
शौनकः सूतं पप्रच्छ—गणपस्य (क्षेत्रपालरूपस्य) उत्पत्तिः कथं, ‘पुण्यक्षेत्रस्य स्वामी’ कथं प्रादुर्भवति इति। सूतः कथयति—दारुकनाम्ना दैत्येन देवा जिताः पीडिताश्च, ते शिवं देवीं च शरणं ययुः; अन्यैर्देवैः स न जेतुं शक्यः, अर्धनारीश्वरतत्त्वेनैव तस्य निग्रहः सम्भवतीति ते निवेदयन्ति। तदा पार्वती हरकण्ठस्थतमसः शक्तिं समुद्धृत्य कालिकां प्रादुर्भावयामास, तां नाम्ना निर्दिश्य शीघ्रं शत्रुनाशं आज्ञापयत्। कालिकायाः घोरनादेन दारुकः सपरिवारः निहतः, जगति क्षोभश्चाभवत्। श्मशाने रुद्रः रुदन् बालरूपेण प्रादुरभवत्; कालिका तं स्तन्येन पोषयामास, स बालः क्रोधमूर्तिं पिबन्निव तस्याः उग्रतां शमयामास, सा सौम्या बभूव। देवानां भयशेषे बालमहेश्वरः आश्वास्य स्वमुखात् चतुःषष्टिं बालक्षेत्रपालान् ससर्ज, स्वर्गपातालादिषु चतुर्दशभुवनात्मकभूलोके च तेषां अधिकारान् न्ययोजयत्। तेषां पूजाविधिः कथ्यते—नवाक्षरमन्त्रः, दीपदानं, मिश्रितमाषतण्डुलनैवेद्यं च; उपेक्षायां यज्ञफलनाशः, दुष्टभूतैः फलभक्षणं च। स्तुतौ वनजलगुहाचतुष्पथगिर्यादिषु स्थितानां क्षेत्रपालानां नामानि स्थानानि च निर्दिश्यन्ते। अनन्तरं वटयक्षिणीकथा—विधवा सुनन्दा तपसा नित्यपूजया च देवीम् आवाहयति; शिवः नियमं ददाति—मम पूजां कुर्वन् यः वटयक्षिणीं न पूजयति, तस्य फलम् निष्फलं भवति। ततो वटयक्षिण्याः सरलमन्त्रप्रार्थना प्रदत्ता, या स्त्रीपुरुषयोः कामसिद्धिं ददाति। अन्ते विजयः परमा वैष्णवीम् अपराजितां महाविद्यां पूजयति स्तौति च; दीर्घरक्षामन्त्रेण अग्निजलवायुभयात्, चोरपशुशत्रुकृत्यादिभ्यः, रोगदुःखादिभ्यश्च अभयप्रदानं, जयलाभः, बाधानिवारणं च प्रतिज्ञायते; नित्यजपेन अल्पविधिनापि सर्वविघ्नक्षय इति प्रतिपाद्यते।
Verse 1
शौनक उवाच । सूत श्रुता पुरास्माभिरुत्पत्तिर्गणपस्य च । क्षेत्रनाथः कथं जज्ञे वदैतच्छृण्वतां हि नः
शौनक उवाच— सूत, पुरा अस्माभिः गणपतेरुत्पत्तिः श्रुता; अधुना क्षेत्रनाथः कथं जज्ञे? एतदस्माकं शृण्वतां वद।
Verse 2
सूत उवाच । यदा दारुकदैत्येन पीड्यमाना दिवौकसः । शिवं देव्या सहासीनं प्रणिपत्येदमब्रुवन्
सूत उवाच—यदा दारुकदैत्येन पीड्यमाना दिवौकसः, देव्या सहोपविष्टं शिवं प्रणिपत्य, इदं वचनमब्रुवन्।
Verse 3
देव दैत्येन घोरेण दुर्जयेन सुरासुरैः । पीडिता दारुकेण स्मः स्वस्थानाच्चापि च्याविताः
देव! घोरेण दुर्जयेन दारुकेण सुरासुरैरपि, वयं पीडिताः; स्वस्थानाच्चापि च्याविताः स्मः।
Verse 4
न विष्णुना न चंद्रेण न चान्येनापि केनचित् । शक्यो हंतुं स दुष्टात्मा अर्धनारीश्वरं विना
न विष्णुना न चन्द्रेण न चान्येनापि केनचित्; स दुष्टात्मा हन्तुं शक्यः, अर्धनारीश्वरं विना।
