Adhyaya 21

Verse 1

लोमश उवाच । वर्द्धमाना तदा साध्वी रराज प्रतिवासरम् । अष्टवर्षा यदा जाता हिमालयगृहे सती

लोमश उवाच— वर्द्धमाना तदा साध्वी प्रतिवासरं रराज। अष्टवर्षा यदा जाता सती हिमालयगृहेऽवसत्॥

Verse 2

महेशो हिमवद्द्रोण्यां तताप परमं तपः । सर्वैर्गणैः परिवृतो वीरभद्रादिभिस्तदा

तदा हिमवद्द्रोण्यां महेशः परमं तपस्तताप। वीरभद्रादिभिः सर्वैर्गणैः परिवृतोऽभवत्॥

Verse 3

एतत्तपो जुषाणं तं महेशं हिमवान्ययौ । तत्पादपल्लवं द्रष्टुं पार्वत्या सह बुद्धिमान्

एतत्तपो जुषाणं तं महेशं दृष्ट्वा हिमवान् बुद्धिमान्। पार्वत्या सह तस्य पादपल्लवं द्रष्टुं समुपायात्॥

Verse 4

यावत्समागतो द्रष्टं नंदिनासौ निवारितः । द्वारि स्थिते च तदा क्षणमेकं स्थिरोऽभवत्

यावत् स शिवं द्रष्टुम् उपागतः, तावत् नन्दिना स निवारितः। द्वारि स्थितः स तदा क्षणमेकं निश्चलोऽभवत्॥

Verse 5

पुनर्विज्ञापयामास नंदिना हिमवान्गिरिः । विज्ञप्तो नंदिना शंभुरचलो द्रष्टुमागतः

पुनर्नन्दिना द्वारेण हिमवान् गिरिराजो विज्ञापयामास। नन्दिना विज्ञप्तः शम्भुः तपसि स्थिरोऽपि द्रष्टुमागतं तमवगच्छत्॥

Verse 6

तदाकर्ण्य वचस्तस्य नंदिनः परमेश्वरः । आनयस्व गिरिं चात्र नंदिनं वाक्यमब्रवीत्

तद्वचो नन्दिनः श्रुत्वा परमेश्वरः प्राह। ‘आनयस्व गिरिं चात्र’ इति नन्दिनं वाक्यमब्रवीत्॥

Verse 7

तथेति मत्वा नंदी तं पर्वतं च हिमाचलम् । आनयामास स तथा शंकरं लोकशंकरम्

‘तथेति’ मत्वा नन्दी हिमाचलं तं पर्वतं तत्र आनयामास। तथा स लोकशंकरं शंकरं समागमयामास॥

Verse 8

दृष्ट्वा तदानीं सकलेश्वरं प्रभुं तपो जुषाणं विनिमीलितेक्षणम्

तदा स सकलेश्वरं प्रभुं तपो जुषाणं विनिमीलितेक्षणं दृष्ट्वा…

Verse 9

कपर्द्धिनं चंद्रकलाविभूषणं वेदांतवेद्यं परमात्मनि स्थितम् । ववंद शीर्ष्णा च तदा हिमाचलः परां मुदं प्रापदहीनसत्त्वः

तदा हिमाचलः कपर्द्धिनं चन्द्रकलाविभूषितं वेदान्तवेद्यं परमात्मनि प्रतिष्ठितं प्रभुं शीर्ष्णा प्रणम्य, अहीनसत्त्वः परमानन्दं प्राप।

Verse 10

उवाच वाक्यं जगदेकमंगलं हिमालयो वाक्यविदां वरिष्ठः

ततो हिमालयो वाक्यविदां वरिष्ठः जगदेकमङ्गलं वचनमुवाच।

Verse 11

सभाग्योऽहं महादेव प्रसादात्तव शंकर । प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो

महादेव शङ्कर! तव प्रसादात् अहं सभाग्यः। प्रभो, प्रत्यहं तव दर्शनार्थं आगमिष्यामि।

Verse 12

अनया सह देवेश अनुज्ञां दातुर्महसि । श्रुत्वा तु वचनं तस्य देवदेवो महेश्वरः

देवेश, अनया सह गन्तुं महसि अनुज्ञां दातुम्। तस्य वचनं श्रुत्वा देवदेवो महेश्वरः प्रत्युवाच।

Verse 13

आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल । कुमारीं च गृहे स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्

अचल, त्वया नित्यं मम दर्शनार्थं आगन्तव्यम्। कुमारीं च गृहे स्थाप्य ततो मम दर्शनं; अन्यथा न।

Verse 14

अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकंधरः । कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् । अचलं च व्रीत शंभुः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्

अचलः नतकन्धरः गिरिशं प्रत्युवाच— “कस्मान्मया अनया सह न आगन्तव्यम्? तदुच्यताम्।” ततः शम्भुः अचलं व्रीडितं दृष्ट्वा प्रहसन् वाक्यमब्रवीत्।

Verse 15

इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चारुप्रभाषिणी । नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः

इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चारुप्रभाषिणी; एषा मत्समीपे नानेतव्या— वारयामि पुनः पुनः।

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहनिष्ठुरं वा । तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य उवाच गौरी च विहस्य शंभुम्

तस्य शम्भोः निरामयं निःस्पृहं निष्ठुरं च वचनं श्रुत्वा, तपस्विनोक्तं निशम्य, गौरी शम्भुं विहस्य उवाच।

Verse 17

गौर्युवाच । तपःशक्त्यान्वितः शंभो करोषि विपुलं तपः । तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः

गौर्युवाच— “तपःशक्त्यान्वितः शम्भो, विपुलं तपः करोषि; महात्मन्, तपस्तप्तुं तव एषा बुद्धिः जाता।”

Verse 18

कस्त्वं का प्रकृतिः सूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् । पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महेशो वाक्यमब्रवीत्

“कस्त्वं? का च सूक्ष्मा प्रकृतिः? भगवन्, तद्विमृश्यताम्।” इति पार्वत्याः वचः श्रुत्वा महेशो वाक्यमब्रवीत्।

Verse 19

तपसा परमेणैव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् । प्रकृत्या रहितः सुभ्रु अहं तिष्ठमि तत्त्वतः । तस्माच्च प्रकृते सिद्धैर् कार्यः संग्रहः क्वचित्

तपसा परमेणैव प्रकृतिं नाशयाम्यहम्। प्रकृतिवर्जितः सुभ्रु तत्त्वतोऽहं व्यवस्थितः। तस्मात् कदाचित् सिद्धैः प्रकृतेः संग्रहः कार्यः॥

Verse 20

पार्वत्युवाच । यदुक्तं परया वाचा वचननं शंकर त्वया । सा किं प्रकृति र्नैव स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

पार्वत्युवाच—यदुक्तं परया वाचा वचनं शंकर त्वया। सा किं प्रकृतिर्नैव स्यादतीतस्तां भवान्कथम्॥

Verse 21

यच्छृणोपि यदश्रासि यच्च पश्यसि शंकर । वाग्वादेन च किं कार्यमस्माके चाधुना प्रभो

यच्छृणोषि यदश्रासि यच्च पश्यसि शंकर। वाग्वादेन च किं कार्यमस्माकं चाधुना प्रभो॥

Verse 22

तत्सर्वं प्रकृतेः कार्यं मिथ्यावादो निर्र्थकः । प्रकृतेः परतो भूत्वा किमर्थं तप्यते तपः

तत्सर्वं प्रकृतेः कार्यं मिथ्यावादो निरर्थकः। प्रकृतेः परतो भूत्वा किमर्थं तप्यते तपः॥

Verse 23

त्वया शंभोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो । प्रकृत्या मिलितोऽसि त्वं न जानासि हि शंकर

त्वया शम्भोऽधुना ह्यस्मिन् गिरौ हिमवति प्रभो। प्रकृत्या मिलितोऽसि त्वं न जानासि हि शंकर॥

Verse 24

वाग्वादेन च किं कार्यमस्माकं चाधुना प्रभो । प्रकृतेः परतस्त्वं च यदि सत्यं वचस्तव । तर्हि त्वया न भेतव्यं मम शंकर संप्रति

