Adhyaya 25
लोमशः हिमालये दिव्यविवाहोपकरणस्य महोत्सवं वर्णयति। विश्वकर्मणा त्वष्टृणा चान्यैश्च देवगृहाणि निर्मीयन्ते, महाविभूत्या शिवः प्रतिष्ठाप्यते। मेना सखीसहिताऽऽगत्य शिवस्य नीराजनं करोति, पार्वत्या पूर्वोक्तात् अपि महादेवस्य सौन्दर्यं विलोक्य विस्मयं प्रकटयति। गर्गः विवाहकर्मणि शिवस्य आनयनादेशं ददाति; पर्वताः सचिवाः समुदायाश्च दानोपहारान् सज्जीकुर्वन्ति, वाद्यघोषः वेदमन्त्रपाठश्च तीव्रतरः भवति। शिवः गणैः योगिनीचक्रैः चण्डीभैरवप्रेतभूतादिरक्षोगणैश्च परिवृतः प्रसरति; जगद्रक्षणार्थं विष्णुः चण्डीं समीपे स्थितुं याचते। शिवस्य सौम्योपदेशेन तद्रौद्रपरिवारः क्षणं निगृह्यते। ततः ब्रह्मा विष्णुः लोकपालाः तेजांसि ऋषयः अरुन्धती-अनसूया-सावित्री-लक्ष्म्यादयः पूज्यस्त्रियश्च सह महायात्रा प्रवर्तते; शिवः स्नापितः स्तुतः मण्डपे नीयते। अन्तःपूजास्थाने पार्वती अलङ्कृता उपविष्टा, शुभमुहूर्ते गर्गः प्रणवविधिं जपति; उभयोः परस्परपूजा अर्घ्याक्षतादिभिः क्रियते। अनन्तरं कन्यादानारम्भे हिमवान् विधिप्रश्नं पृच्छति; शिवस्य गोत्रकुलविषये संशयः जायते। नारदः प्रविश्य शिवस्य कुलगोत्रातीतत्वं नादाधिष्ठितं परं तत्त्वं च प्रतिपादयति। सभा विस्मयेन शिवस्य अगम्यत्वं सर्वाधिपत्यं च अनुमोदयति।
Shlokas
Verse 1
लोमश उवाच । तत्रोपविविशुः सर्वे सत्कृताश्च हिमाद्रिणा । ते देवाः सपरिवाराः सहर्षाश्च सवाहनाः
लोमश उवाच—तत्र सर्वे देवाः सपरिवाराः सवाहनाः सहर्षाः हिमाद्रिणा सत्कृताः उपविविशुः।
Verse 2
तत्रैव च महामात्रं निर्मितं विश्वकर्मणा । दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः
तत्रैव विश्वकर्मणा महामात्रं दिव्यं निवासं निर्मितं, परमदीप्त्या युक्तं स्वयम्भुवो निवासार्थम्।
Verse 3
तथैव विष्णोस्त्वपरं भवनं स्वयमेव हि । भास्वरं सुविचित्र च कृतं त्वष्ट्रा मनोरमम् । वण्डीगृहं मनोज्ञं च तथैव कृतवान्स्वयम्
तथैव विष्णोः अपि अपरं भास्वरं सुविचित्रं भवनं स्वयमेव कृतम्; त्वष्ट्रा मनोरमं निर्मितं, तथा वण्डीगृहं मनोज्ञं स्वयमेव चकार।
Verse 4
तथैव श्वेतं परमं मनोज्ञं महाप्रभं देववरैः सुपूजितम् । कैलासलक्ष्मीप्रभया महत्या सुशोभितं तद्भवनं चकार
तथैव परमं मनोज्ञं श्वेतं महाप्रभं देववरैः सुपूजितं, कैलासलक्ष्मीप्रभया महत्या सुशोभितं भवनं चकार।
Verse 5
तत्रैव शंभुः परया विभूत्या स स्थापितस्तेन हिमाद्रिणा वै
तत्रैव हिमाद्रिणा तेन परया विभूत्या शम्भुः स्थापितः प्रतिष्ठापितश्च।
Verse 6
एतस्मिन्नंतरे मेना समायाता सखीगणैः । नीराजनार्थं शंभुं च ऋषिभिः परिवारिता
एतस्मिन्नन्तरे मेना सखीगणैः सह समायाता, ऋषिभिः परिवारिता च, शम्भोः नीराजनार्थं तत्रोपजगाम।
Verse 7
तदा वादित्रदिर्घोपैर्नादितं भुवनत्रयम् । नीराजनं कृतं तस्य मेनया च तपस्विनः
