात् हाटकेश्वरं समानीय अत्र भक्त्या दिवानिशं पूजयामि इति।

Verse 5

एवं स निश्चयं कृत्वा तपश्चके ततः परम् । नियतो नियताहारः परां निष्ठां समाश्रितः

एवं स दृढनिश्चयं कृत्वा ततः परं तपश्चकार; नियतः नियताहारः परां निष्ठां समाश्रितः।

Verse 6

तस्यापि भगवाञ्छंभुः कालेन महता ततः । संतुष्टो ब्राह्मण श्रेष्ठास्ततः प्रोवाच सादरम्

ततः कालेन महता तस्य तपसा भगवाञ्छम्भुः संतुष्टः; ब्राह्मणश्रेष्ठं तं सादरं प्रोवाच।

Verse 7

वरं प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । अपि त्रैलोक्यराज्यं ते तुष्टो दास्याम्यसंशयम्

वरं प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते; तुष्टोऽहं त्रैलोक्यराज्यमपि ते दास्याम्यसंशयम्।

Verse 8

तस्मात्प्रार्थय ते नित्यं यत्र चित्ते व्यवस्थितम् । दुर्लभं सर्वदेवानां मनुष्याणां विशेषतः

तस्मात् त्वं नित्यं प्रार्थय तदेव यत् चित्ते दृढं व्यवस्थितम्। यत् सर्वदेवानामपि दुर्लभं, मनुष्याणां तु विशेषतः॥

Verse 9

चित्रशर्मोवाच । यदि तुष्टोसि मे देव वरं चेन्मे प्रयच्छसि । तदत्रागच्छ पातालाल्लिंगरूपी सुरेश्वर

चित्रशर्मोवाच— यदि मे देव तुष्टोऽसि वरं चेद् मे प्रयच्छसि। तर्हि पातालात् अत्रागच्छ लिङ्गरूपी सुरेश्वर॥

Verse 10

यत्पाताले स्थितं लिंगं ब्रह्मणा संप्रतिष्ठितम् । हाटकेश्वरसंज्ञं तु तदिहायातु सत्व रम्

यत् पाताले स्थितं लिङ्गं ब्रह्मणा संप्रतिष्ठितम्। हाटकेश्वरसंज्ञं तत् इह शीघ्रं समायातु॥

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । अचलं सर्वलिंगं स्यात्सर्वत्रापि द्विजोत्तम । कि पुनः प्रथमं यच्च ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्

श्रीभगवानुवाच— अचलं सर्वलिङ्गं स्यात् सर्वत्रापि द्विजोत्तम। किं पुनः प्रथमं तद् यद् ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्॥

Verse 12

तस्मात्थापय लिंगं तद्धाटकेन द्विजोत्तम । हाटकेश्वरसंज्ञं तु लोके ख्यातं भविष्यति

तस्मात् हाटकेन तद् लिङ्गं स्थापय द्विजोत्तम। हाटकेश्वरसंज्ञं तत् लोके ख्यातं भविष्यति॥

Verse 15

चित्रशर्माऽपि कृत्वाथ प्रासादं सुमनोहरम् । तत्र हेममयं लिंगं स्थापयामास भक्तितः

चित्रशर्माऽपि ततोऽथ सुमनोहरं प्रासादं निर्माय, तत्र भक्त्या हेममयं लिङ्गं प्रतिष्ठापयामास।

Verse 16

शास्त्रोक्तेन विधानेन पूजां चक्रे च नित्यशः । ततस्त्रैलोक्य विख्यातं तल्लिंगं तत्र वै द्विजाः

शास्त्रोक्तेन विधानेन स नित्यशः पूजां चकार; ततस्तल्लिङ्गं त्रैलोक्ये विख्यातं बभूव, हे द्विजाः।

Verse 17

दूरादभ्येत्य लोकाश्च पूजयंति ततः परम् । अथ तत्र द्विजा येऽन्ये संस्थिता गुणवत्तराः