अधुना प्रभोऽस्माकं वाग्वादेन किं प्रयोजनम्? यदि तव वचनं सत्यं यत् त्वं प्रकृतेः परतः, तर्हि शंकर, संप्रति मत्तो भयं न कर्तव्यम्।

Verse 25

प्रहस्य भगवान्देवो गिरिजां प्रत्युवाच ह

प्रहस्य भगवान् देवः शिवो गिरिजां प्रत्युवाच ह।

Verse 27

महादेव उवाच । प्रत्यहं कुरु मे सेवां गिरिजे साधुभाषिणि

महादेव उवाच—गिरिजे साधुभाषिणि, प्रत्यहं मे सेवां कुरु।

Verse 28

तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप । अनुज्ञया विना किंचित्तपः कर्तुं न पार्यते

पर्वताधिप! तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या; अनुज्ञया विना किंचित् तपः कर्तुं न शक्यते।

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । प्रहस्य हिमवाञ्छंभुमिदं वचनमब्रवीत्

देवदेवस्य शूलिनो वच एतच्छ्रुत्वा, प्रहस्य हिमवान् शंभुमिदं वचनमब्रवीत्।

Verse 30

त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । किमहं तु महादेव तुच्छो भूत्वा ददामि ते

त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । अहं तु तुच्छभावेन किं ददामि तुभ्यं महादेव ॥

Verse 31

एवमुक्तो हिमवता शंकरो लोकशंकरः । प्रहस्य गिरिराजं तं याहीति प्राह सादरम्

हिमवता एवमुक्तः शंकरो लोकशंकरः । प्रहस्य गिरिराजं तं याहीति प्राह सादरम् ॥

Verse 32

शंकरेणाब्यनुज्ञातः स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्द्धं गिरिजया सोऽपि प्रत्यहं दर्शने स्थितः

शंकरेणाभ्यनुज्ञातः स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्धं गिरिजया सोऽपि प्रत्यहं दर्शने स्थितः ॥

Verse 33

एवं कतिपयः कालो गतश्चोपासनात्तयोः

एवं कतिपयः कालो गतश्चोपासनात्तयोः ॥

Verse 34

सुतापित्रोश्च तत्रैव शंकरो दुरतिक्रमः । पार्वतीं प्रति तत्रैव चिंतामापेदिरे सुराः

सुतापित्रोश्च तत्रैव शंकरो दुरतिक्रमः । पार्वतीं प्रति तत्रैव चिन्तामापेदिरे सुराः ॥

Verse 35

ते चिंत्यमानाश्च सुरास्तदानीं कथं महेशो गिरिजां समेष्यति । किं कार्यमद्यैव वयं च कुर्मो बृहस्पते तत्कथयस्व मा चिरम्

तदा सुराः चिन्तयन्तः परस्परं जगदुः— “कथं महेशो गिरिजां समेष्यति? अद्यैव किं कर्तव्यं अस्माभिः? हे बृहस्पते, मा चिरं, तत् शीघ्रं कथय।”

Verse 36

बृहस्पतिरुवाचेदं महेंद्रं प्रति सद्वचः । एवमेतत्त्वया कार्यं महेंद्र श्रूयतां तदा

बृहस्पतिरुवाच— महेन्द्रं प्रति सद्वचः: “एवमेव त्वया कर्तव्यं, हे महेन्द्र; इदानीं श्रूयताम्।”

Verse 37

एतत्कार्यं मदनेनैव राजन्नान्यः समर्थो भविता त्रिलोके । विप्लावितं तापसानां तपो हि तस्मात्त्वरात्प्रार्थनीयो हि मारः

“एतत्कार्यं मदनेनैव साध्यं, राजन्; त्रिलोकेऽन्यः कोऽपि न समर्थः। यतः स तपस्विनां तपोऽपि विचालयति, तस्मात् त्वरया मारः प्रार्थनीयः।”

Verse 38

गुरोर्वचनमाकर्ण्य आह्वयन्मदनं हरिः । आह्वानादाजगामाथ मदनः कार्यसाधकः

गुरोर्वचनमाकर्ण्य हरिः मदनमाह्वयत्। तस्याह्वानेन मदनः कार्यसाधकः तत्राजगाम।

Verse 39

रत्या समेतः सह माधवेन स पुष्पधन्वा पुरतः सभायाम् । महेंद्रमागम्य उवाच वाक्यं सगर्वितं लोकमनोहरं च

रत्या समेतः सह माधवेन स पुष्पधन्वा सभायां पुरतः। महेन्द्रमासाद्य सगर्वितं वाक्यं जगाद, लोकमनोहरं च।

Verse 40

अहमाकारितः कस्माद्ब्रूहि मेऽद्य शचीपते । किं कार्यं करवाण्यद्य कथ्यतां मा विलंबितम्

अहमाकारितः कस्माद् ब्रूहि मेऽद्य शचीपते। किं कार्यं करवाण्यद्य? कथ्यतां मा विलम्बितम्॥

Verse 41

मम स्मरणमात्रेण विभ्रष्टा हि तपस्विनः । त्वमेव जानासि हरे मम वीर्यपराक्रमौ

मम स्मरणमात्रेण विभ्रष्टा हि तपस्विनः। त्वमेव जानासि हरे मम वीर्यपराक्रमौ॥

Verse 42

मम वीर्यं च जानाति शक्तेः पुत्रः पराशरः । एवं चानये च बहवो भृग्वाद्य ऋषयो ह्यमी

मम वीर्यं च जानाति शक्तेः पुत्रः पराशरः। एवं चान्ये च बहवो भृग्वाद्य ऋषयो ह्यमी॥

Verse 43

गुरुरप्यभिजानाति भार्योतथ्यस्य चैव हि । तस्यां जातो भरद्वाजो गुरुणा संकरो हि सः

गुरुरप्यभिजानाति भार्योतथ्यस्य चैव हि। तस्यां जातो भरद्वाजो गुरुणा संकरो हि सः॥

Verse 44

भरद्वाजो महाभाग इत्युवाच गुरुस्तदा । जानाति मम वीर्यं च शौर्यं चैव प्रजापतिः

भरद्वाजो महाभाग इत्युवाच गुरुस्तदा। जानाति मम वीर्यं च शौर्यं चैव प्रजापतिः॥

Verse 45

क्रोधो हि मम बंधुश्च महाबलपरक्रमः । उभाभ्यां द्रावितं विश्वं जंगमाजंगमं महत् । ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं प्लावितं सचराचरम्

क्रोधो हि मम बन्धुर्महाबलपराक्रमः। आवाभ्यां द्रावितं विश्वं जङ्गमाजङ्गमं महत्॥ ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं प्लावितं सचराचरम्॥

Verse 46

देवा ऊचुः । मदनद्वं समर्थोसि अस्माञ्जेतुं सदैव हि । महेशं प्रति गच्छाशु सुरकार्यार्थसिद्धये । पार्वत्या सहितं शंभुं कुरुष्वाद्य महामते

देवा ऊचुः। मदन त्वं समर्थोऽसि अस्माञ्जेतुं सदैव हि। महेशं प्रति गच्छाशु सुरकार्यर्थसिद्धये॥ पार्वत्या सहितं शम्भुं कुरुष्वाद्य महामते॥

Verse 47

एवमभ्यर्थितो देवैर्मदनो विश्वमोहनः । जगाम त्वरितो भूत्वा अप्सरोभिः समन्वितः

एवमभ्यर्थितो देवैर्मदनो विश्वमोहनः। जगाम त्वरितो भूत्वा अप्सरोभिः समन्वितः॥

Verse 48

ततो जगामाशु महाधनुर्द्धरो विस्फार्य चापं कुसुमान्वितं महत् । तथैव बाणांश्च मनोरमांश्च प्रगृह्य वीरो भुवनैकजेता । तस्मिन्हिमाद्रौ परिदृश्यमानोऽवनौ स्मरो योधयतां वरिष्ठः