तदा वादित्राणां दीर्घघोषैः भुवनत्रयम् इव नादितम्; मेनया तस्य तपस्विनः प्रभोः नीराजनं कृतम्।
Verse 8
अवलोक्य परा साध्वी मेनाऽजानाद्धरं तदा । गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता
अवलोक्य परा साध्वी मेना तदा हरं नाजानात्; गिरिजोक्तं स्मृत्वा मेना विस्मयमगात्।
Verse 9
यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम सन्निधौ । ततोऽधिकं प्रपश्यामि सौंदर्यं परमेष्ठिनः । महेशस्य मया दृष्टमनिर्वाच्यं च संप्रति
यद्वै पुरा पार्वत्या मम सन्निधौ प्रोक्तं, ततोऽधिकं परमेष्ठिनः सौन्दर्यं प्रपश्यामि; इदानीं मया दृष्टं महेशस्य तेजोऽनिर्वाच्यमेव।
Verse 10
एवं विस्मयमापन्ना विप्रपत्नीभिरावृता । अहतां बरयुग्मेन शोभिता वरवर्णिनी
एवं विस्मयमापन्ना विप्रपत्नीभिरावृता; अहतं वरयुग्मं परिधाय वरवर्णिनी शोभिताभवत्।
Verse 11
कंचुकी परमा दिव्या नानारत्नैश्च शोभिता । अंगीकृता तदा देव्या रराज परया श्रिया
कञ्चुकी परमा दिव्या नानारत्नविराजिता । तदा देव्या समङ्गीकृता सा परया श्रिया रराज ॥
Verse 12
बिभ्रती च तदा हारं दिव्यरत्नविभूषितम् । वलयानि महार्हाणि शुद्धचामीकराणि च
तदा सा हारं बिभ्रती दिव्यरत्नविभूषितम् । वलयानि महार्हाणि शुद्धचामीकराणि च ॥
Verse 13
तत्रोपविष्टा सुभगा ध्यायंती परमेश्वरम् । सखीभिः सेव्यमाना सा विप्रपत्नीभिरेव च
तत्रोपविष्टा सुभगा ध्यायन्ती परमेश्वरम् । सखीभिः सेव्यमाना सा विप्रपत्नीभिरेव च ॥
Verse 14
एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गो वाक्यमभाषत । पाणिग्रहार्थं शंभुं च आनयध्वं स्वमंदिरम् । त्वरितेनैव वेलायामस्यामेव विचक्षणाः
एतस्मिन्नन्तरे गर्गो वाक्यमिदमभाषत । पाणिग्रहार्थं शम्भुं च आनयध्वं स्वमन्दिरम् । त्वरितेनैव वेलायामस्यामेव विचक्षणाः ॥
Verse 15
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गर्गस्य च महात्मनः । अभ्युत्थानपराः सर्वे पर्वताः सकलत्रकाः
तच्छ्रुत्वा गर्गवचनं महात्मनः सुसम्मतम् । अभ्युत्थानपराः सर्वे पर्वताः सकलत्रकाः ॥
Verse 16
महाविभूत्या संयुक्ताः सर्वे मंगलपाणयः । सालंकृतास्तदा तेषां पत्न्योलंकारमंडिताः
महाविभूत्या संयुक्ताः सर्वे मङ्गलपाणयः । तदा ते सुसमलङ्कृताः, तेषां पत्न्यश्च दिव्यालङ्कारमण्डिताः ॥
Verse 17
उपायनान्यनेकानि जगृहुः स्निग्धलोचनाः । तदा वादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा
उपायनान्यनेकानि जगृहुः स्निग्धलोचनाः । तदा वादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा ॥
Verse 18
आजग्मुः सकलात्रास्ते यत्र देवो महेश्वरः । प्रमथैरावृतस्तत्र चंड्या चैवाभिसेवितः
आजग्मुः सकलात्रास्ते यत्र देवो महेश्वरः । प्रमथैरावृतस्तत्र चण्ड्या चैवाभिसेवितः ॥
Verse 19
