Adhyaya 51
अध्यायेऽस्मिन् त्रयः परस्परसम्बद्धा प्रवाहाः प्रदर्श्यन्ते। प्रथमं परलोकविषये संशयान् निवारयितुं कामठः कर्मफललक्षणानि व्यवस्थिततया निरूपयति—हिंसा, स्तेयम्, मृषावादः, व्यभिचारः, गुरुनिन्दा, गोब्राह्मणादिपीडनं च इत्यादिदोषैः सह रोगाः, विकलाङ्गता, दारिद्र्यं, समाजबहिष्कारादयः देहधर्मा यथाक्रमं संबध्यन्ते; एषा सूची धर्मनिश्चयस्थैर्याय उपदेशरूपेण प्रदत्ता। अनन्तरं धर्मप्रधानं निगमनं भवति—धर्मात् उभयलोके सुखं, अधर्मात् दुःखमेव; शुक्लकर्मयुक्तं क्षणजीवनमपि उभयलोकविरोधिनः दीर्घजीवनात् श्रेयस्करमिति प्रतिपाद्यते। ततः नारदब्राह्मणैः कामठवचनं प्रशस्यते; सूर्यदेवः प्रादुर्भूय अनुमोदनं कृत्वा वरं ददाति। ब्राह्मणाः स्थायित्वं याचन्ति; स जयादित्य इति विख्यातः सन् उपासकानां दारिद्र्यरोगशमनं प्रतिजानाति। कामठः स्तुतिं पठति; सूर्यः रविवारेषु विशेषतः आश्विनमासे, कोटितीर्थस्नानं, पूजोपकरणानि च निर्दिश्य शुद्धिं सूर्यलोकप्राप्तिं च फलं वदति, अन्ते च प्रसिद्धतीर्थफलतुल्यं पुण्यं कथ्यते।
Shlokas
Verse 1
अतिथिरुवाच । यदेतत्परलोकस्य स्वरूपं व्याहृतं त्वया । आगमं समुपाश्रित्य तत्तथैव न संशयः
अतिथिरुवाच—यदेतत्परलोकस्य स्वरूपं त्वया आगमान् समुपाश्रित्य व्याहृतम्, तत्तथैव; नात्र संशयः।
Verse 2
किंत्वत्र नास्तिकाः पापाः सन्दिह्यन्तेऽल्पचेतनाः । तेषां निःसंशयकृते वद कर्मफलं हि यत्
किंतु अत्र नास्तिकाः पापाः अल्पचेतनाः सन्दिह्यन्ते। तेषां निःसंशयार्थं कर्मफलस्य यथार्थं स्वरूपं स्पष्टं वद।
Verse 3
इहैव कस्य कस्यैव कर्मणः पापकस्य च । प्रभावात्कीदृशो जायेत्कमठैतद्वदास्ति चेत्
अत्रैव कस्य कस्यैव पापकर्मणः प्रभावात् कीदृशो देहभावो जायेत? हे कमठ, एतद् यदि ज्ञेयम् अस्ति तर्हि वद।
Verse 4
कमठ उवाच । सर्वमेतत्प्रवक्ष्यामि स्थिरो भूत्वा शृणुष्व तत् । यथा मम गुरुः प्राह यन्मे चेतसि संस्थितम्
कमठ उवाच—सर्वमेतत् प्रवक्ष्यामि; स्थिरो भूत्वा शृणुष्व तत्। यथा मम गुरुः प्राह, यन्मे चेतसि संस्थितम्।
Verse 5
ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात्सुरापः श्यावदंतकः । सुवर्णचौरः कुनखी दुश्चर्मा गुरुतल्पगः
ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात्, सुरापः श्यावदन्तकः। सुवर्णचौरः कुनखी, दुश्चर्मा गुरुतल्पगः।
Verse 6
संसर्गी सर्वरोगी स्यात्पंचपातकिनस्त्वमी । निंदामाकर्ण्य साधूनां बधिरः संप्रजायते
संसर्गी सर्वरोगी स्यात्; पञ्चपातकिनस्त्वमी। निन्दामाकर्ण्य साधूनां बधिरः संप्रजायते।
Verse 7
स्वयं प्रकीर्तयेच्चापि मूकः पापोऽभिजायते । आज्ञालोपी गुरूणां च अपस्मारी भवेन्नरः
स्वयं प्रकीर्तयेच्चापि मूकः पापोऽभिजायते। आज्ञालोपी गुरूणां च अपस्मारी भवेन्नरः।
Verse 8
अवज्ञाकारकस्तेषां कृमिरेवाभिजायते । उपेक्षतः पूज्यकार्यं दुष्प्रज्ञत्वं च जायते