ततो जगामाशु महाधनुर्धरः विस्फार्य चापं कुसुमान्वितं महत्। तथैव बाणांश्च मनोरमांश्च प्रगृह्य वीरो भुवनैकजेता॥ तस्मिन्हिमाद्रौ परिदृश्यमानोऽवनौ स्मरो योधयतां वरिष्ठः॥

Verse 49

तत्रागता तदा रंभा उर्वशी पुंजिकस्थली । सुम्लोचा मिश्रकेशी च सुभगा च तिलोत्तमा

तत्रागता तदा रम्भा उर्वशी पुंजिकस्थली। सुम्लोचा मिश्रकेशी च सुभगा च तिलोत्तमा॥

Verse 50

अन्याश्च विविधाः जाताः साहाय्ये मदनस्य च । अप्सरसो गणैर्दृष्टा मदनेन सहैव ताः

अन्याश्च नानाविधा अप्सरसः मदनस्य साहाय्यार्थं समाययुः। ताः अप्सरसः मदनेन सहैव गणैर्दृष्टाः॥

Verse 51

सर्वे गणाश्च सहसा मदनेन विमोहिताः । भृंगिणा च तदा रंभा चण्डेन सह चोर्वशी

सर्वे गणाश्च सहसा मदनेन विमोहिताः। तदा भृंगिणा सह रंभा, चण्डेन सह चोर्वशी॥

Verse 52

मेनका वीरभद्रेण चण्डेन पुंजिकस्थली । तिलोत्तमादयस्तत्र संवृताश्च गणैस्तदा

मेनका वीरभद्रेण, चण्डेन पुंजिकस्थली। तिलोत्तमादयस्तत्र तदा गणैः परिवेष्टिताः॥

Verse 53

अमत्तभूतैर्बहुभिस्त्रपां त्यक्त्वा मनीषिभिः । अकाले कोकिला भिश्च व्याप्तामासीन्महीतलम्

अमत्तभूतैर्बहुभिः त्रपां त्यक्त्वा मनीषिभिः। अकाले कोकिलाभिश्च व्याप्तमासीन्महीतलम्॥

Verse 54

अशोकाश्चंपकाश्चूता यूथ्यश्चैव कदंबकाः । नीषाः प्रियालाः पनसा राजवृक्षाश्चरायणाः

अशोकाश्चंपकाश्चूताः यूथ्यश्चैव कदंबकाः। नीषाः प्रियालाः पनसाः राजवृक्षाश्चरायणाः॥

Verse 55

द्राक्षावल्लयः प्रदृश्यंते बहुला नागकेशराः । तथा कदल्यः केतक्यो भ्रमरैरुपशोभिताः

द्राक्षालताः सर्वतो दृश्यन्ते, नागकेशरवृक्षाः बहवः सन्ति। कदली-केतकीश्च भ्रमरसमूहैः समुपशोभिताः।

Verse 56

मत्ता मदनसंगेन हंसीभिः कलहंसकाः । करेणुभिर्गजाह्यासञ्छिखंडीभिः शिखंडिनः

मदनसङ्गेन मत्ताः कलहंसकाः हंसीभिः सह आसञ्जन्ते। गजाः करेणुभिः, शिखण्डिनश्च शिखण्डीभिः सह समासक्ताः।

Verse 57

निष्कामा ह्यतुरा ह्यासञ्छिवसंपर्कजैर्गुणैः । अकस्माच्च तथाभूतं कथं जातं विमृश्य च

ते निष्कामाः अतुराश्च, शिवसंपर्कजैर्गुणैः समन्विताः। अकस्मात् तथाभूतं कथं जातम् इति विमृश्य चिन्तयामासुः।

Verse 58

शैलादो हि महातेजा नंदी ह्यमितविक्रमः । रक्षसं विबुधानां वा कृत्यमस्तीत्यचिंतयत्

तदा शैलादतनयो नन्दी महातेजाः अमितविक्रमः अचिन्तयत्—रक्षसां वा विबुधानां वा किञ्चित् कृत्यमस्ति इति।

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे तत्र मदनो हि धनुर्द्धरः । पंचबाणान्समारोप्य स्वकीये धनुषि द्विजाः । तरोश्छायां समाश्रित्य देवदारुगतां तदा

एतस्मिन्नन्तरे तत्र मदनो धनुर्धरः, हे द्विजाः, स्वधनुषि पञ्चबाणान् समारोप्य, तदा देवदारुगततरोः छायां समाश्रितवान्।

Verse 60

निरीक्ष्य शंभुं परमासने स्तितं तपो जुषाणं परमेष्ठिनां पतिम् । गंगाधरं नीलतमालकंठं कपर्दिनं चन्द्रकलासमेतम्

परमासने स्थितं शम्भुं निरीक्ष्य तपो-जुषाणं परमेष्ठिनां पतिम्। गङ्गाधरं नीलतमालकण्ठं कपर्दिनं चन्द्रकलासमेतम्॥

Verse 61

भुजंगभोगांकितसर्वगात्रं पंचाननं सिंहविशालविक्रमम् । कर्पूरगौरे परयान्वितं च स वेद्धुकामो मदनस्तपस्विनम्

भुजङ्गभोगाङ्कितसर्वगात्रं पञ्चाननं सिंहविशालविक्रमम्। कर्पूरगौरं परयाऽन्वितं च वेद्धुकामो मदनस्तपस्विनम्॥

Verse 62

दुरासदं दीप्तिमतां वरिष्ठं महेशमुग्रं सह माधवेन । यावच्छिवं वेद्धुकामः शरेण तावद्याता गिरिजा विश्वमाता । सखीजनैः संवृता पूजनार्थं सदाशिवं मंगलं मंगलानाम्

दुरासदं दीप्तिमतां वरिष्ठं महेशमुग्रं सह माधवेन। यावच्छिवं वेद्धुकामः शरेण तावद्गिरिजा विश्वमाता॥ सखीजनैः संवृता पूजनार्थं सदाशिवं मङ्गलं मङ्गलानाम्॥

Verse 63

कनककुसुममालां संदधे नीलकंठे सितकिरणमनोज्ञादुर्ल्लभा सा तदानीम् । स्मितविकसितनेत्रा चारुवक्त्रं शिवस्य सकलजननित्री वीक्षमाणा बभूव

कनककुसुममालां संदधे नीलकण्ठे सितकिरणमनोज्ञादुर्लभा सा तदानीम्। स्मितविकसितनेत्रा चारुवक्त्रं शिवस्य सकलजननित्री वीक्षमाणा बभूव॥

Verse 64

तावद्विद्धः शरेणैव मोहनाख्येन चत्वरात् । विध्यमानस्तदा शंभुः शनैरुन्मील्य लोचने । ददर्श गिरिजां देवोब्धिर्यथा शशिनः कलाम्

तावद्विद्धः शरेणैव मोहनाख्येन चत्वरात्। विध्यमानस्तदा शम्भुः शनैरुन्मील्य लोचने॥ ददर्श गिरिजां देवोब्धिर्यथा शशिनः कलाम्॥

Verse 65

चारुप्रसन्नवदनां बिंबोष्ठीं सस्मितेक्षणाम् । सुद्विजामग्निजां तन्वीं विशालवदनोत्सवाम्

चारुप्रसन्नवदनां बिम्बोष्ठीं सस्मितेक्षणाम् । सुद्विजामग्निजां तन्वीं विशालवदनोत्सवाम् ददर्श सः ॥

Verse 66

गौरीं प्रसन्नमुद्रां च विश्वमोहनमोहनाम् । यया त्रिलोकरचना कृता ब्रह्मादिभिः सह

गौरीं प्रसन्नमुद्रां च विश्वमोहनमोहनाम् । यया त्रिलोकरचना कृता ब्रह्मादिभिः सह ॥

Verse 67

उत्पत्तिपालनविनाशकरी च या वै कृत्वाग्रतः सत्त्वरजस्तमांसि । सा चेतनेन ददृशे पुरतो हरेण संमोहनी सकलमंगलमंगलैका