दूरादपि लोकाः समागत्य तत्परं पूजयन्ति स्म; अथ तत्रान्ये द्विजाः संस्थिताः गुणवत्तराः।

Verse 18

तेषां स्पर्धा ततो जाता दृष्ट्वा तस्य विचेष्टितम् । एकस्थानप्रसूतानां सर्वेषां गुणशालिनाम्

तस्य विचेष्टितं दृष्ट्वा तेषां स्पर्धा ततो जाता—एकस्थानप्रसूतानां सर्वेषां गुणशालिनाम्।

Verse 19

अयं गुणविहीनोऽपि प्रख्यातो भुवनत्रये । हराराधनमासाद्य यस्मात्तस्माद्वयं हरम् । तदर्थे तोषयिष्यामः साम्यं येन प्रजायते

‘अयं गुणविहीनोऽपि भुवनत्रये प्रख्यातः, हराराधनमासाद्य; तस्माद्वयमपि हरं तदर्थं तोषयिष्यामः, येन साम्यं प्रजायते।’

Verse 20

अष्टषष्टिः स्मृता लोके क्षेत्राणां शूलपाणिनः । यत्र सान्निध्यमभ्येति त्रिकालं परमेश्वरः

लोके शूलपाणिनः क्षेत्राण्यष्टषष्टिः स्मृतानि; यत्र परमेश्वरः त्रिकालं सान्निध्यं समभ्येति।

Verse 22

अष्टषष्टिश्च गोत्राणामस्माकं चात्र संस्थिता । एतेन मूढमनसा सार्धं सामान्यलक्षणा

अस्माकं गोत्राणामप्यष्टषष्टिः अत्र संस्थिता; एतेन मूढमनसा सार्धं सामान्यलक्षणा भवन्ति।

Verse 23

तथा सर्वैश्च सर्वाणि क्षेत्रलिंगानि कृत्स्नशः । आनेतव्यानि चाराध्य तपःशक्त्या महेश्वरम्

तस्मात् सर्वैः सर्वाणि क्षेत्रलिङ्गानि कृत्स्नशोऽऽनेतव्यानि; तपःशक्त्या महेश्वरश्चाराध्यः।

Verse 24

एतेषां सर्वगोत्राणामानेष्यति च शंकरः । यद्गोत्रं क्षेत्रसंयुक्तं यच्चान्यद्वा भविष्यति

एतेषां सर्वगोत्राणाम् आनेष्यति च शंकरः; यद्गोत्रं क्षेत्रसंयुक्तं यच्चान्यद्वा भविष्यति।

Verse 25

ततस्ते शर्मसंयुक्ताः सर्व एव द्विजोत्तमाः । चक्रुस्तपःक्रियां सर्वे दुष्करां सर्वजन्तुभिः

ततः ते शर्मसंयुक्ताः सर्व एव द्विजोत्तमाः; सर्वजन्तुभिर्दुष्करां तपःक्रियां सर्वे चक्रुः।

Verse 26

जपैर्होमोपवासैश्च नियमैश्च पृथग्विधैः । बलिपूजोपहारैश्च स्नानदानादिभिस्तथा

जपैर्होमैश्चोपवासैश्च नानानियमसंयुतैः । बलिपूजोपहारैश्च स्नानदानादिभिस्तथा ॥

Verse 27

लिंगं संस्थाप्य देवस्य नाम्ना ख्यातं द्विजेश्वरम् । मनोहरतरे प्रोच्चे प्रासादे पर्वतोपमे

लिङ्गं संस्थाप्य देवस्य नाम्ना ख्यातं द्विजेश्वरम् । मनोहरतरे प्रोच्चे प्रासादे पर्वतोपमे ॥

Verse 28

त्यक्त्वा गृहक्रियाः सर्वास्तथा यज्ञसमुद्भवाः । अन्याश्च लोकयात्रोत्थास्तोषयंति महेश्वरम्