तेषां प्रति यः अवज्ञां करोति स कृमिरूपेणैवाभिजायते। पूज्यानां कर्तव्यकर्मणि उपेक्षया च दुष्प्रज्ञत्वं जायते।
Verse 9
चौर्याय साधुद्रव्याणां दद्याद्यावत्पदानि च । तावद्वर्षाणि पंगुत्वं स प्राप्नोति नराधमः
साधुद्रव्यचौर्ये यावत्पदानि गच्छति, तावत्संवत्सरान् स नराधमः पङ्गुत्वं प्राप्नोति।
Verse 10
दत्त्वा हरति तद्भूयो जायते कृकलासकः । कुपितानप्रसाद्यैव पूज्यान्स्याच्छीर्षरोगवान्
दत्त्वा यः पुनर्हरति स कृकलासकत्वेन जायते। कुपितान् पूज्यान् अप्रसाद्य यः त्यजति स शिरोरोगवान् भवति।
Verse 11
रजस्वलामभिगच्छंश्च चंडालः संप्रजायते । वस्त्रापहारी चित्री स्यात्कृष्णकुष्ठी तथाग्निदः
रजस्वलामभिगच्छन् चाण्डालत्वेन संप्रजायते। वस्त्रापहारी चित्री स्यात्, अग्निदश्च कृष्णकुष्ठी भवति।
Verse 12
दर्दुरो रूप्यहारी स्यात्कूटसाक्षी मुखारुजः । परदारांश्च कामेन द्रष्टा स्यादक्षिरोगवान्
रूप्यहारी दर्दुरो भवति, कूटसाक्षी मुखारुजः। परदारान् कामेन द्रष्टा अक्षिरोगवान् स्यात्।
Verse 13
प्रतिज्ञायाप्रयच्छन्यो ह्यल्पायुर्जायते नरः । विप्रवृत्त्यपहारी स्यादजीर्णी सर्वदाऽधमः
प्रतिज्ञां कृत्वा यो न ददाति प्रतिश्रुतं, स नरः अल्पायुः प्रजायते। यो विप्रवृत्तिम् अपहरति, स नित्यं अजीर्णी भवति, सर्वदा चाधमः स्मृतः।
Verse 14
नैष्ठिकान्नाशनाद्भूयो निवृत्तो रोगवान्सदा । पत्नीबहुत्वे त्वेकस्यां रेतोमोक्षः क्षयी भवेत्
नैष्ठिकं संन्यासिनं भोजयितुं पुनः पुनः यो निवर्तते, स सदा रोगवान् भवति। पत्नीबहुत्वे सति एकस्यां एव रेतोमोक्षः क्रियते चेत्, स क्षयी भवेत्।
Verse 15
स्वामिना धर्मयुक्तो यस्त्वन्यायेन समाचरेत् । स्वयं वा भक्षयेद्द्रव्यं स मूढः स्याज्जलोदरी
धर्मयुक्तेन स्वामिना नियुक्तोऽपि यः अन्यायेन समाचरति, अथवा निक्षिप्तं द्रव्यं स्वयं भक्षयति, स मूढः जलोदरी भवति।
Verse 16
दुर्बलं पीड्यमानं यो बलवान्समुपेक्षते । अंगहीनः स च भवेदन्नहृत्क्षुधितो भवेत्
दुर्बलं पीड्यमानं दृष्ट्वा यो बलवान् उपेक्षते, स अंगहीनः भवति। योऽन्नं हरति, स नित्यं क्षुधितो भवति।
Verse 17
व्यवहारे पक्षपाती जिह्वारोगी भवेन्नरः । धर्मप्रवृत्तिं सञ्चार्य पत्न्यादीष्टवियोगकृत्
व्यवहारे यः पक्षपाती, स नरः जिह्वारोगी भवति। यः धर्मप्रवृत्तिं विघ्नयति, स पत्नी-आदि इष्टजन-वियोगस्य कारणं भवति।
Verse 18
स्वयं पाकाग्रभोजी यो गलरोगमवाप्नुयात् । पंचयज्ञानकृत्वैव भुञ्जानो ग्रामशूकरः
यः स्वयं पाकाग्रं भुङ्क्ते स गलरोगमवाप्नुयात्। पञ्चयज्ञानकृत्वैव यो भुङ्क्ते स ग्रामशूकरतुल्यो भवति॥
Verse 19
पर्वमैथुन कृन्मेही परित्यज्य स्वगेहिनीम् । वेश्यादिरक्तो मूढात्मा खल्वाटो जायते नरः
पर्वकाले मैथुनं कुर्वन् नरः मेही भवति। स्वगेहिनीं परित्यज्य वेश्यादिषु रागवान् मूढात्मा खल्वाटो जायते॥