उत्पत्तिपालनविनाशकरी च या वै कृत्वाग्रतः सत्त्वरजस्तमांसि । सा चेतनेन ददृशे पुरतो हरेण संमोहनी सकलमंगलमंगलैका ॥

Verse 68

तां निरीक्ष्य भवो देवो गिरिजां लोकपावनीम् । मुमोह दर्शनात्तस्या मदनेनातुरीकृतः । विस्मयोत्फुल्लनयनो बभूव सहसा शिवः

तां निरीक्ष्य भवो देवो गिरिजां लोकपावनीम् । मुमोह दर्शनात्तस्या मदनेनातुरीकृतः । विस्मयोत्फुल्लनयनो बभूव सहसा शिवः ॥

Verse 69

एवं विलोकमानोऽसौ देवदेवो जगत्पतिः । मनसा दूयमानेन इदमाह सदाशिवः

एवं विलोकमानोऽसौ देवदेवो जगत्पतिः । मनसा दूयमानेन इदमाह सदाशिवः ॥

Verse 70

अनया मोहितः कस्मात्तपःस्थोऽहं निरामयः । कुतः कस्माच्च केनेदं कृतमस्ति ममाप्रियम्

अनया कथं मम मोहः समुत्पन्नः, यद्यहं तपःस्थो निरामयश्च? कुतः कस्मात् केन वा ममेदमप्रियं कृतम्?

Verse 71

ततो व्यलोकयच्छंभुर्द्दिक्षु सर्वासु सादरम् । तावद्दृष्टो दक्षिणस्यां दिशि ह्यात्तशरासनः

ततः शम्भुः सर्वासु दिक्षु सादरं व्यलोकयत्। तावद् दक्षिणदिशि हस्तशरासनं कञ्चन ददर्श।

Verse 72

चक्रीकृतधनुः सज्जं चक्रे बेद्धुं सदाशिवम् । यावत्पुनः संधयति मदनो मदनांतकम् । तावद्दृष्टो महेशेन सरोषेण तदा द्विजाः

चक्रीकृतधनुः सज्जं कृत्वा मदनः सदाशिवं बेद्धुमुद्यतः। यावत् पुनर्मदनो मदनान्तकं संधयति, तावत् स रोषेण महेशेन दृष्टः, हे द्विजाः।

Verse 73

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेण हि । मदनस्तत्क्षणादेव ज्वालामालावृतोऽभवत् । हाहाकारो महानासीद्देवानां तत्र पश्यताम्

परमेण तृतीयचक्षुषा निरीक्षितः स मदनस्तत्क्षणादेव ज्वालामालावृतोऽभवत्। तत्र पश्यतां देवानां महान् हाहाकारोऽभवत्।

Verse 74

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव देवानां वरदो भव । गिरिजायाः सहायार्थं प्रेषितो मदनोऽधुना

देवा ऊचुः— देवदेव महादेव, देवानां वरदो भव। गिरिजायाः सहायार्थं मदनोऽधुना प्रेषितः।

Verse 75

वृथा त्वयाथ दग्धोऽसौ मदनो हि महाप्रभः

हे महाप्रभो, त्वया स महातेजा मदनो वृथा दग्धः।

Verse 76

त्वया हि कार्यं जगदेकबंधो कार्यं सुराणां परमेण वर्चसा । अस्यां समुत्पत्स्यति देव शंभो तेनैव सर्वं भवतीह कार्यम्

हे जगदेकबन्धो, सुरकार्यं परमवर्चसा त्वयैव साध्यम्। हे देव शम्भो, अस्यां समुत्पत्स्यति नियतः; तेनैवात्र सर्वं कार्यं सिद्ध्यति।

Verse 77

तारकेण महादेव देवाः संपीडिता भृशम् । तदर्थं जीवितं चास्य दत्त्वा च गिरिजां प्रभो

तारकेण महादेव देवाः भृशं संपीडिताः। तदर्थमेव प्रभो, तस्य जीवितं दत्त्वा गिरिजां च समर्प्य वयं प्रवृत्ताः।

Verse 78

वरयस्व महाभाग देवाकार्ये भव क्षमः । गजासुरात्तवया त्राता वयं सर्वे दिवौकसः

हे महाभाग, वरयस्व; देवकार्ये क्षमो भव। गजासुरात् त्वयैव त्राता वयं सर्वे दिवौकसः।

Verse 79

कालकूटाच्च नूनं हि रक्षिताः स्मो न चान्यथा । भस्मासुराच्च सर्वेश त्वया त्राता न संशयः

कालकूटात् नूनं त्वयैव रक्षिताः स्मो नान्यथा। भस्मासुराच्च सर्वेश त्वयैव त्राता, न संशयः।

Verse 80

मदनोयं समायातः सुराणां कार्यसिद्धये । तस्मात्त्वया रक्षणीय उपकारः परो हि नः

अयं मदनः सुराणां कार्यसिद्धये समायातः। तस्मात् त्वया एष रक्षणीयः, यतोऽस्योपकारोऽस्माकं परमो हि।

Verse 81

विना तेन जगत्सर्वं नाशमेष्यति शंकर । निष्कामस्त्वं कथं शंभो स्वबुद्ध्या च विमृस्यताम्

तेन विना, शंकर, जगत्सर्वं नाशमेष्यति। निष्कामोऽपि त्वं, शंभो, स्वबुद्ध्या विचार्यताम्।

Verse 82

तदोवाच रुषाविष्टो देवान्प्रति महेश्वरः । विना कामेन भो देवा भवितव्यं न चान्यथा

ततः रुषाविष्टो महेश्वरो देवान् प्रति उवाच— ‘भो देवा, कामेन विना भवितव्यं न; न चान्यथा।’

Verse 83

यदाःकामं पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । पदभ्रष्टाश्च दुःखेन व्याप्ता दैन्यं समाश्रिताः

यदा सर्वे देवाः सवासवाः कामं पुरस्कृत्य, पदभ्रष्टा दुःखेन व्याप्ता दैन्यं समाश्रिताः।

Verse 84

कामो हि नरकायैव सर्वेषां प्राणिनां ध्रुवम् । दुःखरूपी ह्यनंगोऽयं जानीध्वं मम भाषितम्

कामो हि सर्वेषां प्राणिनां नरकायैव ध्रुवम्। दुःखरूपो ह्यनङ्गोऽयं— जानीध्वं मम भाषितम्।

Verse 85

तारकोऽपि दुराचारो निष्कामोऽद्य भविष्यति । विनाकामेन च कथं पापमाचरते नरः

तारकोऽपि दुराचारोऽद्य निष्कामो भविष्यति। निष्कामेन हि कथं नरः पापमाचरति॥

Verse 86

तस्मात्कामो मया दग्धः सर्वेषां शांतिहेतवे । युष्माभिश्च सुरैः सर्वैरसुरैश्च महर्षिभिः

तस्मात्कामो मया दग्धः सर्वेषां शान्तिहेतवे। युष्माभिः सुरसङ्घैश्चासुरैश्च महर्षिभिः॥

Verse 87

अन्यैः प्राणिभिरेवात्र तपसे धीयतां मनः । कामक्रोधविहीनं च जगत्सर्वं मया कृतम्

अन्यैः प्राणिभिरेवात्र तपसि धीयतां मनः। कामक्रोधविहीनं च जगत्सर्वं मया कृतम्॥

Verse 88

तस्मादेनं पापिनं दुःखमूलं न जीवयिष्यामि सुराः प्रतीक्ष्यताम् । निरन्तरं चात्मसुखप्रबोधमानंदलक्षणमागाधमनन्यरूपम्

तस्मादेनं पापिनं दुःखमूलं न जीवयिष्यामि, सुराः प्रतीक्ष्यताम्। निरन्तरं चात्मसुखप्रबोधोऽनन्दलक्षणोऽगाधोऽनन्यरूपो भवतु॥

Verse 89

एवमुक्तास्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना । ऊचुर्महर्षयः सर्वे शकर लोकशंकरम्

