Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16
Devanagari script
अथवा चित्तनिर्वृत्यै ज्ञातुमिच्छसि भारत । शत्रूणां प्रत्यनीकेषु संधावच्छृणु मे वचः
Transliteration
athavā cittanirvṛtyai jñātumicchasi bhārata | śatrūṇāṃ pratyanīkeṣu saṃdhāvacchṛṇu me vacaḥ
Translation
अथवा चित्तनिर्वृत्यै ज्ञातुम् इच्छसि भारत। शत्रूणां प्रत्यनीकेषु संधावन् शृणु मे वचः॥
Word by Word
अथवाor else
अथवा:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive)
चित्तनिर्वृत्यैfor peace of mind
चित्तनिर्वृत्यै:
Sampradāna (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक) + निर्वृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th case), एकवचन; तत्पुरुष (चित्तस्य निर्वृतिः)
ज्ञातुम्to know
ज्ञातुम्:
Prayojana (Purpose)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययवत् प्रयोग
इच्छसिyou wish
इच्छसि:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
भारतO Bharata
भारत:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
शत्रूणाम्of the enemies
शत्रूणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
प्रत्यनीकेषुin the opposing battle-formations
प्रत्यनीकेषु:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रति + अनीक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन
संधावhaving run/advanced
संधाव:
Kriyāviśeṣaṇa (Prior action)
TypeVerb
Rootसम् + धाव् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया
शृणुlisten
शृणु:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन
मेmy, to me
मे:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी, एकवचन (enclitic)
वचःwords, speech
वचः:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Speaker
Keśava (Kṛṣṇa/Dāmodara)
Skanda Dialogue
Listener: Bhārata (addressed)
Visual Art Cues
Scene: A mentor-like warrior speaks while moving swiftly along the battle line, pointing out enemy formations; the listener watches attentively, mind becoming calm amid chaos.
Characters & Entities
B
Bhārata (address)Ś
Śatrus (enemies)FAQs
Peace of mind arises from clear understanding; dharmic action is strengthened by informed discernment.
No site is named in this verse.
None; the focus is counsel and strategic clarity.