Verse 20
परिक्षीणान्मित्रबन्धून्स्वामिनं दयितानुगान् । अवमन्य निवृत्तात्मा क्लिष्टवृत्तिः सदा भवेत्
परिक्षीणान् मित्रबन्धून् स्वामिनं दयितानुगान्। अवमन्य निवृत्तात्मा सदा क्लिष्टवृत्तिर्भवेत्॥
Verse 21
छद्मनोपचरेद्यस्तु पितरौ स्वामिनं गुरून् । प्राप्तव्यार्थस्यातिकष्टात्परिभ्रंशोर्थजो भवेत्
यः छद्मना पितरौ स्वामिनं गुरून् चोपचरति। स प्राप्तव्यार्थस्यापि अतिकष्टात् अर्थपरिभ्रंशं प्राप्नुयात्॥
Verse 22
विश्रब्धस्यापहारी तु दुःखानां भाजनं भवेत् । धार्मिके क्षुद्रकारी यो नरः स वामनो भवेत्
विश्रब्धस्यापहारी तु दुःखानां भाजनं भवेत्। धार्मिके क्षुद्रकारी यो नरः स वामनो भवेत्॥
Verse 23
दुर्बलवृषवाही यः कटिलूती भवेत्स च
दुर्बलवृषं योऽतिभारयति वा वहति, स पुनर्जन्मनि कटिलूतीरूपो भवति।
Verse 24
जात्यंधश्चापि यो गोघ्नो निःपशुर्दुःखकृद्गवाम् । निर्दयो गोषु घाताद्यैः सदा सोध्वसु कष्टगः
यो गोघ्नो जात्यन्धो भवति, गवां दुःखकृन्निःपशुश्च; गोषु निर्दयः घातादिभिः सदा अध्वसु कष्टगः।
Verse 25
निस्तेजकः सभायां यो गलगण्डी स जायते । सदा क्रोधी च चंडालः पूतिवक्त्रश्च सूचकः
सभायां यो निस्तेजकः स गलगण्डी जायते; सदा क्रोधी चण्डालो भवति, सूचकः पूतिवक्त्रश्च।
Verse 26
अजविक्रयकृद्व्याधः कुण्डाशी भृतको भवेत् । नास्तिकस्तिल पिंडी स्यादश्रद्धो गीतजीवनः
अजविक्रयकृद्व्याधः कुण्डाशी भृतको भवेत्; नास्तिकस्तिलपिण्डी स्यात्, अश्रद्धो गीतजीवनः।
Verse 27
अभक्ष्यादो गण्डमाली स्त्रीखादी चाऽसुतस्य कृत् । अन्यायतो ज्ञानग्राही मूर्खो भवति मानवः
अभक्ष्यादो गण्डमाली भवति, स्त्रीखादी चासुतस्य कृत्; अन्यायतो ज्ञानग्राही मानवो मूर्खो भवति।
Verse 28
शास्त्रचौरः केकराक्षः कथां पुण्यां च द्वेष्टि यः । कृमिवक्त्रः स च भवेद्विभ्रष्टो नरकात्कुधीः
शास्त्रचौरः केकराक्षो भवति; यः पुण्यां धर्मकथां द्वेष्टि स कृमिवक्त्रः स्यात्। नरकात् विभ्रष्टः स कुधीः पापात्मा तथा विकृतिं प्राप्नोति॥
Verse 29
देवद्विजगवां वृत्तिहारको वांतभक्षकृत् । तडागारामभेत्ता यो भवेद्विकलपाणिकः
देवद्विजगवां वृत्तिहारकः, वान्तभक्षी च, तथा तडागारामभेत्ता—एते सर्वे विकलपाणिकाः स्युः॥
Verse 30
व्यवहारे च्छलग्राही भृत्यग्रस्तो भवेन्नरः । सदा पुरुषरोगी स्यात्परदाररतो नरः
व्यवहारे छलग्राही नरः भृत्यग्रस्तो भवेत्। परदाररतो नरः सदा पुरुषरोगी स्यात्॥
Verse 31
वात रोगी कुवैद्यः स्याद्दुश्चर्मा गुरुतल्पगः । मधुमेही खरीगामी गोत्रस्त्रीमैथुनोऽप्रसूः
वातरोगी कुवैद्यः स्यात्; गुरुतल्पगः दुश्चर्मा भवेत्। खरीगामी मधुमेही; गोत्रस्त्रीमैथुनोऽप्रसूः॥
Verse 32
स्वसारं मातरं पुत्रवधूं गच्छन्नबीजवान् । कृतघ्नः सर्व कार्याणां वैफल्यं समुपाश्नुते