एवमुक्तास्तदा तेन शम्भुना परमेष्ठिना। ऊचुर्महर्षयः सर्वे शकरं लोकशङ्करम्॥

Verse 90

यदुक्तं भवता शंभो परं श्रेयस्करं हि नः । किं तु वक्ष्याम देवेश श्रूयतां चावधार्यताम्

यदुक्तं भवता शम्भो नः परं श्रेयस्करं खलु। किन्तु देवेश वक्ष्यामि—श्रूयतां चावधार्यताम्॥

Verse 91

यथा सृष्टमिदं विश्वं कामक्रोधसमन्वितम् । तत्सर्वं कामरूपं हि स कामो न तु हन्यते

यथा सृष्टमिदं विश्वं कामक्रोधसमन्वितम्। तत्सर्वं कामरूपं हि, स कामो न तु हन्यते॥

Verse 92

धर्मार्थकामामोक्षाश्च चत्वारो ह्येकरूपताम् । नीतायेन महादेव स कामोऽयं न हन्यते

धर्मार्थकाममोक्षाश्च चत्वारो ह्येकरूपताम्। नीतास्त्वया महादेव, स कामोऽयं न हन्यते॥

Verse 93

कथं त्वया हि संदग्धः कामो हि दुरतिक्रमः । येन संघटितं विश्वमाब्रह्मस्थावरात्मकम्

कथं त्वया हि संदग्धः कामो हि दुरतिक्रमः। येन संघटितं विश्वमाब्रह्मस्थावरात्मकम्॥

Verse 94

कामेन हीयते विश्वं कामेन पाल्यते । कामेनोत्पद्यते विश्वं तस्मात्कामो महाबलः

कामेन हीयते विश्वं कामेन पाल्यते। कामेनोत्पद्यते विश्वं तस्मात्कामो महाबलः॥

Verse 95

यस्मात्क्रोधो भवत्युग्रो येन त्वं च वशीकृतः । तस्मात्कामं महादेव संबोधयितुमर्हसि

यस्मात् तस्माद् उग्रः क्रोधः प्रादुर्भवति, येन च त्वमपि वशीकृतः। अतः, हे महादेव, कामं पुनः संबोधयितुं (प्रबोधयितुं) त्वम् अर्हसि॥

Verse 96

त्वया संपादितो देव मदनो हि महाबलः । समर्थो हि समर्थत्वात्तत्सामर्थ्यं करिष्यति

त्वयैव, हे देव, मदनो महाबलः संपादितः; स समर्थत्वात् समर्थः सन् तत् सामर्थ्यं पुनः करिष्यति॥

Verse 97

ऋषिभिश्चैवमुक्तोऽपि द्विगुणं रूपमास्थितः । चक्षुषा हि तृतीयेन दग्धुकामो हरस्तदा

ऋषिभिः एवम् उक्तोऽपि हरः द्विगुणं रूपम् आस्थितः। तदा तृतीयेन चक्षुषा दग्धुकामोऽभवत्॥

Verse 98

मुनिभिश्चारणैः सिद्धैर्गणैश्चापि सदाशिवः । स्तुतश्च वंदितो रुद्रः पिनाकी वृषवाहनः

मुनिभिः चारणैः सिद्धैः गणैश्चापि सदाशिवः। स्तुतश्च वन्दितो रुद्रः पिनाकी वृषवाहनः॥

Verse 99

मदनं च तथा दग्ध्वा त्यक्त्वा तं पर्वतं रुषा । हिमवंताभिधं सद्यस्तिरोधानगतोऽभवत्

एवं मदनं दग्ध्वा रुषा तं पर्वतं त्यक्त्वा। हिमवन्ताभिधे पर्वते सद्यः तिरोधानगतोऽभवत्॥

Verse 100

तिरोधानगतं देवी वीक्ष्य दग्धं च मन्मथम् । सकोकिलं सचूतं च सभृंगं सहचंपकम्

तिरोधानगतां देवीं दृष्ट्वा दग्धं च मन्मथम् । सकोकिलं सचूतं च सभृङ्गं सहचम्पकम् ॥

Verse 101

तथैव दग्धं मदनं विलोक्य रत्या विलापं च तदा मनस्विनी । सबाष्पदीर्घं विमना विमृस्य कथं स रुद्रो वशगो भवेन्मम

तथैव दग्धं मदनं विलोक्य रत्या विलापं च तदा मनस्विनी । सबाष्पदीर्घं विमना विमृश्य कथं स रुद्रो वशगो भवेन्मम ॥

Verse 102

एवं विमृश्य सुचिरं गिरिजा तदानीं संमोहमाप च सती हि तथा बभाषे । संमुह्यमाना रुदतीं निरीश्यरतिर्महारूपवतीं मनस्विनीम्

एवं विमृश्य सुचिरं गिरिजा तदानीं संमोहमाप च सती हि तथा बभाषे । संमुह्यमाना रुदतीं निरीक्ष्य रतिं महारूपवतीं मनस्विनीम् ॥

Verse 103

मा विषादं कुरु सखि मदनं जीवयाम्यहम् । त्वदर्थं भो विशालाक्षि तपसाऽराधयाम्यहम्

मा विषादं कुरु सखि मदनं जीवयाम्यहम् । त्वदर्थं भो विशालाक्षि तपसाऽराधयाम्यहम् ॥

Verse 104

हरं रुद्रं विरुपाक्षं देवदेवं जगद्गुरुम् । मा चिंतां कुरु सुश्रोमि मदनं जीवयाम्यहम्

हरं रुद्रं विरूपाक्षं देवदेवं जगद्गुरुम् । मा चिन्तां कुरु सुश्रोणि मदनं जीवयाम्यहम् ॥

Verse 105

एवम श्वास्य तां साध्वी गिरिजां रतिरंजसा । तपस्तेपे च सुमहत्पतिं प्राप्तुं सुमध्यमा

एवं तां साध्वीं गिरिजां रतिं रञ्जसा समाश्वास्य, सुमध्यमा पतिं पुनः प्राप्तुं सुमहत् तपस्तेपे।

Verse 106

मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण परमात्मना । तप्यमानां तपस्तत्र नारदो ददृशे तदा

यत्र रुद्रेण परमात्मना मदनो दग्धः, तत्रैव तप्यमानां तां तपस्तस्थौ नारदो ददर्श तदा।

Verse 107

उवाच गत्वा सहसा भामिनीं रतिमंतिके । कस्यासि त्वं विशालाक्षि केन वा तप्यते तपः

सहसा गत्वा रतिमन्तिके भामिनीम् उवाच—“विशालाक्षि, कस्यासि त्वं? केन वा तप्यते तपः?”

Verse 108

तरुणी रूपसंपन्ना सौभाग्येन परेण हि । नारदस्य वचः श्रुत्वा रोषेण महता तदा । उवाच वाक्यं मधुरं किंचिन्निष्ठुरमेव च

सा तरुणी रूपसम्पन्ना परसौभाग्ययुक्ता; नारदवचः श्रुत्वा महता रोषेण तदा मधुरं किंचिन्निष्ठुरं च वाक्यमुवाच।

Verse 109

रतिरुवाच । नारदोऽसि मया ज्ञातः कुमारस्त्वं न संशयः । स्वस्वरूपादर्शनं च कर्तुमर्हसि सुव्रत

रतिरुवाच—“नारदोऽसि मया ज्ञातः; कुमारस्त्वं न संशयः। स्वस्वरूपादर्शनं च कर्तुमर्हसि, सुव्रत।”

Verse 110

यथागतेन मार्गेण गच्छ त्वं मा विलंबितम् । बटो न किंचिज्जानासि केवलं कलिकृन्महान्

यथागतेन मार्गेण गच्छ त्वं मा विलंबितम् । बटो न किंचिज्जानासि केवलं कलिकृन्महान्

Verse 111

परस्त्रीकामुकाः क्षुद्रा विटा व्यसनिनश्च ये । तथा ह्यकर्मिणः स्तब्धास्तेषां मध्ये त्वमग्रणीः

परस्त्रीकामुकाः क्षुद्रा विटा व्यसनिनश्च ये । तथा ह्यकर्मिणः स्तब्धास्तेषां मध्ये त्वमग्रणीः

