Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

श्रीमार्कंडेय उवाच । सप्तकल्पान्तरे नाभूत्कोपींद्रद्युम्नसंज्ञितः । भूपाल किमहं वच्मि तवान्यत्पृच्छ संशयम्

Transliteration

śrīmārkaṃḍeya uvāca | saptakalpāntare nābhūtkopīṃdradyumnasaṃjñitaḥ | bhūpāla kimahaṃ vacmi tavānyatpṛccha saṃśayam

Translation

श्रीमार्कण्डेय उवाच—सप्तकल्पान्तरे नाभूत् कश्चिद् इन्द्रद्युम्नसंज्ञितः। भूपाल, किं पुनरहं वच्मि? यदन्यत् संशयं पृच्छ तव।

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कर्मधारय (श्रीमान् मार्कण्डेयः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सप्तकल्पान्तरे: in the interval of seven kalpas
• सप्तकल्पान्तरे: Adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (सप्तानां कल्पानाम् अन्तरे); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (negation particle)

• अभूत्: was / existed
• अभूत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Imperfect past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कोपींद्रद्युम्नसंज्ञितः: some (person) named Indradyumna
• कोपींद्रद्युम्नसंज्ञितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोपि (प्रातिपदिक) + इंद्रद्युम्न (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त, √ज्ञा धातु)
• Form: समास: कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय (इंद्रद्युम्न-संज्ञितः = named Indradyumna; कोपि = some); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• भूपाल: O king
• भूपाल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूपाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• किम्: what
• किम्: Praśna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोग (interrogative particle used adverbially)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• वच्मि: say
• वच्मि: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (वच्मि = I say)

• तव: of you / to you
• तव: Ṣaṣṭhī-sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अन्यत्: something else
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (other thing)

• पृच्छ: ask
• पृच्छ: Kriyā (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पृच्छ् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• संशयम्: doubt
• संशयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (implied frame)

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya, serene and authoritative, speaks of seven kalpa-endings; behind him, a symbolic backdrop suggests cosmic cycles—fading crowns, dissolving cities, and a vast sky—while the king appears stunned.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Indradyumna
• Kalpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Across kalpas, worldly identity dissolves; lasting value lies in dharma, devotion, and the spiritual record upheld by sages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly glorified in this verse; the broader episode is linked to Naimiṣāraṇya through Mārkaṇḍeya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it invites further questioning to remove doubt (saṁśaya-nivṛtti).