स्वसारं मातरं पुत्रवधूं च गच्छन् अबीजवान् भवेत्। कृतघ्नः पुनः सर्वकार्याणां वैफल्यं समुपाश्नुते॥
Verse 33
इत्येष लक्षणोद्देशः पापिनां परिकीर्तितः । चित्रगुप्तोऽपि मुह्येत सकलस्यानुवर्णने
इति पापिनां लक्षणानां संक्षिप्तोऽयमुद्देशः परिकीर्तितः। तेषां सर्वेषामनुवर्णने चित्रगुप्तोऽपि मुह्येत्॥
Verse 34
एते नरक विभ्रष्टा भुक्त्वा योनीः सहस्रशः । एवंविधैश्चिह्निताश्च जायंते लक्षणैर्नराः
एते नरकात् विभ्रष्टाः सहस्रशो योनीर्भुक्त्वा। एवंविधैर्लक्षणैश्चिह्निता मनुष्येषु जायन्ते नराः॥
Verse 35
ये हि धर्मं न मन्यंते तथा ये व्यसनैर्जिताः । अनुमानेन बोद्धव्यं यदेते शेषपापिनः
ये हि धर्मं न मन्यन्ते तथा ये व्यसनैर्जिताः। अनुमानेन बोध्यं यदेत एव शेषपापिनः॥
Verse 36
येषां त्वंतगतं पापं स्वर्गाद्वा ये समागताः । सर्वव्यसननिर्मुक्ता धर्ममेकं भजन्ति ते
येषां त्वन्तगतं पापं स्वर्गाद्वा ये समागताः। सर्वव्यसननिर्मुक्ता धर्ममेकं भजन्ति ते॥
Verse 37
भवंति चात्र श्लोकाः । धर्मादनवमं सौख्यमधर्माद्दुःखसम्भवः । तस्माद्धर्मं सुखार्थाय कुर्यात्पापं विवर्जयेत्
भवन्ति चात्र श्लोकाः—धर्मादनवमं सौख्यमधर्माद्दुःखसम्भवः। तस्माद्धर्मं सुखार्थाय कुर्यात् पापं विवर्जयेत्॥
Verse 38
लोकद्वयेऽपि यत्सौख्यं तद्धर्मात्प्रोच्यते यतः । धर्ममेकमतः कुर्यात्सर्वकार्यार्थसिद्धये
लोकद्वयेऽपि यत्सौख्यं तद्धर्मात् प्रजायते इति कथ्यते। अतः सर्वकार्यार्थसिद्धये धर्ममेवैकं समाचरेत्॥
Verse 39
मुहूर्तमपि जीवेत नरः शुक्लेन कर्मणा । न कल्पमपि जीवेत लोकद्वयविरोधिना
मुहूर्तमपि नरः शुक्लेन कर्मणा जीवेत्। लोकद्वयविरोधिना तु कल्पमपि न जीवेत्॥
Verse 40
इति पृष्टं त्वया विप्र यथाशक्त्या मयेरितम् । असूक्तं सूक्तमथवा क्षंतव्यं किं वदामि च
इति पृष्टं त्वया विप्र यथाशक्त्या मयेरितम्। असूक्तं सूक्तमथवा क्षन्तव्यं—किं वदामि च॥
Verse 41
नारद उवाच । कमठस्यैतदाकर्ण्य अष्टवर्षस्य भाषितम् । भगवान्भास्करः प्रीतो बभूवातीव विस्मितः
नारद उवाच—कमठस्यैतदाकर्ण्य अष्टवर्षस्य भाषितम्। भगवान् भास्करः प्रीतो बभूवातीव विस्मितः॥
Verse 42
प्रशशंस च तान्विप्रान्हारीतप्रमुखांस्तदा । अहो वसुमती धन्या द्विजैरेवंविधोत्तमैः
तदा हारीतप्रमुखान् तान् विप्रान् प्रशशंस च। अहो वसुमती धन्या द्विजैरेवंविधोत्तमैः॥
Verse 43
अथ प्रजापतिर्धन्यो यन्मर्यादाभिपाल्यते । अमीभिर्ब्राह्मणवरैर्धन्या वेदाश्च संप्रति
अथ प्रजापतिः धन्यो यन्मर्यादाः धर्मरक्षया परिपाल्यन्ते। अमीभिर्ब्राह्मणवरैः संप्रति वेदाश्च धन्याः प्रतिष्ठिताश्च।
Verse 44
येषां मध्ये बालबुद्धिरियमेतादृशी स्फुटा । हारीतप्रमुखानां हि का वै बुद्धिर्भविष्यति
येषां मध्ये बालबुद्धिरपि एतादृशी स्फुटा दृश्यते, तर्हि हारीतप्रमुखानां तेषां बुद्धिः का वा भविष्यति?