Verse 112

एवं निर्भर्त्सितो रत्या नारदो मुनिसत्तमः । स्वयं जगाम त्वरीतं शंबरं दैत्यपुंगवम्

एवं निर्भर्त्सितो रत्या नारदो मुनिसत्तमः । स्वयं जगाम त्वरीतं शंबरं दैत्यपुंगवम्

Verse 113

शशंस दैत्यराजाय दग्धं मदनमेव च । रुद्रेण क्रोधयुक्तेन तस्य भार्या मनस्विनी

शशंस दैत्यराजाय दग्धं मदनमेव च । रुद्रेण क्रोधयुक्तेन तस्य भार्या मनस्विनी

Verse 114

तामानय महाभाग भार्यां कुरु महाबल । अतीव रूपसंपन्ना या आनीतास्त्वयानघ । तासां मध्ये रूपवती रतिः सा मदनप्रिया

तामानय महाभाग भार्यां कुरु महाबल । अतीव रूपसंपन्ना या आनीतास्त्वयानघ । तासां मध्ये रूपवती रतिः सा मदनप्रिया

Verse 115

एवमाकर्ण्य वचनं देवर्षेर्भावितात्मनः । जगाम सहसा तत्र यत्रास्ते सा सुशोभना

एवमाकर्ण्य वचनं देवर्षेर्भावितात्मनः । जगाम सहसा तत्र यत्रास्ते सा सुशोभना

Verse 116

तां दृष्ट्वा सु विशालाक्षीं रतिं मदनमोहिनीम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंबरो देवसंकटः

तां दृष्ट्वा सु विशालाक्षीं रतिं मदनमोहिनीम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंबरो देवसंकटः

Verse 117

एहि तन्वि मया सार्द्धं राज्यं भोगान्यथेष्टतः । भुंक्ष्व देवि प्रसादान्मे तपसा किं प्रयोजनम्

एहि तन्वि मया सार्द्धं राज्यं भोगान्यथेष्टतः । भुंक्ष्व देवि प्रसादान्मे तपसा किं प्रयोजनम्

Verse 118

एवमुक्ता तदा तेन शंबरेण महात्मना । उवाच तन्वी मधुरं महिषी मदनस्य सा

एवमुक्ता तदा तेन शंबरेण महात्मना । उवाच तन्वी मधुरं महिषी मदनस्य सा

Verse 119

विधवाहं महाबाहो नैवं भाषितुमर्हसि । राजा त्वं सर्वदैत्यानां लक्ष्णैः परिवारितः

विधवाहं महाबाहो नैवं भाषितुमर्हसि । राजा त्वं सर्वदैत्यानां लक्ष्णैः परिवारितः

Verse 120

एतत्तद्वचनं श्रुत्वा शंबरः काममोहितः । करे ग्रहीतु कामोऽसौ तदा रत्या निवारितः

तस्याः वचनं श्रुत्वा शंबरः काममोहितः । हस्तं ग्रहीतुं कामोऽसौ तदा रत्या निवारितः ॥

Verse 121

विमृश्य मनसा सर्वमजेयत्वं च तस्य वै । मा स्पृश त्वं च रे मूढ मम संस्पर्शजेन वै

विमृश्य मनसा सर्वमजेयत्वं च तस्य वै । मा स्पृश त्वं च रे मूढ मम संस्पर्शजेन वै ॥

Verse 122

संपर्केण च दग्धोऽसि नान्यथा मम भाषितम् । तदोवाच महातेजाः शंबरः प्रहसन्निव

संपर्केण च दग्धोऽसि नान्यथा मम भाषितम् । ततोऽवाच महातेजाः शंबरः प्रहसन्निव ॥

Verse 123

विभीषिकाभिर्बह्वीभिर्मां भीषयसि मानिनि । गच्छ शीघ्रं मम गृहं बहूक्त्या किं प्रयोजनम्

विभीषिकाभिर्बह्वीभिर्मां भीषयसि मानिनि । गच्छ शीघ्रं मम गृहं बहूक्त्या किं प्रयोजनम् ॥

Verse 124

इत्युच्यमानेन तदा नीता सा प्रसभं तथा । स्वपुरं परमं तन्वी शंबरेण मनस्विनी

इत्युच्यमानेन तदा नीता सा प्रसभं तथा । स्वपुरं परमं तन्वी शंबरेण मनस्विनी ॥

Verse 125

कृता महानसेऽध्यक्षा नाम्ना मायावतीति च

सा महानसे महत्यध्यक्षत्वेन नियुक्ता, नाम्ना च मायावतीति प्रसिद्धा बभूव।

Verse 126

ऋषय ऊचुः । पार्वत्याधिकृतं सर्वं मदनानयनं प्रति । संबरेण हृतातन्वी मदनस्य प्रिया सती । अत ऊर्ध्वं तदा सूत किं जातं तत्र वर्ण्यताम्

ऋषय ऊचुः—पार्वत्या मदनानयनार्थं यदधिकृतं सर्वं कथितम्। मदनस्य प्रिया सती तन्वी शम्बरेण हृता। ततः परं तदा सूत, किं जातं? तत्र यथावद्वर्ण्यताम्।

Verse 127

सूत उवाच । गतं तदा शिवं दृष्ट्वा दग्ध्वा मदनमोजसा । पार्वती तपसा युक्ता स्थिता तत्रैव भामिनी

सूत उवाच—तदा शिवं गतं दृष्ट्वा, मदनं तेजसा दग्ध्वा, तपसा युक्ता पार्वती भामिनी तत्रैव स्थिता।

Verse 128

पित्रा तेन तदा तन्वी मात्रा चैव विचारिता । बाले एहि गृहे शीघ्रं मा श्रमं कर्तुमर्हसि

तदा तेन पित्रा मात्रा च तन्वी विचारिता—“बाले, शीघ्रं गृहमागच्छ; श्रमं कर्तुं न त्वमर्हसि।”

Verse 129

उक्ता ताभ्यां तदा साध्वी गिरिजा वाक्यमब्रवीत्

ताभ्यां एवमुक्ता तदा साध्वी गिरिजा वाक्यमिदमब्रवीत्।

Verse 130

पार्वत्युवाच । नागच्छामि गृहं मातस्तात मे श्रृणु तत्त्वतः । वाक्यं धर्मार्थयुक्तं च येन त्वं तोषमेष्यसि

पार्वत्युवाच—मातः पितश्च, नाहं गृहं गमिष्यामि; तत्त्वतः मे शृणुत। धर्मार्थयुक्तं वाक्यं वदामि, येन युवयोः संतोषो भविष्यति।

Verse 131

शंभुः परेषां परमो दग्धो येन महाबलः । मदनो मम सान्निध्यमानयेऽत्रैव तं शिवम्

शम्भुः परेषां परमोऽस्ति; येन महाबलः मदनो दग्धः। अतः तमत्रैव शिवं मम सान्निध्यं नयामि।

Verse 132

दुर्लभोहि तदा शंभुः प्राणिनां गृहमिच्छताम् । नागच्छामि गृहं मातस्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम्

तदा शम्भुः प्राणिनां गृहमेव इच्छतां दुर्लभः। तस्मान्मातः, नाहं गृहं गमिष्यामि; सर्वं सम्यग्विमृश्यताम्।

Verse 133

तदोवाच महातेजा हिमवान्स्वसुतां प्रति । दुराराध्यः शिवः साक्षात्सर्वदेवनमस्कृतः । त्वया प्राप्तुमशक्यो हि तस्मात्त्वं स्वगृहं व्रज

ततः महातेजा हिमवान् स्वसुतां प्रत्युवाच—शिवः साक्षाद् दुराराध्यः, सर्वदेवनमस्कृतः। त्वया स सहजं प्राप्तुमशक्यः; तस्मात् त्वं स्वगृहं व्रज।