त्यक्त्वा गृहक्रियाः सर्वास्तथा यज्ञसमुद्भवाः । अन्याश्च लोकयात्रोत्थास्तोषयन्ति महेश्वरम् ॥

Verse 29

एवमाराध्यमानोऽपि सन्तोषं परमेश्वरः । नाभ्यगच्छत्परां तुष्टिं कथंचिदपि स द्विजाः

एवमाराध्यमानोऽपि सन्तोषं परमेश्वरः । नाभ्यगच्छत्परां तुष्टिं कथञ्चिदपि स द्विजाः ॥

Verse 30

ततो वर्षसहस्रांते समाराध्य महेश्वरम् । न च किञ्चित्फलं प्राप्ता यावत्क्रुद्धास्ततोऽखिलाः

ततो वर्षसहस्रान्ते समाराध्य महेश्वरम् । न च किञ्चित्फलं प्राप्ता यावत्क्रुद्धास्ततोऽखिलाः ॥

Verse 31

अस्य मूर्खतमस्याऽपि त्वं शूलिंश्चित्रशर्मणः । सुस्तोकेनाऽपि कालेन सन्तोषं परमं गतः

अस्य मूर्खतमस्यापि जनस्य, हे शूलिन्, त्वं चित्रशर्मणि अल्पेनैव कालेन परमसन्तोषं गतः।

Verse 32

वयं वार्धक्यमापन्ना बाल्यात्प्रभृति शंकरम् । पूजयन्तोऽपि नो दृष्टस्तथाऽपि परमेश्वर

वयं बाल्यात्प्रभृति शंकरं पूजयन्तो वार्धक्यमापन्नाः; तथापि, हे परमेश्वर, त्वां न दृष्टवन्तः।

Verse 33

तस्मात्सर्वे प्रकर्तव्यं हव्यवाहप्रवेशनम् । अस्माभिर्निश्चयो ह्येष तवाग्रे सांप्रतं कृतः

तस्मात् सर्वैः हव्यवाहे प्रवेशः कर्तव्यः; एषोऽस्माकं निश्चयः, तवाग्रे सांप्रतमेव कृतः।

Verse 34

ततश्चाहृत्य काष्ठानि सर्वे ते द्विजसत्तमाः । ईश्वरं मनसि ध्यात्वा चिताश्चक्रुः पृथग्विधाः

ततः ते सर्वे द्विजसत्तमाः काष्ठानि आहृत्य, मनसि ईश्वरं ध्यात्वा, पृथक् पृथग्विधाः चिताः चक्रुः।

Verse 35

तथा सर्वं क्रियाकल्पं स्नानदानादिकं च यत् । कृत्वा ते ब्राह्मणाः सर्वे सुसमिद्धहुताशनम्

तथा स्नानदानादिकं यत् सर्वं क्रियाकल्पं कृत्वा, ते सर्वे ब्राह्मणाः सुसमिद्धं हुताशनं प्रज्वालयामासुः।

Verse 36

यावत्कृत्वा सुतैः सार्धं प्रविशंति समाहिताः । तावत्स भगवांस्तुष्टस्तेषां संदर्शनं ययौ

यावदेतत्कृत्वा सुतैः सह समाहिताः प्रवेष्टुमुद्यताः, तावदेव स भगवान् तुष्टः तेषां दर्शनपथं जगाम।

Verse 37

अब्रवीच्च विहस्योच्चैर्मेघगम्भीरया गिरा । सर्वांस्तान्ब्राह्मणश्रेष्ठान्मृतान्संजीवयन्निव

अथ स उच्चैर्विहस्य मेघगम्भीरया गिरा अब्रवीत्, यया तान् ब्राह्मणश्रेष्ठान् मृतान् संजीवयन्निव।

Verse 38

भो भो ब्राह्मणशार्दूला मा मैवं साहसं महत् । यूयं कुरुत मद्वाक्यात्संतुष्टस्य विशेषतः