Verse 5
तेन संपीड्यमानानामस्माकं शरणं भव । इत्युक्त्वा रुरुदुर्देवास्त्राहित्राहीति चाब्रुवन्
तेन संपीड्यमानानामस्माकं शरणं भव; इत्युक्त्वा देवाः रुरुदुः, ‘त्राहि त्राहि’ इति पुनः पुनश्चाब्रुवन्।
Verse 6
ततोऽतिकृपयाविष्टहरकंठस्य कालिमाम् । गृहीत्वा पार्वती चक्रे नारीमेकां महाभयाम्
ततः परमानुकम्पया आविष्टा पार्वती, हरकण्ठस्य कालिमां गृहीत्वा, तया एकां महाभयां नारीं चकार।
Verse 7
आत्मशक्तिं तत्र मुक्त्वा प्रोवाचेदं वचः शुभा । यस्मादतीव कालासि नाम्ना त्वं कालिका भव
तत्र स्वात्मशक्तिं विसृज्य शुभा देवी इदं वचः प्रोवाच— “यस्माद् अतिशयेन कालासि, तस्मात् नाम्ना त्वं ‘कालिका’ भव।”
Verse 8
देवारिं च दुरात्मानं शीघ्रं नाशय शोभने । एवमुक्ता महारावा कालिका प्राप्य तं तदा
“हे शोभने, देवारिं दुरात्मानं शीघ्रं नाशय।” इत्युक्ता कालिका महारावं कृत्वा तदा तं प्राप।
Verse 9
रवेणैव मृतं चक्रे सानुगं स्फुटितहृदम् । ततोवन्ती श्मशानस्था महारावानमुंचत
सा रवेणैव सानुगं तं मृतं चकार, स्फुटितहृदयं कृत्वा। ततः श्मशानस्था महतीं रावध्वनिं मुमोच।
Verse 10
यैरासन्विकला लोकास्त्रयोऽपि प्रमृता यथा । ततो रुद्रो बालरूपं कृत्वा विश्वकृते विभुः
यैः कारणैः त्रयोऽपि लोका विकला अभवन्, प्रमृता इव। ततो विश्वकृते विभुः रुद्रो बालरूपं कृत्वा।
Verse 11
रुदंस्तस्याः समीपे चाप्यागतः प्रेतसद्मनि । रुदंतं च ततो बालं कृत्वोत्संगे कृपान्विता
स रुदन् तस्याः समीपं प्रेतसद्मनि अप्यागतः। तं बालं रुदन्तं दृष्ट्वा कृपान्विता सा उत्सङ्गे कृत्वा।
Verse 12
कालिकाऽपाययत्स्तन्यं मा रुदेति प्रजल्पती । स्तन्य व्याजेन बालोऽपि पपौ क्रोधं तदंगजम्
कालिकाऽपाययत् स्तन्यं मा रुदेति शनैः प्रजल्पती । स्तन्यव्याजेन बालोऽपि पपौ क्रोधं तदङ्गजम् ॥
Verse 13
योऽसौ हरकंठभवविषादासीत्सुदुर्धरः । पीतक्रोधस्वभावे च सौम्यासीत्कालिका तदा
योऽसौ हरकण्ठभवविषाद आसीत् सुदुर्धरः । पीतक्रोधस्वभावे च सौम्यासीत् कालिका तदा ॥
Verse 14
बालोऽपि बालरूपं तत्त्यक्तुमैच्छत्कृतक्रियः
बालोऽपि बालरूपं तत्त्यक्तुमैच्छत् कृतक्रियः ॥
Verse 15
ततो देवाः कालिकायाः शंकमानाः पुनर्भयम् । ऊचुर्मा बाल बालत्वं परित्यज कृपां कुरु
ततो देवाः कालिकायाः शङ्कमानाः पुनर्भयम् । ऊचुः मा बाल बालत्वं परित्यज कृपां कुरु ॥
Verse 16
बाल उवाच । न भेतव्यं कालिकायाः सौम्या देवी यतः कृता । अस्ति चेद्भवतां भीतिरन्यान्स्रक्ष्यामि बालकान् । चतुःषष्टिक्षेत्रपालानित्युक्त्वा सोऽसृजन्मुखात्
बाल उवाच । न भेतव्यं कालिकायाः सौम्या देवी यतः कृता । अस्ति चेद् भवतां भीतिरन्यान् स्रक्ष्यामि बालकान् । चतुःषष्टिक्षेत्रपालान् इत्युक्त्वा सोऽसृजन् मुखात् ॥