Verse 134

सा बाष्पपूरितेनैव कंठेन स्वसुतां प्रति । उवाच मेना तन्वंगियाहि शीघ्रं गृहं प्रति

ततः मेना बाष्पपूरितकण्ठा स्वसुतां प्रत्युवाच—तन्वङ्गि, शीघ्रं गृहं प्रति याहि।

Verse 135

तदा प्रहस्य चोवाच मातरं प्रति पार्वती । प्रतिज्ञां श्रृणु मे मातस्तपसा परमेण हि

तदा सा पार्वती प्रहस्य मातरं प्रति जगाद—मातः, मम प्रतिज्ञां शृणु; परमेण तपसा तामहं साधयिष्यामि।

Verse 136

अत्रैव तं समानीय वरयामि विचक्षणम् । नाशयामि रुद्रस्य रुद्रत्वं वारवर्णिनि

अत्रैव तमाहूय विचक्षणं वरयामि; हे वारवर्णिनि, रुद्रस्यापि रुद्रत्वं नाशयिष्यामि।

Verse 137

सुखरूपं परित्यज्य गिरिजा च मनस्विनी । शंभोरारधनं चक्रे परमेण समाधिना

सुखरूपं परित्यज्य मनस्विनी गिरिजा शंभोराराधनं परमेण समाधिना चकार।

Verse 138

जया च विजया चैव माधवी च सुलोचना । सुश्रुता च श्रुता चैव तथैव च शुकी परा

जया च विजया चैव माधवी च सुलोचना; सुश्रुता च श्रुता चैव तथैव परा शुकी।

Verse 139

प्रम्लोचा सुभगा श्यामा चित्रांगी चारुणी स्वधा । एताश्चान्याश्च बहवः सख्यस्ता गिरिजां प्रति । उपासांचक्रिरे सा च देवगर्भा च भामिनी

प्रम्लोचा सुभगा श्यामा चित्राङ्गी चारुणी स्वधा; एताश्चान्याश्च बहवः सख्यस्ता गिरिजां प्रति उपासां चक्रिरे, देवगर्भा च भामिनी सा अपि शुश्रूषां चकार।

Verse 140

तपसा परमोग्रेण चरंती चारुहासिनी । मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण च महात्मना । तत्रैव वेदिं कृत्वा च तस्योपरि सुसंस्थिता

तपसा परमोग्रेण चरन्ती चारुहासिनी । मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण महात्मना । तत्रैव वेदिं कृत्वा च तस्योपरि सुसंस्थिता ॥

Verse 141

त्यक्त्वा जलाशनं बाला पर्णादा ह्यभवच्च सा । ततः साऽर्द्राणि पर्णानि त्यक्त्वा शुष्काणि चाददे

त्यक्त्वा जलाशनं बाला पर्णादा ह्यभवच्च सा । ततः साऽर्द्राणि पर्णानि त्यक्त्वा शुष्काणि चाददे ॥

Verse 142

शुष्काणि चैव पर्णानि नाशितानि तया यदा । अपर्णेति च विख्याता बभुव तनुमध्यमा

शुष्काणि चैव पर्णानि नाशितानि तया यदा । अपर्णेति च विख्याता बभुव तनुमध्यमा ॥

Verse 143

वायुपानरता जाता अंबुपानादनंतरम् । कालक्रमेण महता बभूव गिरिजा सती । एकांगुष्ठेन च तदा दधार च निजं वपुः

वायुपानरता जाता अंबुपानादनंतरम् । कालक्रमेण महता बभूव गिरिजा सती । एकांगुष्ठेन च तदा दधार च निजं वपुः ॥

Verse 144

एवमुग्रेण तपसा शंकराराधनं सती । चकार परया तुष्ट्या शंभोः प्रीत्यर्थमेव च

एवमुग्रेण तपसा शंकराराधनं सती । चकार परया तुष्ट्या शंभोः प्रीत्यर्थमेव च ॥

Verse 145

परं भावं समाश्रित्य जगन्मंगलमंगला । तुष्ट्यर्थं च महेशस्य तताप परमं तपः

परं भावं समाश्रित्य जगन्मङ्गलमङ्गला । महेशतोषणार्थं सा परमं तप आचरৎ ॥

Verse 146

एवं दिव्यसहस्राणि वर्षाणि च तताप वै । हिमा लयस्तदागत्य पार्वतीं कृतनिश्चयाम्

एवं दिव्यसहस्राणि वर्षाणि सा तताप वै । अथ हिमालयोऽगत्य पार्वतीं दृढनिश्चयाम् ॥

Verse 147

सभार्यः स सुतामाप्त उवाच च महासतीम् । मा खिद्यतां महादेवि तपसानेन भामिनि

सभार्यः स ततोऽभ्येत्य सुतामालोक्य सादरम् । उवाच महासतीं—मा खिद्य महादेवि तपसा भामिनि ॥

Verse 148

क्व रुद्रो दृश्यते बाले विरक्तो नात्र संशयः । त्वं तन्वी तरुणी बाला तपसा च विमोहिता

क्व रुद्रो दृश्यते बाले विरक्तो नात्र संशयः । त्वं तन्वी तरुणी बाला तपसा च विमोहिता ॥

Verse 149

भविष्यति न संदेहः सत्यं प्रतिवदामि ते । तस्मादुत्तिष्ठ याह्याशु स्वगृहं वरवर्णिनि

भविष्यति न सन्देहः सत्यं प्रतिवदामि ते । तस्मादुत्तिष्ठ याह्याशु स्वगृहं वरवर्णिनि ॥

Verse 150

किं तेन तव रुद्रेण ये दग्धः पुराऽनघे । मदनो निर्विकारित्वात्तं कथं प्रार्थयिष्यसि

किं तेन तव रुद्रेण, येन पुरा मदनोऽनघे दग्धः। निर्विकारत्वात् स देवः; तं कथं प्रार्थयिष्यसि॥

Verse 151

गगनस्थो यथा चंद्रो ग्रहीतुं न हि शक्यते । तथैव दुर्गमः शर्भुर्जानीहि त्वं शुचिस्मिते

गगनस्थो यथा चन्द्रः ग्रहीतुं न हि शक्यते। तथैव दुर्गमः शर्भुः—जानीहि त्वं शुचिस्मिते॥

Verse 152

तथैव मेनया चोक्ता तथा सह्याद्रिणा सती । मेरुणा मंदरेणैव मैनाकेन तथैव च

तथैव मेनया चोक्ता तथा सह्याद्रिणा सती। मेरुणा मन्दरेणैव मैनाकेन तथैव च॥

Verse 153

एभिरुक्ता तदा तन्वी पार्वती तपसि स्थिता । उवाच प्रहसन्त्तेव हिमवंतं शुचिस्मिता

एभिरुक्ता तदा तन्वी पार्वती तपसि स्थिता। उवाच प्रहसन्तीव हिमवन्तं शुचिस्मिता॥

Verse 154

पुरा प्रोक्तं त्वया तात अंब किं विस्मृतं त्वया । अधुनैव प्रतिज्ञां च श्रृणुध्वं मम बांधवाः

पुरा प्रोक्तं त्वया तात, अम्ब किं विस्मृतं त्वया? अधुनैव प्रतिज्ञां च शृणुध्वं मम बान्धवाः॥

Verse 155

विरक्तोऽसौ महादेवो मदनो येन वै हतः । तं तोषयामि तपसा शंकरं लोकशंकरम्

विरागी स महादेवः स एव येन मदनः निहतः। तं लोकहितकरं शंकरं तपसा तोषयामि॥

Verse 156

सर्वे यूयं च गच्छंतु नात्र कार्या विचारणा । दग्धो हि मदनो येन येन दग्धं गिरेर्वनम्

सर्वे यूयं गच्छत; अत्र विचारो न कार्यः। येन मदनो दग्धः, तेनैव गिरेर्वनं दग्धम्॥

Verse 157

तमानयामि चात्रैव तपसा केवलेन हि । तपोबलेन महता सुसेव्यो हि सदाशिवः

अत्रैव केवलतपसा तमानयामि। महत्तपोबलेन सदाशिवः सुसेव्य एव हि॥

Verse 158

तं जानीध्वं महाभागाः सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

तदेतज्जानीध्वं महाभागाः; सत्यं सत्यं वदाम्यहम्॥

Verse 159

संभाषमाणा जननीं तदानीं हिमालयं चैव तथा च मेनाम् । तथैव मेरुं मितभाषिणी तदा सा मंदरं पर्वतराजकन्या । जग्मुस्तदा तेन पथा च पर्वता यथागतेनापि विचक्षमाणाः