भो भो ब्राह्मणशार्दूलाः, मा एवम् महत् साहसं कुरुत; मम वाक्यादेव, विशेषतः प्रसन्नस्य, यूयं कुरुत।

Verse 39

तस्माद्वदत यच्चित्ते युष्माकं चैव संस्थितम् । येन दत्त्वा प्रगच्छामि स्वमेव भुवनं पुनः

तस्माद् युष्माकं चित्ते यत् संस्थितं तद् वदत; तत् दत्त्वा अहं पुनः स्वमेव भुवनं प्रगच्छामि।

Verse 40

ब्राह्मणा ऊचुः । अस्मिन्क्षेत्रे सुरश्रेष्ठ पुरस्यास्य च संनिधौ । क्षेत्राणामष्टषष्टिर्या धन्या संकीर्त्यते जनैः

ब्राह्मणा ऊचुः—अस्मिन् क्षेत्रे सुरश्रेष्ठ, अस्य पुरस्य संनिधौ, क्षेत्राणामष्टषष्टिः या धन्या जनैः संकीर्त्यते।

Verse 41

सदाभ्यैतु समं लिंगैस्तैराद्यैः सुरसत्तम । येनामर्षप्रशांतिर्नः सर्वेषामिह जायते

हे सुरसत्तम, तैः आद्यैः लिङ्गैः सह सर्वदा अत्र समं समागमः भवतु, येन अस्माकं सर्वेषाम् इह अमर्षस्य स्पर्धायाश्च प्रशान्तिः जायते।

Verse 42

एष संस्पर्धतेऽस्माभिः सर्वैर्गुणविवर्जितः । त्वल्लिंगस्य प्रभावेन तस्मादेतत्समाचर

एषः गुणविवर्जितोऽपि अस्माभिः सर्वैः सह संस्पर्धते; तस्मात् त्वल्लिङ्गस्य प्रभावेन एतत् शमनोपायं समाचर।

Verse 43

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे विप्रो ज्ञात्वा तं वरदं हरम् । उवाच स्पर्धया युक्तश्चित्रशर्मा महेश्वरम्

सूत उवाच—एतस्मिन्नन्तरे विप्रः चित्रशर्मा वरदं हरं ज्ञात्वा, स्पर्धया युक्तः सन् महेश्वरं प्रत्युवाच।

Verse 44

चित्रशर्मोवाच । एतैः प्राणपरित्यागमारभ्य तदनतरम् । तुष्टिं नीतोऽसि देवश कृत्वा च सुमहत्तपः

चित्रशर्मोवाच—एतैः प्राणपरित्यागमारभ्य तदनन्तरमेव, देवेश, त्वं सुमहत्तपः कृत्वा तुष्टिं नीतोऽसि।

Verse 46

मया स्पर्द्धमानैश्च केवलं गुणगर्वितैः । तस्मादेषो न दातव्यत्वं त्वया किंचित्सुरेश्वर

मया सह स्पर्धमानैः केवलं स्वगुणगर्वितैः; तस्मात् सुरेश्वर, तेषां प्रति त्वया किञ्चिदपि न दातव्यम्।

Verse 47

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवाञ्छशिशेखरः । चिन्तयामास चित्तेन किमत्र सुकृतं भवेत्

सूत उवाच—तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवान् शशिशेखरः। हृदि चिन्तयामास—किमत्र सुकृतं धर्म्यं भवेत्॥

Verse 48

एते ब्राह्मणशार्दूला विनाशं यांति मत्कृते । एषोऽपि सर्वसंसिद्धो गणतुल्यो द्विजोत्तमः

एते ब्राह्मणशार्दूला मत्कृते विनाशं यान्ति। एषोऽपि सर्वसंसिद्धो गणतुल्यो द्विजोत्तमः॥