Verse 17
प्राह तान्बालरूपांश्च बालरूपी महेश्वरः । स्वर्गेषु पंचविशानां पातालेषु च तावताम्
बालरूपो महेश्वरः तान् बालरूपान् उवाच—स्वर्गेषु पञ्चविंशतिः, पातालेषु च तावतां युष्माकं स्थानानि भविष्यन्ति।
Verse 18
चतुर्दशानां भूर्लोके वासो वः पालनं तथा । अयमेव श्मशानस्थो भविता श्वा च वाहनम्
चतुर्दशानां भूर्लोके वासः पालनं च भविष्यति। अयमेव श्मशानस्थो भविष्यति, श्वा च तस्य वाहनं भवेत्।
Verse 19
नैवेद्यं भवतां राजमाषतंदुलमिश्रकाः । अनभ्यर्च्य च यो युष्मान्किंचित्कृत्यं विधास्यति
भवतां नैवेद्यं राजमाषतण्डुलमिश्रकं भवेत्। यः कश्चिद् युष्मान् अनभ्यर्च्य किंचित्कृत्यं विधास्यति…
Verse 20
तस्य तन्निष्फलं भावि भुक्तं प्रेतैश्च राक्षसैः । इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवां तरधीयत
तस्य तत्कृत्यं निष्फलं भविष्यति, नैवेद्यं च प्रेतै राक्षसैश्च भक्ष्यते। इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रः तत्रैव तिरोऽभवत्।
Verse 21
क्षेत्रपालाः स्थिताश्चैव यथास्थाने निरूपिताः । इति वः क्षेत्रपालानां सृष्टिः प्रोक्ता समासतः
क्षेत्रपालाः यथास्थाने निरूपिताः स्थिताश्चैव। एवं वः क्षेत्रपालानां सृष्टिः समासतः प्रोक्ता।
Verse 22
आराधनं प्रवक्ष्यामि येन प्रीता भवंति ते
आराधनविधिं वक्ष्ये येन ते क्षेत्रपालाः प्रीतिं यान्ति।
Verse 23
ओंक्षां क्षेत्रपालाय नमः । इति नवाक्षरो महामंत्रः
ॐ क्षां क्षेत्रपालाय नमः—इति नवाक्षरो महामन्त्रः प्रकीर्तितः।
Verse 24
अनेनात्र चंदनादि दत्त्वा राजमाषतण्डुलमिश्रकाश्च चतुःषष्टिकृतभागान्वटकान्निवेद्य तावत्यो दीपिकास्तावन्ति पत्राणि पूगानि निवेद्य दण्डवत्प्रणम्य महास्तुतिमेतां जपेत्
अनेन मन्त्रेणात्र चन्दनादि दत्त्वा, राजमाष-तण्डुल-मिश्रकैः चतुःषष्टिभाग-विभक्तान् वटकान् निवेदयेत्; तावत्यो दीपिकास्तावन्ति पत्राणि पूगानि च समर्प्य, दण्डवत्प्रणम्य, महास्तुतिमेतां जपेत्।
Verse 25
ओंऊर्ध्वकेशा विरू पाक्षा नित्यं ये घोररूपिणः । रक्तनेत्राश्च पिंगाक्षाः क्षेत्रपालान्नमामि तान्
ॐ ऊर्ध्वकेशान् विरूपाक्षान् नित्यं ये घोररूपिणः। रक्तनेत्रांश्च पिङ्गाक्षान् क्षेत्रपालान्नमाम्यहम्॥
Verse 26
अह्वरो ह्यापकुम्भश्च इडाचारस्तथैव यः । इंद्रमूर्तिश्च कोलाक्ष उपपाद ऋतुंसनः
अह्वरो ह्यापकुम्भश्च इडाचारस्तथैव च। इन्द्रमूर्तिश्च कोलाक्ष उपपाद ऋतुंसनः॥ एतेऽपि क्षेत्रपालाः।
Verse 27
सिद्धेयश्चैव वलिको नीलपादेकदंष्ट्रिकः । इरापतिश्चाघहारी विघ्नहारी तथांतकः
सिद्धेयश्च वलिकश्च नीलपादैकदंष्ट्रिकः । इरापतिश्चाघहारी विघ्नहारी तथान्तकः—एते क्षेत्रपालाः पूज्याः प्रणम्याः स्मृताः ।