Verse 45
असंशयं त्रिलोकस्थमेषामविदितं न हि । यथैतान्नारदः प्राह भूयस्तस्मादमी बहु
असंशयं त्रिलोकस्थं किञ्चिदपि एषामविदितं न हि। यथैतान् नारदः प्राह, तथा अमी बहुधा ज्ञानगुणसमृद्धाः।
Verse 46
इति प्रशस्य तान्विप्रान्प्रहृष्टो रविरव्रवीत् । अहं सूर्यो विप्रमुख्या युष्माकं दर्शनात्कृते
इति तान् विप्रान् प्रशस्य प्रहृष्टो रविरब्रवीत्— ‘अहं सूर्यः; हे विप्रमुख्याः, युष्माकं दर्शनार्थं समागतः।’
Verse 47
समागतः सूर्यलोकात्प्राप्तं नेत्रफलं च मे । भवद्विधैर्विप्रमुख्यैः संजल्पनसहासनात्
सूर्यलोकात् समागतः, मे नेत्रफलं च प्राप्तम्। भवद्विधैर्विप्रमुख्यैः संजल्पनसहासनात्।
Verse 48
अंत्यजा अपि पूयन्ते किं पुनर्मादृशा द्विजाः । सर्वथा नारदो धन्यो योऽसौ त्रैलोक्यतत्त्ववित्
अन्त्यजा अपि पूयन्ते पावनसंस्पर्शयोगतः; किं पुनर्मादृशा द्विजाः। सर्वथा नारदो धन्यः, योऽसौ त्रैलोक्यतत्त्ववित्॥
Verse 49
युष्माभिर्बध्यते श्रेयो यस्य वै धूतकिल्विषैः । प्रणमामि च वः सर्वान्मनोबुद्धिसमाधिभिः । तपो विद्या च वृत्तं च यतो वार्द्धक्यकारणम्
युष्माभिर्धूतकिल्विषैः श्रेयो बद्ध्यते निश्चयात्। प्रणमामि च वः सर्वान् मनोबुद्धिसमाधिभिः। तपो विद्या च वृत्तं च यतो वार्द्धक्यकारणम्॥
Verse 50
वरं मत्तो वृणीध्वं च दुर्लभं यं हृदीच्छत । यूयं स्वयं हि वरदा मत्संगो मास्तु निष्फलः
वरं मत्तो वृणीध्वं च दुर्लभं यं हृदीच्छत। यूयं स्वयं हि वरदा; मत्सङ्गो मास्तु निष्फलः॥
Verse 51
देवतानां हि संसर्गो निष्फलो नोपजायते । तस्मान्मत्तो वरं किंचिद्वृणुध्वं प्रददामि वः
देवतानां हि संसर्गो निष्फलो नोपजायते। तस्मान्मत्तो वरं किंचिद्वृणुध्वं; प्रददामि वः॥
Verse 52
श्रीनारद उवाच । इति सूर्यवचः श्रुत्वा प्रहृष्टास्ते द्विजोत्तमाः
श्रीनारद उवाच—इति सूर्यवचः श्रुत्वा प्रहृष्टास्ते द्विजोत्तमाः॥
Verse 53
संपूज्य परया भक्त्या पाद्यार्घ्यस्तुतिवंदनैः । मंडलादीन्महाजप्यान्गृणंतः प्रोचिरे रविम्
परया भक्त्या संपूज्य पाद्य-अर्घ्य-स्तुति-वन्दनैः । मण्डलादि-महाजप्यान् जपन्तः पश्चाद् रविं प्रोचिरे ॥
Verse 54
जयादित्य जय स्वामिञ्जय भानो जयामल । जय वेदपते शश्वत्तारयास्मानहर्पते
जयादित्य जय स्वामिन् जय भानो जयामल । जय वेदपते शश्वत् तारयास्मान् अहर्पते ॥
Verse 55
विप्राणां त्वं परो देवो विप्रसर्गोऽपि त्वन्मयः । नितरां पूतमेतन्नः स्थानं देव त्वयेक्षितम्