Verse 49

तस्माद्द्वाभ्यां मया कार्यं क्षेत्रे सौख्यं यथा भवेत् । ब्राह्मणानां विशेषेण तथा चात्र निवासिनाम्

तस्माद् द्वाभ्यां मया कार्यं क्षेत्रे सौख्यं यथा भवेत्। ब्राह्मणानां विशेषेण तथा चात्र निवासिनाम्॥

Verse 50

ममापि सर्वदा चित्ते कृत्यमेतद्धि वर्तते । एक स्थाने करोम्येव सर्वक्षेत्राणि यानि मे

ममापि सर्वदा चित्ते कृत्यमेतद्धि वर्तते। एकस्थाने करोम्येव सर्वक्षेत्राणि यानि मे॥

Verse 51

भविष्यति तथा कालो रौद्रः कलिसमुद्भवः । तत्र क्षेत्राणि तीर्थानि नाशं यास्यंति भूतले

भविष्यति तथा कालो रौद्रः कलिसमुद्भवः। तत्र क्षेत्राणि तीर्थानि नाशं यास्यन्ति भूतले॥

Verse 52

सत्तीर्थैस्तद्भयात्सर्वैः क्षेत्रमेतत्समाश्रितम् । आनयिष्याम्यहमपि स्वानि क्षेत्राणि कृत्स्नशः

तस्मात् तद्भयात् सर्वैः सत्तीर्थैः क्षेत्रमेतत् समाश्रितम् । अहम् अपि स्वानि क्षेत्राणि कृत्स्नशः अत्र आनयिष्यामि ॥

Verse 53

ततस्तं चित्रशर्माणं प्राह चेदं महेश्वरः । शृणु मद्वचनं कृत्स्नं कुरुष्व तदनंतरम्

ततः स महेश्वरः तं चित्रशर्माणं प्राह— शृणु मद्वचनं कृत्स्नं, कुरुष्व तदनन्तरम् ॥

Verse 54

अत्र क्षेत्राणि सर्वाणि मदीयानि द्विजोत्तम । समागच्छंतु विप्राश्च प्रभवंतु प्रहर्षिताः

अत्र मदीयानि सर्वाणि क्षेत्राणि समागच्छन्तु, द्विजोत्तम । विप्राश्च प्रहर्षिताः समागच्छन्तु, प्रभवन्तु च ॥

Verse 55

तवापि योग्यतां श्रेष्ठां करिष्यामि महामते । यदि मे वर्तसे वाक्ये मुक्त्वा स्पर्द्धां द्विजोद्भवाम्

तवापि श्रेष्ठां योग्यतां करिष्यामि, महामते । यदि मे वाक्ये वर्तसे, द्विजोद्भवां स्पर्धां मुक्त्वा ॥

Verse 56

तुरीयमपि ते गोत्रं वेदोक्तेन क्रमेण च । आद्यतां चापि ते सर्वे कीर्तयिष्यंति ते द्विजाः

तुरीयमपि ते गोत्रं वेदोक्तेन क्रमेण स्थापयिष्यामि । सर्वे ते द्विजाः तव आद्यतां चापि कीर्तयिष्यन्ति ॥

Verse 57

तथान्यदपि सन्मानं तव यच्छामि च द्विज । आचन्द्रार्कमसंदिग्धं पुत्रपौत्रादिकं च यत्

तथान्यदपि सन्मानं तव ददामि च द्विज । आचन्द्रार्कमसंदिग्धं पुत्रपौत्रादिकं तथा ॥

Verse 58

त्वदन्वये भविष्यंति पुत्रपौत्रास्तथा परे । कृत्ये श्राद्धे तर्पणे वा क्रियमाणे विधानतः

त्वदन्वये भविष्यन्ति पुत्रपौत्रास्तथा परे । कृत्ये श्राद्धे तर्पणे वा क्रियमाणे विधानतः ॥

Verse 59

आद्यस्य वत्ससंज्ञस्य नाम उच्चार्य गोत्रजम् । ततो नामानि चाप्येवं कीर्तयिष्यंति भक्तितः