Verse 28
ऊर्ध्वपादः कम्बलश्च खंजनः खर एव च । गोमुखश्चैव जंघालो गणनाथश्च वारणः
ऊर्ध्वपादः कम्बलश्च खंजनः खर एव च । गोमुखश्चैव जंघालो गणनाथश्च वारणः—एते क्षेत्रपालाः स्तुत्याः स्मृताः ।
Verse 29
जटालोप्यजटालश्च नौमि स्वःक्षेत्रपालकान् । ऋकारो हठकारी च टंकपाणिः खणिस्तथा
जटालोऽप्यजटालश्च स्वक्षेत्रपालकानहं नौमि । ऋकारो हठकारी च टंकपाणिः खणिस्तथा—एतान् प्रणमामि ।
Verse 30
ठंठंकणो जंबरश्च स्फुलिंगास्यस्तडिद्रुचिः । दंतुरो घननादश्च नन्दकश्च तथा परः
ठंठंकणो जंबरश्च स्फुलिंगास्यस्तडिद्रुचिः । दंतुरो घननादश्च नन्दकश्च तथा परः—एते क्षेत्रपालाः प्रणम्याः ।
Verse 31
फेत्कारकारी पंचास्यो बर्बरी भीमरूपवान् । भग्नपक्षः कालमेघो युवानो भास्करस्तथा
फेत्कारकारी पंचास्यो बर्बरी भीमरूपवान् । भग्नपक्षः कालमेघो युवानो भास्करस्तथा—एतान् क्षेत्रपालानहं नौमि ।
Verse 32
रौरवश्चापि लंबोष्ठो वणिजः सुजटालिकः । सुगंधो हुहुकश्चैव नौमि पातालरक्षकान्
रौरवं चापि लंबोष्ठं वणिजं सुजटालिकम् । सुगन्धं हुहुकं चैव नौमि पातालरक्षकान् ॥
Verse 33
सर्वलिंगेषु हुंकारः स्मशानेषु भयावहः । महालक्षो वने घोरे ज्वालाक्षो वसतौ स्थितः
सर्वलिङ्गेषु हुंकारः स्मशानेषु भयावहः । महालक्षो वने घोरे ज्वालाक्षो वसतौ स्थितः ॥
Verse 34
एकवृक्षश्च वृक्षेषु करालवदनो निशि । घण्टारवो गुहावासी पद्मखंजो जले स्थितः
एकवृक्षश्च वृक्षेषु करालवदनो निशि । घण्टारवो गुहावासी पद्मखञ्जो जले स्थितः ॥
Verse 35
चत्वरेषु दुरारोहः पर्वते कुरवस्तथा । निर्झरेषु प्रवाहाख्यो माणिभद्रो निधिष्वपि
चत्वरेषु दुरारोहः पर्वते कुरवस्तथा । निर्झरेषु प्रवाहाख्यो माणिभद्रो निधिष्वपि ॥
Verse 36
रसक्षेत्रे रसाध्यक्षो यज्ञवाटेषु कोटनः । चतुर्दश भुवं व्याप्य स्थिताश्चैवं नमामि तान्
रसक्षेत्रे रसाध्यक्षो यज्ञवाटेषु कोटनः । चतुर्दश भुवं व्याप्य स्थिताश्चैवं नमामि तान् ॥
Verse 37
एवं चतुःषष्टिमिताञ्छरणं यामि क्षेत्रपान् । प्रसीदंतु प्रसीदंतु तृप्यंतु मम पूजया
एवं चतुःषष्टिसंख्याकान् क्षेत्रपालान् शरणं प्रपद्ये। प्रसीदन्तु प्रसीदन्तु, मम पूजया तृप्यन्तु ते॥
Verse 38
सर्वकार्येषु यश्चैवं क्षेत्रपानर्चयेच्छुचिः । क्षेत्रपास्तस्य तुष्यंति यच्छंति च समीहितम्
यः शुचिर्भूत्वा सर्वकार्येष्वेवं क्षेत्रपालान् अर्चयेत्। क्षेत्रपालास्तस्य तुष्यन्ति, समीहितं च प्रयच्छन्ति॥
Verse 39
इमं क्षेत्रपकल्पं च विजानन्विजयस्तथा । यथोक्तविधिनाभ्यर्च्य सिद्धेयं तुष्टुवे च तम्
इमं क्षेत्रपालकल्पं विजानन् विजयापि तथा। यथोक्तविधिना समभ्यर्च्य सिद्ध्यर्थं तं तुष्टुवे॥
Verse 40