तथा महर्षिभिस्तत्र तथा देवगणैः सह । एभिः परिवृतः श्रीमाञ्छंकरो लोकशंकरः
तथा महर्षिभिस्तत्र तथा देवगणैः सह । एभिः परिवृतः श्रीमान् शङ्करो लोकशङ्करः ॥
Verse 20
श्रुत्वा वादित्रनिर्घोषं सर्वे शंकरसेवकाः । उत्थिता ऐकापद्येन देवैरृषिभिरावृताः
श्रुत्वा वादित्रनिर्घोषं सर्वे शङ्करसेवकाः । उत्थिता ऐकापद्येन देवैरृषिभिरावृताः ॥
Verse 21
तथोद्यतो योगिनाचक्रयुक्ता गणा गणानां गणानां पतिरेकवर्चसाम् । शिवंपुरस्कृत्य तदानुभावास्तथैव सर्वे गणनायकाश्च
ततो योगिनीचक्रसंयुक्ता गणाः समुद्यताः। गणानां पतिरपि एकवर्चसा दीप्तिमान् अग्रे जगाम। शिवं पुरस्कृत्य तदनुभावाः सर्वे गणनायकाश्च सहैव प्रचक्रमुः॥
Verse 22
तद्योगिनी चक्रमतिप्रचंडं टंकारभेरीरवनिस्वनेन । चंडीं पुरस्कृत्य भयानकां तदा महाविभूत्या समलंकृतां तदा
तदा तद्योगिनीचक्रं अतिप्रचण्डं टङ्कारभेरीरवनिस्वनैः सह समुत्थितम्। भयानकां चण्डीं पुरस्कृत्य महाविभूत्या समलङ्कृतं बभौ॥
Verse 23
कंठे कर्कोटकं नागं हारभूतं च कार सा । पदकं वृश्चिकानां च दंदशूकांश्च बिभ्रती
सा कण्ठे कर्कोटकं नागं हारभूतं दಧार। वृश्चिकानां पदकं तथा दन्दशूकांश्च विषधरान् अलङ्काररूपेण बिभ्रती॥
Verse 24
कर्णावतंसान्सा दध्रे पाणिपादमयांस्तथा । रणे हतानां वीराणां शिरांस्युरसिचापरान्
सा कर्णावतंसान् पाणिपादमयान् दಧ्रे। रणे हतानां वीराणां शिरांसि च उरसि अपराणि चिह्नानि बिभ्रती॥
Verse 25
द्वीपिचर्मपरीधाना योगिनीचक्रसंयुता । क्षेत्रपालावृता तद्वद्भैरवैः परिवारिता
सा द्वीपिचर्मपरीधाना योगिनीचक्रसंयुता। क्षेत्रपालैः आवृता तथा भैरवैः परिवारिता बभौ॥
Verse 26
तथा प्रेतैश्च भूतैश्च कपटैः परिवारिता । वीरभद्रादयश्चैव गणाः परमदारुणाः । ये दक्षयज्ञनाशार्थे शिवेनाज्ञापितास्तदा
तथा प्रेतैर्भूतैश्च कपटैर्भीषणैः परिवृता। वीरभद्रादयश्चैव गणाः परमदारुणाः, ये दक्षयज्ञनाशार्थं तदा शिवेनाज्ञापिताः।
Verse 27
तथा काली भैरवी च माया चैव भयावहा । त्रिपुरा च जया चैव तथा क्षेमकरी शुभा
तथा काली भैरवी च माया चैव भयावहा। त्रिपुरा च जया चैव तथा क्षेमकरी शुभा॥
Verse 28
अन्याश्चैव तथा सर्वाः पुरस्कृत्य सदाशिवम् । गंतुकामाश्चोग्रतरा भूतैः प्रेतैः समावृताः
अन्याश्चैव तथा सर्वाः पुरस्कृत्य सदाशिवम्। गन्तुकामाश्चोग्रतरा भूतैः प्रेतैः समावृताः॥
Verse 29
एताः सर्वा विलोक्याथ शिवभक्तो जनार्द्दनः । महर्षीश्च पुरस्कृत्य ह्यमरांश्च तथैव च । अनसूयां पुरस्कृत्य तथैव च ह्यरुंधतीम्
एताः सर्वा विलोक्याथ शिवभक्तो जनार्दनः। महर्षींश्च पुरस्कृत्य ह्यमरांश्च तथैव च। अनसूयां पुरस्कृत्य तथैव च ह्यरुन्धतीम्॥
Verse 30
विष्णुरुवाच । चण्डीं कुरु समीपस्थां लोकपालनतां प्रभो
विष्णुरुवाच—चण्डीं कुरु समीपस्थां लोकपालनतां प्रभो।
Verse 31