आद्यस्य वत्ससंज्ञस्य नामोच्चार्य गोत्रजम् । ततो नामानि चाप्येवं कीर्तयिष्यन्ति भक्तितः ॥

Verse 60

ततः संतर्पयिष्यंति पितॄनथ पितामहान् । तथान्यानपि बंधूंश्च सुहृत्संबंधिबांधवान्

ततः सन्तर्पयिष्यन्ति पितॄनथ पितामहान् । तथान्यानपि बन्धूंश्च सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान् ॥

Verse 61

त्वदन्वये विना नाम्ना त्वदीयेन विमोहिताः । ये पितॄंस्तर्पयिष्यंति तेषां व्यर्थं भविष्यति

त्वदन्वये विना नाम्ना त्वदीयेन विमोहिताः । ये पितॄंस्तर्पयिष्यन्ति तेषां व्यर्थं भविष्यति ॥

Verse 62

श्राद्धं वा यदि वा दानं तर्पणं वा त्वदुद्भवम् । तस्मादहंकृतिं मुक्त्वा मामाराधय केवलम्

श्राद्धं वा यदि वा दानं तर्पणं वा त्वदुद्भवम् । तस्मादहंकृतिं मुक्त्वा मामाराधय केवलम् ॥

Verse 63

येन सिद्धोऽपि संसिद्धिं परामाप्नोषि शाश्वतीम् । एवं संबोध्य तं विप्रं कृत्वाद्यमपि पश्चिमम्

येन सिद्धोऽपि संसिद्धिं परामाप्नोषि शाश्वतीम् । एवं संबोध्य तं विप्रं कृत्वाद्यमपि पश्चिमम् ॥

Verse 64

ततस्तान्ब्राह्मणानाह प्रासादः क्रियतामिति । गोत्रंगोत्रं पुरस्कृत्य स्थाप्यं लिंगमनुत्तमम् । येन संक्रमणं तेषु मम संजायतेद्विजाः

ततस्तान्ब्राह्मणानाह प्रासादः क्रियतामिति । गोत्रंगोत्रं पुरस्कृत्य स्थाप्यं लिंगमनुत्तमम् । येन संक्रमणं तेषु मम संजायतेद्विजाः ॥

Verse 65

अथ ते ब्राह्मणास्तत्र भूमिभागान्मनोहरान् । दृष्ट्वादृष्ट्वा प्रचक्रुश्च प्रासादान्हर्षसंयुताः

अथ ते ब्राह्मणास्तत्र भूमिभागान्मनोहरान् । दृष्ट्वादृष्ट्वा प्रचक्रुश्च प्रासादान्हर्षसंयुताः ॥

Verse 66

अष्टषष्टिमितान्दिव्यान्कैलासशिखरोपमान् । तेषु संस्थापयामासु लिङ्गानि विविधानि च । क्षेत्रेक्षत्रे च यन्नाम तत्तत्संज्ञां प्रचक्रिरे

अष्टषष्टिमितान्दिव्यान्कैलासशिखरोपमान् । तेषु संस्थापयामासु लिङ्गानि विविधानि च । क्षेत्रेक्षत्रे च यन्नाम तत्तत्संज्ञां प्रचक्रिरे ॥

Verse 67

अथ तेषां पुनर्दृष्टिं गत्वा देवस्त्रिलोचनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कस्मिंश्चित्कालपर्यये । आराधितस्तपःशक्त्या लिंगसंस्थापनादनु

अथ तेषां पुनर्दृष्टिं गत्वा देवस्त्रिलोचनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कस्मिंश्चित्कालपर्यये । आराधितस्तपःशक्त्या लिङ्गसंस्थापनादनु ॥

Verse 68

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि विप्रेंद्रा युष्माकमहमद्य वै । एतन्मम कृतं कृत्यं भवद्भिरखिलं ततः