प्रणम्य च ततो देवीमानर्च वटयक्षिणीम् । पुरा यदा नारदेन कलापग्रामतो द्विजाः
ततः प्रणम्य सा देवीम् अनर्च वटयक्षिणीम्। पुरा यदा नारदेन कलापग्रामतो द्विजाः समानीताः॥
Verse 41
समानीतास्तैश्च साकं सुनंदा नाम ब्राह्मणी । विधवाभ्यागता तत्र तपस्तप्तुं महीतटे
तैश्च साकं समानीता सुनन्दा नाम ब्राह्मणी। विधवा सा तत्राभ्यागात् महीतटे तपस्तप्तुम्॥
Verse 42
सा कृच्छ्राणि पराकांश्च अतिकृच्छ्राणि कुर्वती । ज्यैष्ठे भाद्रपदे चक्रे सावित्र्या द्वे त्रिरात्रिके
सा कृच्छ्राणि पराकांश्च अतिकृच्छ्राणि च कुर्वती । ज्यैष्ठे भाद्रपदे चैव सावित्र्या द्वे त्रिरात्रिके ॥
Verse 43
मासोपवासं च तथा कार्तिके कुलनंदिनी । सप्तलिंगानि संपूज्य देवीपूजां सदा व्यधात्
मासोपवासं तथा कार्तिके कुलनन्दिनी । सप्तलिङ्गानि सम्पूज्य देवीपूजां सदा व्यधात् ॥
Verse 44
दर्शे स्नानं तथा चक्रे महीसागरसंगमे । इत्यादिबहुभिस्तैस्तैर्नित्यं नियमपालनैः
दर्शे स्नानं तथा चक्रे महीसागर-सङ्गमे । इत्यादि-बहुभिस्तैस्तैर्नित्यं नियमपालनैः ॥
Verse 45
धूतपापा ययौ लोकमुमायाः कृतस्वागता । अंशेन च तटे तस्मिन्संभूता वटयक्षिणी
धूतपापा ययौ लोकमुमायाः कृतस्वागता । अंशेन च तटे तस्मिन् सम्भूता वटयक्षिणी ॥
Verse 46
तस्यास्तुष्टो वरं प्रादात्सिद्धलिंगस्थितो हरः । अनभ्यर्च्य य एनां च मत्पूजां प्रकरिष्यति
तस्यास्तुष्टो वरं प्रादात् सिद्धलिङ्गस्थितो हरः । अनभ्यर्च्य य एनां च मत्पूजां प्रकरिष्यति ॥
Verse 47
तस्य तन्निष्फलं सर्वमित्युक्तं पाल्यमेव मे । तस्मात्प्रपूजयेन्नित्यं वटस्थां वटयक्षिणीम् । पुष्पैर्धूपैस्तु नैवेद्यैर्मंत्रेणानेन भक्तितः
तस्य सर्वं कर्म निष्फलं भवतीत्युक्तं मया; तदवश्यं ममाज्ञया पालनीयम्। तस्माद् वटवृक्षस्थां वटयक्षिणीं नित्यं भक्त्या प्रपूजयेत्—पुष्पैर्धूपैर्नैवेद्यैश्च, अनेन मन्त्रेण सह।
Verse 48
सुनंदे नंदनीयासि पूजामेतां गृहाण मे । प्रसीद् सर्वकालेषु मम त्वं वटयक्षिणि
सुनन्दे, नन्दनीया त्वं; पूजामेतां मम गृहाण। प्रसीद सर्वकालेषु, मम वटयक्षिणि।
Verse 49
एवं संपूज्य तां नत्वा क्षमाप्य वटयक्षिणीम् । सर्वान्कामानवाप्नोति नरो नारी च सर्वदा
एवं तां सम्यक् संपूज्य, नत्वा च क्षमाप्य वटयक्षिणीम्। नरो नारी च सर्वदा सर्वान् कामान् अवाप्नोति।
Verse 50
विजयश्चापि माहात्म्यमिदं जानन्महामतिः । आनर्च वटवृक्षस्थां भक्तितो वटयक्षिणीम्
विजयोऽपि महाबुद्धिः, इदं माहात्म्यं विदित्वा, वटवृक्षस्थां वटयक्षिणीं भक्त्या आनर्च।
Verse 51
ततः सिद्धांबिकां स्तुत्वा जप्तवानपराजिताम् । महाविद्यां वैष्णवीं तु साधनेन समन्विताम्
ततः सिद्धाम्बिकां स्तुत्वा, अपराजितां जप्तवान्। वैष्णवीं महाविद्यां तु साधनेन समन्विताम्।