तदा जननीं हिमालयं मेनां च संभाष्य मितभाषिणी पर्वतराजकन्या मन्दरं प्रति जगाम। पर्वताश्च तेनैव पथा यथागतेन विचक्षमाणाः सह जग्मुः॥

Verse 160

गतेषु तेषु सर्वेषु सखीभिः परिवारिता । तत्रैव च तपस्तेपे परमार्था सती तदा

तेषु सर्वेषु गतेषु सखीभिः परिवारिता । तत्रैव परमार्थपरायणा सती तदा तपस्तेपे ॥

Verse 161

तपसा तेन महता तप्तमासीच्चराचरम् । तदा सुरासुराः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः

तेन महता तपसा तप्तमासीच्चराचरम् । तदा सुरासुराः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः ॥

Verse 162

देवा ऊचुः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं जगद्देव चराचरम् । त्रातुमर्हसि देवान्नस्त्वदन्यो नोपपद्यते

देवा ऊचुः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं जगद्देव चराचरम् । त्रातुमर्हसि देवान्नस्त्वदन्यो नोपपद्यते ॥

Verse 163

अस्माकं रक्षणे शक्त इत्याकर्ण्य वचस्तदा । विमृश्य च तदा ब्रह्मा मनसा परमेण हि

अस्माकं रक्षणे शक्त इत्याकर्ण्य वचस्तदा । विमृश्य च तदा ब्रह्मा मनसा परमेण हि ॥

Verse 164

गिरिजातपसोद्भूतं दावाग्निं परमं महत् । ज्ञात्वा ब्रह्मा जगा माशु क्षीराब्धिं परमाद्भुतम्

गिरिजातपसोद्भूतं दावाग्निं परमं महत् । ज्ञात्वा ब्रह्मा जगामाशु क्षीराब्धिं परमाद्भुतम् ॥

Verse 165

तत्र सुप्तं सुप्लयंके शेषाख्ये चातिशोभने । लक्ष्म्या पादोपयुगलं सेव्यमानं निरंतरम्

तत्र स शेषाख्येऽतिशोभने सुप्लयङ्के विष्णुं सुप्तं ददर्श; लक्ष्म्या तस्य पादयुगलं निरन्तरं सेव्यमानम्।

Verse 166

दूरस्थेनापि तार्क्ष्येण नतकंधरधारिणा । सेव्यमानं श्रिया कांत्या क्षांत्या वृत्त्या दयादिभिः

दूरस्थेनापि तार्क्ष्येण नतकन्धरधारिणा स सेव्यमानः; तथा श्रिया—कान्त्या क्षान्त्या वृत्त्या दयादिभिश्च—नित्यं परिचर्यते स्म।

Verse 167

नवशक्तियुतं विष्णुं पार्पदैः परिवारितम् । कुमुदोथ कुमुद्वांश्च सनकश्च सनंदनः

नवशक्तियुतं विष्णुं पार्षदैः परिवारितं ददर्श; कुमुदः कुमुद्वांश्च, तथा सनकः सनन्दनश्च मुनयः।

Verse 168

सनातनो महाभागः प्रसुप्तो विजयोऽरिजित् । जयंतश्च जयत्सेनो जयश्चैव महाप्रभः

सनातनो महाभागः प्रसुप्तो विजयोऽरिजित्; जयन्तश्च जयत्सेनो जयश्चैव महाप्रभः—एतेऽपि तत्रासन्।

Verse 169

सनत्कुमारः सुतपा नारदश्चैव तुंबुरुः । पांचजन्यो महाशंखो गदा कौमोदकी तथा

सनत्कुमारः सुतपाः नारदश्चैव तुंबुरुः; पाञ्चजन्यो महाशङ्खः, गदा च कौमोदकी तत्रासीत्।

Verse 170

सुदर्शनं तथा चापं शार्ङ्गं च परमाद्भुतम् । एतानि वै रूपवंति दृष्टानि परमेष्ठिना

सुदर्शनं तथा चापं शार्ङ्गं च परमाद्भुतम् । एतानि वै रूपवन्ति दृष्टानि परमेष्ठिना ॥

Verse 171

विष्णोः समीपे परमामनो भृशं समेत्य सर्वे सुरदानवास्तदा । विष्णुं चाहुः परमेष्ठिनां पतिं तीरे तदानीमुदधेर्महात्मनः

विष्णोः समीपे परमामनो भृशं समेत्य सर्वे सुरदानवास्तदा । विष्णुं चाहुः परमेष्ठिनां पतिं तीरे तदानीमुदधेर्महात्मनः ॥

Verse 172

त्राहित्राहि महाविष्णो तप्तान्नः शरणागतान् । तपसोग्रेण महता पार्वत्याः परमेण हि । शेषासने चोपविष्ट उवाच परमेश्वरः

त्राहित्राहि महाविष्णो तप्तान्नः शरणागतान् । तपसोग्रेण महता पार्वत्याः परमेण हि । शेषासने चोपविष्ट उवाच परमेश्वरः ॥

Verse 173

युष्माभिः सहितश्चापि व्रजामि परमेश्वरम् । महादेवं प्रार्थयामो गिरिजां प्रति वै सुराः

युष्माभिः सहितश्चापि व्रजामि परमेश्वरम् । महादेवं प्रार्थयामो गिरिजां प्रति वै सुराः ॥

Verse 174

पाणिग्रहार्थमधुना देवदेवः पिनाकधृक् । यथा नेष्यति तत्रैव करिष्यामोऽधुना वयम्

पाणिग्रहार्थमधुना देवदेवः पिनाकधृक् । यथा नेष्यति तत्रैव करिष्यामोऽधुना वयम् ॥

Verse 175

तस्माद्वयं गमिष्यामो यत्र रुद्रो महाप्रभुः । तपसोग्रेण संयुक्तो ह्यास्ते परममंगलः

तस्माद्वयं गमिष्यामो यत्र रुद्रो महाप्रभुः । तपसोग्रेण संयुक्तो ह्यास्ते परममङ्गलः ॥

Verse 176

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा ऊचुः सर्वे सुरासुराः । न यास्यामो वयं सर्वे विरूपाक्षं महाप्रभम्

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा ऊचुः सर्वे सुरासुराः । न यास्यामो वयं सर्वे विरूपाक्षं महाप्रभम् ॥

Verse 177

यदा दग्धः पुरा तेन मदनो दुरतिक्रमः । तथैव धक्ष्यत्यस्माकं नात्र कार्या विचारणा

यदा दग्धः पुरा तेन मदनो दुरतिक्रमः । तथैव धक्ष्यत्यस्माकं नात्र कार्या विचारणा ॥

Verse 178

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाच परमेश्वरः । मा भयं क्रियतां सर्वैः शिवरूपी सदाशिवः

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाच परमेश्वरः । मा भयं क्रियतां सर्वैः शिवरूपी सदाशिवः ॥

Verse 179

स न धक्ष्यति सर्वेषां देवानां भयनाशनः । तस्माद्भवद्भिर्गतव्यं मया सार्द्धं विचक्षणाः

स न धक्ष्यति सर्वेषां देवानां भयनाशनः । तस्माद्भवद्भिर्गतव्यं मया सार्द्धं विचक्षणाः ॥

Verse 180

शंभुं पुराणं पुरुषं ह्यधीशं वरेण्यरूपं च परं पराणाम् । तपो जुषाणं परमार्थरूपं परात्परं तं शरणं व्रजामि

शम्भुं पुराणं पुरुषं ह्यधीशं वरेण्यरूपं च परं पराणाम् । तपो जुषाणं परमार्थरूपं परात्परं तं शरणं व्रजामि ॥