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि विप्रेन्द्रा युष्माकमहमद्य वै । एतन्मम कृतं कृत्यं भवद्भिरखिलं ततः ॥

Verse 69

अस्मदीयानि लिंगानि क्षेत्राणि च कलेर्भयात् । ततो मान्याश्च मे यूयं नान्यैरेतद्भविष्यति

अस्मदीयानि लिङ्गानि क्षेत्राणि च कलेर्भयात् । ततो मान्याश्च मे यूयं नान्यैरेतद्भविष्यति ॥

Verse 70

तस्माच्चित्तस्थितं शीघ्रं प्रार्थयंतु द्विजोत्तमाः । संप्रयच्छामि येनाशु यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

तस्माच्चित्तस्थितं शीघ्रं प्रार्थयन्तु द्विजोत्तमाः । संप्रयच्छामि येनाशु यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् ॥

Verse 71

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि देव प्रसन्नस्त्वमस्माकं च सुरेश्वर । पश्चिमश्चित्रशर्मा च यथाद्यो भवता कृतः

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि देव प्रसन्नस्त्वमस्माकं च सुरेश्वर । पश्चिमश्चित्रशर्मा च यथाद्यो भवता कृतः ॥

Verse 72

अस्मदीयं सदा नाम कीर्तनीयमसंशयम् । श्राद्धकृत्येषु सर्वेषु यथा तेन समा वयम् । भवामस्त्वत्प्रसादेन सांप्रतं चित्रशर्मणा

अस्माकमपि नाम सदा निःसन्देहं कीर्तनीयम्। सर्वेषु श्राद्धकर्मसु तव प्रसादेन अद्य चित्रशर्मणा समा वयं भवेम।

Verse 73

श्रीभगवानुवाच । युष्माकमपि ये केचिद्वशं यास्यंति मानवाः । युवानः शास्त्रसंयुक्ता वेदविद्याविशारदाः

श्रीभगवानुवाच—युष्माकमपि ये केचिन्मानवा वशं यास्यन्ति; ते युवानः शास्त्रसंयुक्ता वेदविद्याविशारदाश्च।

Verse 74

आनयिष्यथ तान्यूयमामुष्यायणसंज्ञितान् । नित्यं स्थिताश्च ते क्षेत्रे श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

तान् यूयं आनयिष्यथ ‘आमुष्यायण’ इति संज्ञितान्। ते च नित्यं तस्मिन् क्षेत्रे स्थिताः श्राद्धस्य अक्षय्यफलप्रदाः भविष्यन्ति।

Verse 75

एवमुक्त्वाथ देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । तेऽपि विप्राः सुसंतुष्टास्तत्र स्थाने व्यवस्थिताः

एवम् उक्त्वा अथ देवेशः ततः अदर्शनं गतः। तेऽपि विप्राः सुसन्तुष्टाः तत्रैव स्थाने व्यवस्थिताः।

Verse 76

एवं तत्र समस्तानि क्षेत्राण्यायतनानि च । कलिभीतानि विप्रेंद्रा निवसंति सदैव हि

एवं तत्र समस्तानि क्षेत्राणि आयतनानि च कलिभीतानि, हे विप्रेन्द्र, सदैव निवसन्ति हि।

Verse 77

एवं ते ब्राह्मणाः प्राप्य सिद्धिं चेश्वरपूजनात् । ख्याताः सर्वत्र भुवने श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

एवं ते ब्राह्मणाः ईश्वरपूजनात् सिद्धिं प्राप्य, सर्वत्र भुवने ख्याताः, श्राद्धफलस्य अक्षय्यकारकाः अभवन्।

Verse 107

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये ब्राह्मणचित्रशर्मलिंगस्थापनवृत्तांतवर्णनंनाम सप्तोत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मणचित्रशर्मलिङ्गस्थापनवृत्तान्तवर्णनं नाम सप्तोत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।