Verse 52
यस्याः स्मरणमात्रेण सर्वदुःखक्षयो भवेत् । तां विद्यां कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं विप्रपुंगवाः
यस्याः स्मरणमात्रेण सर्वदुःखक्षयो भवति, तां पावनीं विद्यां अहं सम्प्रवक्ष्यामि। शृणुध्वं, हे विप्रपुङ्गवाः।
Verse 53
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमोऽनंताय सहस्रशीर्षाय क्षीरोदार्णवशायिने शेषभोगपर्यंकाय गरुडवाहनाय पीतवाससे वासुदेव संकर्षण प्रद्युम्नानिरुद्ध हयशिरो वराह नरसिंह वामन त्रिविक्रम राम राम वरप्रद नमोऽस्तु ते नमोऽ स्तुते असुरदैत्यदानवयक्षराक्षस भूतप्रेतपिशाचकुंभांड सिद्धयोगिनी डाकिनी स्कंदपुरोगमान्ग्रहान्नक्षत्रग्रहांश्चान्यांश्च हन २ दह २ पच २ मथ २ विध्वंसय २ विद्रावय २ शंखेन चक्रेण वज्रेण गदया मुशलेन हलेन भस्मीकुरु सहस्रबाहवे सहस्रचरणायुध जय २ विजय २ अपराजित अप्रतिहत सहस्रनेत्र ज्वल २ प्रज्वल २ विश्वरूप बहुरूप मधुसूदन महावराह महापुरुष वैकुंठ नारायण पद्मनाभ गोविंद दामोदर हृषीकेश सर्वासुरो त्सादन सर्वभूतवशंकर सर्वदुःखप्रभेदन सर्वयंत्रप्रभंजन सर्वनागप्रमर्दन सर्वदेवमहेश्वर सर्वबंधविमोक्षण सर्वाहितप्रमर्दन सर्वज्वरप्रणाशन सर्वग्रह निवारण सर्वपापप्रशमन जनार्दन जनानंदकर नमोऽस्तु ते स्वाहा
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय। नमोऽनन्ताय सहस्रशीर्षाय क्षीरोदार्णवशायिने शेषभोगपर्यङ्काय गरुडवाहनाय पीतवाससे। नमो वासुदेवाय संकर्षणाय प्रद्युम्नायानिरुद्धाय; हयशिरसे वराहाय नरसिंहाय वामनाय त्रिविक्रमाय; रामाय रामाय वरप्रदाय नमो नमः। असुरदैत्यदानवयक्षराक्षसभूतप्रेतपिशाचकुम्भाण्डसिद्धयोगिनीडाकिन्यादीन्, स्कन्दपुरोगमान् ग्रहान् नक्षत्रग्रहांश्चान्यान् च—हन हन, दह दह, पच पच, मथ मथ, विध्वंसय विध्वंसय, विद्रावय विद्रावय। शङ्खचक्रवज्रगदामुशलहलैर्भस्मीकुरु। सहस्रबाहवे सहस्रचरणायुधाय—जय जय, विजय विजय। अपराजिताय अप्रतिहताय सहस्रनेत्राय—ज्वल ज्वल, प्रज्वल प्रज्वल। विश्वरूप बहुरूप मधुसूदन महावराह महापुरुष वैकुण्ठ नारायण पद्मनाभ गोविन्द दामोदर हृषीकेश—सर्वासुरोत्सादन, सर्वभूतवशंकर, सर्वदुःखप्रभेदन, सर्वयन्त्रप्रभञ्जन, सर्वनागप्रमर्दन, सर्वदेवमहेश्वर, सर्वबन्धविमोक्षण, सर्वाहितप्रमर्दन, सर्वज्वरप्रणाशन, सर्वग्रहनिवारण, सर्वपापप्रशमन—जनार्दन जनानन्दकर, नमोऽस्तु ते। स्वाहा।
Verse 54
इमामपराजितां परमवैष्णवीं महाविद्यां जपति पठति शृणोति स्मरति धारयति कीर्तयति न च तस्य वाय्वग्निवज्रोपलाशनिवर्षभयं न समुद्रभयं न ग्रहभयं न च चौरभयं न च श्वापदभयं वा भवेत्