तदुक्तं विष्णुना वाक्यं निशम्य जगदीश्वरः । उवाच प्रहसन्नेव चंडीं प्रति सदाशिवः
तदुक्तं विष्णुना वाक्यं निशम्य जगदीश्वरः । प्रहसन्नेव सदाशिवश्चण्डीं प्रत्युवाच ह ॥
Verse 32
अत्रैव स्थीयतां चंडीं यावदुद्वहनं भवेत् । मम भावान्विजानासि कार्याकार्ये सुशोभने
अत्रैव स्थीयतां चण्डि यावदुद्वहनं भवेत् । मम भावान्विजानासि कार्याकार्ये सुशोभने ॥
Verse 33
एवमाकर्ण्य वचनं शंभोरमिततेजसः । उवाच कुपिता चंडी विष्णुमुद्दिश्य सादरम्
एवमाकर्ण्य वचनं शम्भोरमिततेजसः । कुपिता चण्ड्युवाचाथ विष्णुमुद्दिश्य सादरम् ॥
Verse 34
तथान्ये प्रमथाः सर्वे विष्णुमूचुः प्रकोपिताः । यत्रयत्र शिवो भाति तत्रतत्र वयं प्रभो
तथान्ये प्रमथाः सर्वे विष्णुमूचुः प्रकोपिताः । यत्रयत्र शिवो भाति तत्रतत्र वयं प्रभो ॥
Verse 35
त्वया निवारिताः कस्माद्वयमाभ्युदये परे । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा केशवोवाक्यमब्रवीत्
त्वया निवारिताः कस्माद्वयमाभ्युदये परे । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा केशवो वाक्यमब्रवीत् ॥
Verse 36
चण्डीमुद्दिश्य प्रमथानन्यांश्चैव तथाविधान् । यूयं चैव मया प्रोक्ता मा कोपं कर्त्तुमर्हथ
चण्डीं प्रमथान् तथान्यान् उद्दिश्य केशव उवाच—यूयं मया सम्यगुपदिष्टाः; अतः कोपं कर्तुं न युज्यते।
Verse 37
एवमुक्तास्तदा तेन चंडीमुख्या गणास्तदा । एकांतमाश्रिताः सर्वे विष्णुवाक्याज्ज्वलद्धृदः
एवमुक्तास्तेन चण्डीमुख्या गणाः सर्वे विष्णुवाक्येन ज्वलद्धृदः सन्तः एकान्तं समाश्रिताः।
Verse 38
तावत्सर्वे समायाताः पर्वतेंद्रस्य मंत्रिणः । सकलत्राः संभ्रमेण महेशं प्रति सत्वरम्
तावत् पर्वतेन्द्रस्य सर्वे मन्त्रिणः सकलत्राः संभ्रमेण महेशं प्रति सत्वरं समायाताः।
Verse 39
पंचवाद्यप्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । योषिद्भिः संवृतास्तत्र गीतशब्देन भूयसा
तत्र पञ्चवाद्यप्रघोषः, भूयसा ब्रह्मघोषश्च; योषिद्भिः संवृते तस्मिन् स्थाने गीतशब्दोऽपि भूयसा बभूव।
Verse 40
एवं प्राप्ता यत्र शंभुः सकलैः परिवारितः । आगत्य कलशैः साकं स्नापितो हि सदाशिवः । स्त्रीभिर्मंगलगीतेन सर्वाभरणभूषितः
एवं ते यत्र शम्भुः सकलैः परिवारितः तत्र प्राप्ताः। आगत्य कलशैः साकं सदाशिवः स्नापितः; स्त्रीभिर्मङ्गलगितैः सर्वाभरणभूषितश्च स शोभितः।
Verse 41
ऋषयो देवगंधर्वास्तथान्ये पर्वतोत्तमाः । शंभ्यग्रगास्तदा जग्मुः स्त्रियश्चैव सुपूजिताः । बभौ छत्रेण महता ध्रिमाणेन मूर्द्धनि
ऋषयः देवगन्धर्वाश्च तथान्ये पर्वतोत्तमाः । शम्भुमग्रे पुरस्कृत्य तदा जग्मुः सुपूजिताः स्त्रियश्च । स च मूर्ध्नि धृतमहाच्छत्रेण दीप्तिमान् बभौ ॥
Verse 42
चामरै वीर्ज्यमानोऽसौ मुकुटेन विराजितः । ब्रह्मा विष्णुस्तथा चंद्रो लोकपालस्तथैव च
