Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 24

Devanagari script

तं कामं प्राप्तवान्धीमान्परां मुदमुपागतः । अहल्यया समायोगमेतत्तीर्थप्रभावतः

Transliteration

taṃ kāmaṃ prāptavāndhīmānparāṃ mudamupāgataḥ | ahalyayā samāyogametattīrthaprabhāvataḥ

Translation

स धीमान् स्वकाङ्क्षितं कामं प्राप्त्वा परां मुदमुपागतः; अस्य तीर्थस्य प्रभावादहल्यया सह समायोगं लेभे।

Word by Word

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कामम्: desire, wish
• कामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'तम्' इति विशेष्य

• प्राप्तवान्: having attained
• प्राप्तवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्तवत्-प्रत्यय, past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः; 'having obtained'

• धीमान्: wise
• धीमान्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणं (गौतमस्य)

• पराम्: supreme, great
• पराम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं 'मुदम्'

• मुदम्: joy
• मुदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• उपागतः: attained, reached
• उपागतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle used actively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'having reached/attained'

• अहल्यया: with Ahalyā
• अहल्यया: Sahakaraka (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: अहल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सह/साधन (with/by)

• समायोगम्: union, meeting
• समायोगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम् + योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं 'समायोगम्'

• तीर्थप्रभावतः: due to the power of the tīrtha
• तीर्थप्रभावतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान/हेतु (from/because of); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (तीर्थस्य प्रभावः)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭitīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Arjuna (Phālguna)

Visual Art Cues

Scene: Gautama rises from austerity as the desired reunion is granted; the tīrtha glows, and the atmosphere shifts from sorrow to supreme joy, suggesting divine sanction through the waters’ power.

Characters & Entities

• Ahalyā
• Gautama Ṛṣi
• Koṭitīrtha (implied)
• Tīrtha-prabhāva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The merit-force of a tīrtha (tīrtha-prabhāva) can consummate the fruit of sustained tapas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Koṭitīrtha referenced earlier, praised for its extraordinary spiritual efficacy.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is commanded here; it emphasizes the result (phala) granted by tīrtha-prabhāva.