इमाम् अपराजितां परमवैष्णवीं महाविद्यां यो जपति पठति शृणोति स्मरति धारयति कीर्तयति, तस्य न वाय्वग्निवज्रोपलाशनिवर्षभयं, न समुद्रभयं, न ग्रहभयं, न चौरभयं, न श्वापदभयं भवेत्।
Verse 55
क्वचिद्रात्र्यंधकारस्त्रीराजकुलविषोपविषगरदवशीकरण विद्वेषणोच्चाटनवधबंधभयं वा न भवेदेतैर्मंत्रपदैरुदाहृतैर्हृदा बद्धैः संसिद्धपूजितैः
एतैर्मन्त्रपदैरुदाहृतैर्हृदा बद्धैः संसिद्धपूजितैः—क्वचिदपि न रात्र्यन्धकारभयं, न स्त्रीभयं, न राजकुलभयं, न विषोपविषगरदभयं, न वशीकरणविद्वेषणोच्चाटनभयं, न वधबन्धभयं वा भवेत्।
Verse 56
तद्यथा । नमोनमस्तेऽस्तु अभये अनघे अजिते अत्रसिते अमृते अपराजिते पठितसिद्धे स्मरितसिद्ध एकानंशे उमे ध्रुवे अरुंधति सावित्रि गायत्रि जातवेदसि मानस्तोके सरसि सरस्वति धरणि धारिणि सौदामिनि अदिते विनते गौरि गांधारि मातंगि कृष्णे यशोदे सत्यवादिनि ब्रह्मवादिनि कालि कपालिनि सद्योवयवचयनकरि स्थलगतं जलगतमंतरिक्षगतं वा रक्ष २ सर्वभूतभयोपद्रवेभ्यो रक्ष २ स्वाहा
तद्यथा—नमो नमस्तेऽस्तु, अभये अनघे अजिते अत्रसिते अमृते अपराजिते; पठितसिद्धे स्मरितसिद्धे; एकानंशे उमे ध्रुवे अरुन्धति; सावित्रि गायत्रि जातवेदसि; मानस्तोके सरसि सरस्वति; धरणि धारिणि सौदामिनि; अदिते विनते गौरि गांधारि मातङ्गि कृष्णे यशोदे; सत्यवादिनि ब्रह्मवादिनि; कालि कपालिनि; सद्योवयवचयनकरि—स्थलगतं जलगतं अन्तरिक्षगतं वा रक्ष रक्ष; सर्वभूतभयोपद्रवेभ्यो रक्ष रक्ष। स्वाहा।
Verse 57
यस्याः प्रणश्यते पुष्पं गर्भो वा पतते यदि । म्रियंते बालका यस्याः काकवंध्या च या भवेत् । धारयेत इमां विद्यामेभिर्दोषैर्न लिप्यते
यस्याः स्त्रियाः पुष्पं प्रणश्यति गर्भो वा पतति, यस्याः बालका म्रियन्ते, या च काकवन्ध्या भवेत्—सा एतां पवित्रां विद्यां धारयित्वा एभिर्दोषैर्न लिप्यते, न च क्लेशैः पीड्यते।
Verse 58
रणे राजकुले द्यूते नित्यं तस्य जयो भवेत् । शस्त्र धारयते ह्येषां समरे कांडधारिणी
रणे राजकुले द्यूते च नित्यं तस्य जयो भवेत्। समरे ह्येषा काण्डधारिणी तेषां शस्त्रं धारयति, तस्मात् विजयप्रदा भवति।
Verse 59
गुल्मशूलाक्षिरोगाणां नित्यं नाशकरी तथा । शिरोरोगज्वराणां च नाशनी सर्वदेहिनाम्
गुल्मशूलाक्षिरोगाणां नित्यं नाशकरी तथा। शिरोरोगज्वराणां च सर्वदेहिनां नाशनी भवति॥
Verse 60
तद्यथा । हन २ कालि सर २ कालि सर २ गौरि धम २ गौरि धम २ विद्ये आले ताले माले गंधे वधे पच २ विद्ये नाशय पापं हन् दुःस्वप्नं विनाशय कष्टनाशिनि रजनि संध्ये दुंदुभिनादे मानसवेगे शंखिनि चक्रिणि वज्रिणि शूलिनि अपमृत्युविनाशिनि विश्वेश्वरि द्रविडि द्राविडि केशवदयिते पशुपतिमहिते दुर्द्दमदमिनि शर्वरि किराति मातंगि ओंह्रांह्रंह्रंह्रंक्रांक्रंक्रंक्रंत्वर २ ये मां द्विषति प्रत्यक्षं परोक्षं वा सर्वान्दम २ मर्द्द २ तापय २ पातय २ शोषय २ उत्सादय २ ब्रह्माणि माहेश्वरि वाराहि विनायकि ऐंद्रि आग्नेयि चामुंडे वारुणि प्रचंडविद्योते इंदोपेंद्रभगिनि विजये शांतिस्वस्तिपुष्टिविवर्धिनि कामांकुशे कामदुधे सर्वकामवरप्रदे सर्वभूतेषु वासिनि प्रति विद्यां कुरु २ आकर्षिणि वेशिनि ज्वालामालिनि रमणि रामणि धरणि धारिणि मानोन्मानिनि रक्ष २ वायव्ये ज्वालामालिनि तापनि शोषणि नीलपताकिनि महागौरि महाश्रये महामयूरि आदित्यरश्मि जाह्नवि यमधंटे किणि २ चिंतामणि सुरभि सुरोत्पन्ने कामदुघे यथा मनीषितं कार्यं तन्मम सिध्यतु स्वाहा ओंस्वाहा ओंभूः स्वाहा ओंभुवः स्वाहा ओंस्वः स्वाहा ओंभूर्भुवःस्वःस्वाहा यत्रैवागतं पापं तत्रैव प्रतिगच्छतु स्वाहा ओंबले महाबले उासिद्धसाधिनि स्वाहा
तद्यथा—‘हन हन, कालि सर सर, कालि सर सर, गौरि धम धम, गौरि धम धम, विद्ये आले ताले माले गन्धे वधे पच पच, विद्ये नाशय पापं, हन् दुःस्वप्नं विनाशय, कष्टनाशिनि, रजनि, संध्ये, दुन्दुभिनादे, मानसवेगे, शंखिनि चक्रिणि वज्रिणि शूलिनि, अपमृत्युविनाशिनि, विश्वेश्वरि, द्रविडि द्राविडि, केशवदयिते, पशुपतिमहिते, दुर्दमदमिनि, शर्वरि किराति मातङ्गि, ओंह्रांह्रंह्रंह्रंक्रांक्रंक्रंक्रंत्वर त्वरे। ये मां द्विषति प्रत्यक्षं परोक्षं वा, सर्वान् अन्धं अन्धं, मर्द मर्द, तापय तापय, पातय पातय, शोषय शोषय, उत्सादय उत्सादय। ब्रह्माणि माहेश्वरि वाराहि विनायकि ऐन्द्रि आग्नेयि चामुण्डे वारुणि प्रचण्डविद्योते, इन्दोपेन्द्रभगिनि, विजये, शान्तिस्वस्तिपुष्टिविवर्धिनि, कामाङ्कुशे, कामदुधे, सर्वकामवरप्रदे, सर्वभूतेषु वासिनि, प्रति विद्यां कुरु कुरु, आकर्षिणि वेशिनि ज्वालामालिनि, रमणि रामणि, धरणि धारिणि, मानोन्मानिनि, रक्ष रक्ष। वायव्ये ज्वालामालिनि, तापनि शोषणि, नीलपताकिनि, महागौरि, महाश्रये, महामयूरि, आदित्यरश्मि, जाह्नवि, यमधण्टे, किणि किणि, चिन्तामणि, सुरभि, सुरोत्पन्ने, कामदुघे—यथा मनीषितं कार्यं तन्मम सिध्यतु, स्वाहा। ओं स्वाहा, ओं भूः स्वाहा, ओं भुवः स्वाहा, ओं स्वः स्वाहा, ओं भूर्भुवःस्वः स्वाहा। यत्रैवागतं पापं तत्रैव प्रतिगच्छतु, स्वाहा। ओं बले महाबले, असिद्धसाधिनि, स्वाहा।’
Verse 61
इतीमां साधयामास वैष्णवीमपरा जिताम् । विजयः संयतो भूत्वा मनोबुद्धिसमाधिभिः
इति ज्ञात्वा साधयामास विजयः संयतोऽभवत्। मनोबुद्धिसमाधिभिः वैष्णवीं अपराजितां विद्यामपरां जिताम्॥
Verse 62
य इमां पठते नित्यं साधनेन विनापि च । तस्यापि सर्वविघ्नानि नश्यंति द्विजपुंगवाः
य इमां स्तुतिं नित्यं पठति, साधनं विना अपि; तस्यापि सर्वे विघ्ना नश्यन्ति, हे द्विजपुङ्गवाः।