चामरैर्वीज्यमानोऽसौ मुकुटेन विराजितः । ब्रह्मा विष्णुश्च चन्द्रश्च लोकपालाश्च तत्र वै ॥
Verse 43
अग्रगा ह्यपि शोभंतः श्रिया परमया युताः । तथा शंखाश्च भेर्यश्च पटहानकगोमुखाः
अग्रगा ह्यपि शोभन्तः श्रिया परमया युताः । शङ्खा भेर्यश्च पटहाः आनकाः गोमुखानि च ननादुः ॥
Verse 44
तथैव गायकाः सर्वे परममंगलम् । पुनः पुनरवाद्यंत वादित्राणि महोत्सवे
तथैव गायकाः सर्वे परममङ्गलम् । पुनः पुनरवाद्यन्त वादित्राणि महोत्सवे ॥
Verse 45
अरुंधती महाभागा अनसूया तथैव च । सावित्री च तथा लक्ष्मीर्मातृभिः परिवारिताः
अरुन्धती महाभागा अनसूया तथैव च । सावित्री लक्ष्मीश्च मातृभिः परिवारिताः तत्रासन् ॥
Verse 46
एभिः समेतो जगदेकबंधुर्बभौ तदानीं परमेण वर्चसा । सचंद्रसूर्यानिलवायुना वृतः सलोकपालप्रवरैर्महर्षिभिः
एभिः सह समागतः जगदेकबन्धुः तदानीं परमेण वर्चसा बभौ। स चन्द्रसूर्यानिलवायुभिः वृतः सलोकपालप्रवरैः महर्षिभिश्च समन्तात् परिशोभितः।
Verse 47
स वीज्यमानः पवनेनः साक्षाच्छत्रं च तस्मै शशिना ह्यधिष्ठितम् । सूर्यः पुरस्तादभवत्प्रकाशकः श्रियान्वितो विष्णुरभूच्च सन्निधौ
स साक्षात् पवनेन वीज्यमानः आसीत्, तस्मै च शशिना अधिष्ठितं छत्रं बभूव। सूर्यः पुरस्तात् प्रकाशकः अभवत्, श्रियान्वितो विष्णुश्च सन्निधौ तस्थौ।
Verse 48
पुष्पैर्ववर्षुर्ह्यवकीर्यमाणा देवास्तदानीं मुनिभिः समेताः । ययौ गृहं कांचनकुट्टिमं महन्महावि भूत्यापरिशोभितं तदा । विवेश शंभुः परया सपर्यया संपूज्यमानो नरदेवदानवैः
तदानीं देवाः मुनिभिः समेताः पुष्पैः ववर्षुः, सर्वतोऽवकीर्यमाणैः पुष्पैः दिशोऽपि शोभिताः। शंभुः तदा महद् गृहं काञ्चनकुट्टिमं महाविभूत्यापरिशोभितं ययौ; स परया सपर्यया नरदेवदानवैः संपूज्यमानो विवेश।
Verse 49
एवं समागतः शंभुः प्रविष्टो यज्ञमण्डपम् । संस्तूयमानो विबुधैः स्तुतिभिः परमेश्वरः
एवं समागतः शंभुः यज्ञमण्डपं प्रविष्टः। परमेश्वरः विबुधैः स्तुतिभिः संस्तूयमानः बभूव।
Verse 50
गजादुत्तारयामास महेशं पर्वतोत्तमः । उपविश्य ततः पीठे कृत्वा नीराजनं महत्
पर्वतोत्तमः गजाद् महेशं उत्तारयामास। ततः पीठे उपविश्य महत् नीराजनं कृत्वा तं समर्चयामास।
Verse 51
मेनया सखिभिः साकं तथैव च पुरोधसा । मधुपर्कादिकं सर्वं यत्कृतं चैव तत्र वै
तत्र मेना सखिभिः सह तथा पुरोधसा च मधुपर्कादिकं सर्वोपचारं यथाविधि समारचयामास।
Verse 52
ब्रह्मणा नोदितः सद्यः पुरोधाः कृतवान्प्रभुः । मंगलं शुभकल्याणं प्रस्तावसदृशं बहु
ब्रह्मणा प्रेरितः पुरोधाः प्रभुः सद्य एव मंगलं शुभकल्याणं च प्रस्तावानुरूपं बहु अकरोत्।
Verse 53
अंतर्वेद्यां संप्रवेश्य यत्र सा पार्वती स्थिता । वेदिकोपरि तन्वंगी सर्वाभरणभूषिता
अन्तर्वेद्यां प्रवेश्य यत्र सा पार्वती स्थिता; वेदिकोपरि तन्वङ्गी सर्वाभरणभूषिता बभौ।
Verse 54
तत्रानीतो हरः साक्षाद्विष्णुना ब्रह्मणा सह । लग्नं निरीक्षमाणास्ते वाचस्पतिपुरोगमाः
तत्र विष्णुना ब्रह्मणा सह साक्षाद् हरः आनीतः; वाचस्पतिपुरोगमास्ते लग्नं निरीक्षमाणाः स्थिताः।
Verse 55
गर्गो मुनिश्चोपविष्टस्तत्रैव घटिकालये । यावत्पूर्णा घटी जाता तावत्प्रणवभाषणम्
गर्गो मुनिश्च तत्रैव घटिकालये उपविष्टः; यावत् पूर्णा घटी जाता तावत् प्रणवोच्चारणं प्रववृते।
Verse 56
ओंपुण्येति प्रणिगदन्गर्गो वध्वंजलिं दधे । पार्वत्यक्षतपूर्णं च शिवोपरि ववर्ष वै
“ॐ पुण्येति” इति प्रणिगदन् गर्गो वध्वाञ्जलिं दधे; पार्वती चाक्षतपूर्णहस्ताभ्यां शिवोपरि तान् अक्षतान् ववर्ष वै।
Verse 57
तया संपूजितो रुद्रो दध्यक्षतकुशादिभिः । मुदा परमया युक्ता पार्वती रुचिरानना
तया रुद्रो दध्यक्षतकुशादिभिः सम्यक् संपूजितः; परममुदायुक्ता रुचिरानना पार्वती पूजां चकार।
Verse 58
विलोकयंती शंभुं तं यदर्थे परमं तपः । कृतं पुरा महादेव्या परेषां परमं महत्
सा तं शम्भुं विलोकयन्ती—यदर्थे पुरा महादेव्या परमं तपः कृतं, परेषां परं महत्।
Verse 59
तपसा तेन संप्राप्तो जगज्जीवनजीवनः । नारदेन ततः प्रोक्तो महादेवो वृषध्वजः
तेन तपसा जगज्जीवनजीवनः स संप्राप्तः; ततः नारदेन वृषध्वजो महादेवः प्रोक्तः।
Verse 60
तथा गंगादिभिश्चन्यैर्मुनिभिः सनकादिभिः । प्रति पूजां कुरु क्षिप्रं पार्वत्याश्च त्रिलोचन । तदा शिवेन सा तन्वी पूजितार्घ्याक्षतादिभिः
तथा गङ्गादिभिश्चान्यैर्मुनिभिः सनकादिभिः सह—त्रिलोचन, पार्वत्याश्च प्रति-पूजां क्षिप्रं कुरु; तदा शिवेन सा तन्वी अर्घ्याक्षतादिभिः पूजिता।
Verse 61
एवं परस्परं तौ च पार्वतीपरमेश्वरौ । अर्च्यमानौ तदानीं च शुशुभाते जगन्मयौ
एवं परस्परपूजनपरौ पार्वतीपरमेश्वरौ जगन्मयौ तदानीं अर्च्यमानौ स्फुरद्भास्वरतया शुशुभाते।
Verse 62
त्रैलोक्यलक्ष्म्या संवीतौ निरीक्षंतौ परस्परम् । तदा नीराजितौ लक्ष्म्या सावित्र्या च विशेषतः । अरुंधत्या तदा तौ च दंपती परमेश्वरौ
त्रैलोक्यलक्ष्म्या संवीतौ परस्परं निरीक्ष्य तौ। तदा लक्ष्म्या विशेषतः सावित्र्या च नीराजितौ; अरुन्धत्या च तदा दम्पती परमेश्वरौ समर्चितौ।
Verse 63
अनसूया तथा शंभुं पार्वतीं च यशस्विनीम् । दृष्ट्वा नीराजयामास प्रीत्युत्कलितलोचना
अनसूया अपि शम्भुं यशस्विनीं पार्वतीं च दृष्ट्वा प्रीत्युत्कलितलोचना तयोः नीराजनं चकार।
Verse 64
तथैव सर्वा द्विजयोषितश्च नीराजयामासुरहो पुनः पुनः । सतीं च शंभुं च विलोकयंत्यस्तथैव सर्वा मुदिता हसंत्यः
तथैव सर्वा द्विजयोषितोऽपि तत्र पुनः पुनः नीराजयामासुः। सतीं शम्भुं च विलोकयन्त्यः सर्वा मुदिता हसन्त्यः बभूवुः।
Verse 65
लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्यप्रणोदितः । हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्यां दातुं प्रचक्रमे
लोमश उवाच—एतस्मिन्नन्तरे तत्र गर्गाचार्यप्रणोदितः। हिमवान् मेनया सार्धं कन्यां दातुं प्रचक्रमे॥
Verse 66
हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धां गामाश्रिता । हिमाद्रेश्च महाभागा सर्वाभरणभूषिता
हैमं कलशमादाय मेना गोमाश्रिता सती । हिमाद्रेर्महाभागा सर्वाभरणभूषिता ॥
Verse 67
तदा हिमाद्रिणा प्रोक्तो विश्वनाथो वरप्रदः । ब्रह्मणा सह संगत्य विष्णुना च तथैव च
तदा हिमाद्रिणा प्रोक्तो विश्वनाथो वरप्रदः । ब्रह्मणा सह संगत्य विष्णुना च तथैव च ॥
Verse 68
सार्द्धं पुरोधसा चैव गर्गेण सुमहात्मना । कन्यादानं करोम्यद्य देवदेवस्य शूलिनः
सार्द्धं पुरोधसा चैव गर्गेण सुमहात्मना । कन्यादानं करोम्यद्य देवदेवस्य शूलिनः ॥
Verse 69
प्रयोगो भण्यतां ब्रह्मन्नस्मिन्समय आगते । तथेति मत्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः
प्रयोगो भण्यतां ब्रह्मन्नस्मिन्समय आगते । तथेति मत्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः ॥
Verse 70
कथ्यतां तात गोत्रं स्वं कुलं चैव विशेषतः । कथयस्व महाभाग इत्याकर्ण्य वचस्तथा । सुमुखेन विमुखः सद्यो ह्यशोच्यः शोच्यतां गतः
कथ्यतां तात गोत्रं स्वं कुलं चैव विशेषतः । कथयस्व महाभाग इत्याकर्ण्य वचस्तथा । सुमुखो विमुखः सद्यो ह्यशोच्यः शोच्यतां गतः ॥
Verse 71
एवंविधः सुरवरैरृषिभिस्तदानीं गंधर्वयक्षमुनिसिद्धगणैस्तथैव । दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशो हास्यं चकार सुभृशं त्वथ नारदश्च
एवंविधः सुरवरैरृषिभिस्तदानीं गन्धर्वयक्ष-मुनि-सिद्धगणैस्तथैव । दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान् महेशो हास्यं चकार सुभृशं त्वथ नारदश्च ॥
Verse 72
वीणां प्रकटयामास ब्रह्मपुत्रोऽथ नारदः । तदानीं वारितो धीमान्वीणां मा वादय प्रभो
वीणां प्रकटयामास ब्रह्मपुत्रोऽथ नारदः । तदानीं वारितो धीमान्—‘वीणां मा वादय प्रभो’ ॥
Verse 73
इत्युक्तः पर्वतेनैव नारदो वाक्यमब्रवीत् । त्वया पृष्टो भवः साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति
इत्युक्तः पर्वतेनैव नारदो वाक्यमब्रवीत् । त्वया पृष्टो भवः साक्षात् स्वगोत्रकथनं प्रति ॥
Verse 74
अस्य गोत्रं कुलं चैव नाद एव परं गिरे । नादे प्रतिष्ठितः शंभुर्नादो ह्यस्मिन्प्रतिष्ठितः
अस्य गोत्रं कुलं चैव नाद एव परं गिरे । नादे प्रतिष्ठितः शम्भुः नादो ह्यस्मिन् प्रतिष्ठितः ॥
Verse 75
तस्मान्नादमयः शंभुर्नादाच्च प्रतिलभ्यते । तस्माद्वीणा मया चाद्य वादिता हि परंतप
तस्मान्नादमयः शम्भुः नादाच्च प्रतिलभ्यते । तस्माद् वीणा मया चाद्य वादिता हि परंतप ॥
Verse 76
अस्य गोत्रं कुलं नाम न जानंति हि पर्वत । ब्रह्मादयो हि विवुधा अन्येषां चैव का कथा
अस्य गोत्रं कुलं नाम च न केनापि ज्ञायते, हे पर्वत। ब्रह्मादयोऽपि देवाः न जानन्ति; अन्येषां तु का कथा॥
Verse 77
त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि हि किंचन । वाच्यावाच्यं महेशस्य विषया हि बहिर्मुखाः
त्वं मोहं प्राप्तो मूढः, किञ्चिदपि न जानासि। महेशस्य वाच्यावाच्यविषयाः बहिर्मुखेन्द्रियगोचरातीताः॥
Verse 78
येये आगमिकाश्चाद्रे नष्टास्ते नात्र संशयः । अरूपोयं विरूपाक्षो ह्यकुलीनोऽयमुच्यते
ये ये आगमिकाः प्रमाणभूताः अत्राद्रौ त्वया कल्पिताः, ते नष्टाः—नात्र संशयः। अयं निराकारः; ‘विरूपाक्ष’ इति कथ्यतेऽपि अकुलीन इति उच्यते॥
Verse 79
अगोत्रोऽयं गिरिश्रेष्ठ जामाता ते न संशयः । न कर्त्तव्यो विमर्शोऽत्र भवता विबुधेन हि
अयं अगोत्रः, हे गिरिश्रेष्ठ; तव जामाता एव—न संशयः। अतः, हे विबुध, अत्र भवता पुनर्विमर्शो न कर्तव्यः॥
Verse 80
न जानंति हरं सर्वे किं बहूक्त्या मम प्रभो । यस्याज्ञानान्महाभाग मोहिता ऋषयो ह्यमी
हरं सर्वे न जानन्ति; मम प्रभो, बहुभाषितेन किं। हे महाभाग, तस्य अज्ञानात् एतेऽपि ऋषयः मोहिताः॥
Verse 81
ब्रह्मापि तं न जानाति मस्तकं परमेष्ठिनः । विष्णुर्गतो हि पातालं न दृष्टो हि तथैव च
ब्रह्मापि तस्य शिखरं न वेत्ति परमेष्ठिनः शिरोऽपि यत्। विष्णुरपि पातालं गतः, तत्रापि तस्यान्तं न ददर्श हि॥
Verse 82
तेन लिंगेन महता ह्यगाधेन जगत्त्रयम् । व्याप्तमस्तीति तद्विद्धि किमनेन प्रयोजनम्
तेन लिङ्गेन महता ह्यगाधेन जगत्त्रयम्। व्याप्तमस्तीत्यवगच्छ, किमनेनान्वेषणेन ते॥
Verse 83
अनयाराधितं नूनं तव पुत्र्या हिमालय । तत्त्वतो हि न जानासि कथं चैव महागिरे
अनयैव नूनमाराधितोऽसौ तव पुत्र्या हिमालय। तत्त्वतो हि न जानासि कथं त्वं महागिरे॥
Verse 84
आभ्यामुत्पाद्यते विश्वमाभ्यां चैव प्रतिष्ठितम् । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः
आभ्यामुत्पद्यते विश्वमाभ्यां चैव प्रतिष्ठितम्। एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः॥
Verse 85
हिमाद्रिप्रमुखाः सर्वे तथा चेंद्रपुरोगमाः । साधुसाध्विति ते सर्वे ऊचुर्विस्मितमानसाः
हिमाद्रिप्रमुखाः सर्वे तथैवेन्द्रपुरोगमाः। साधु साध्विति ते सर्वे ऊचुर्विस्मितमानसाः॥
Verse 86
ईश्वरस्य तु गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः । विस्मयेन समाश्लिष्टा ऊचुः सर्वे परस्परम्
ईश्वरस्य तु गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः । विस्मयेन समाश्लिष्टा ऊचुः सर्वे परस्परम् ॥
Verse 87
ऋषय ऊचुः । यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परमिदं निजबोधरूपम् । सर्वं स्वतंत्रपरमेश्वरभागम्यं सोऽसौ त्रिलोकनिजरूपयुतो महात्मा
ऋषय ऊचुः । यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परमिदं निजबोधरूपम् । सर्वं स्वतंत्रपरमेश्वरभागम्यं सोऽसौ त्रिलोकनिजरूपयुतो महात्मा ॥