विप्राणां त्वं परो देवो विप्रसर्गोऽपि त्वन्मयः । नितरां पूतमेतन्नः स्थानं देव त्वयेक्षितम् ॥
Verse 56
अद्य नः सफला वेदा अद्य नः सफलाः क्रियाः । अद्य नः सफलं गेहं त्वया संगम्य गोपते
अद्य नः सफला वेदा अद्य नः सफलाः क्रियाः । अद्य नः सफलं गेहं त्वया सङ्गम्य गोपते ॥
Verse 57
वरं यदि प्रदातासि तदेनं प्रवृणीमहे । आस्माकीनमिदं स्थानं न हि त्याज्यं कथंचन
वरं यदि प्रदातासि तदेनं प्रवृणीमहे । आस्माकीनमिदं स्थानं न हि त्याज्यं कथञ्चन ॥
Verse 58
श्रीसूर्य उवाच । यस्माद्भवद्भिः पूर्वं हि जयादित्येति चोदितम् । जयादित्य इति ख्यातस्तस्मात्स्थास्येऽत्र सर्वदा
श्रीसूर्य उवाच—युष्माभिः पूर्वमेव ‘जयादित्य’ इति स्तुतोऽहं, तस्मात् ‘जयादित्य’ इति लोके ख्यातिं गमिष्यामि; अत एवात्र सर्वदा निवत्स्यामि।
Verse 59
यावन्मही समुद्राश्च पर्वता नगराणि च । तावत्स्थानमिदं विप्रा न हि त्यक्ष्यामि कर्हिचित्
यावन्मही समुद्रैः पर्वतैर्नगरैश्च सह तिष्ठति, तावदिदं स्थानं हे विप्राः स्थास्यति; अहं कदापि न त्यक्ष्यामि।
Verse 60
दारिद्र्यरोगसंघातान्दद्रवो मंडलानि च । कुष्ठादीन्नाशयिष्यामि भजतामत्र संस्थितः
अत्र संस्थितोऽहं भजतां दारिद्र्यं रोगसंघातांश्च नाशयिष्यामि; दद्रुमण्डलानि कुष्ठादीनि च विनाशयामि।
Verse 61
यो मामत्र स्थितं चापि पूजयिष्यति मानवः । सूर्यलोकमिवागम्य पूजां तस्य भजाम्यहम्
यो मानवो मामत्र संस्थितं पूजयिष्यति, स सूर्यलोकमिवागत्य तस्य पूजां स्वयमेव गृह्णामि भजामि च।
Verse 62
श्रीनारद उवाच । एवमुक्ते भगवता हारीताद्या द्विजोत्तमाः । मूर्तिं संस्थापयामासुर्वेदोदितविधानतः
श्रीनारद उवाच—एवं भगवता उक्ते, हारीताद्या द्विजोत्तमा वेदोक्तविधानतः मूर्तिं संस्थापयामासुः।
Verse 63
ततो द्विजाः प्राहुरेवं कमठं त्वत्कृते रविः । अत्र स्वामी स्थितस्तस्मात्प्रथमं स्तुहि त्वं रविम्
ततो द्विजाः कमठं प्राहुः—“त्वत्कृतेऽत्र रविः स्वामी स्थितः; तस्मात् प्रथमं त्वं रविं स्तुहि।”
Verse 64
इत्युक्तो ब्राह्मणैः सर्वैः कमठो वाग्ग्मिनां वरः । प्रणिपत्य जयादित्यं महास्तोत्रमिदं जगौ
इत्युक्तः सर्वैर्ब्राह्मणैः कमठो वाग्ग्मिनां वरः । प्रणिपत्य जयादित्यं महास्तोत्रमिदं जगौ ॥
Verse 65
न त्वं कृतः केवलसंश्रुतश्च यजुष्येवं व्याहरत्यादिदेव । चतुर्विधा भारती दूरदूरं धृष्टः स्तौमि स्वार्थकामः क्षमैतत्
आदिदेव! न त्वं कृतः, न केवलं श्रुतिमात्रः; तथापि यजुषा एवं व्याह्रियसे। चतुर्विधा भारती दूरं न याति; अहं तु स्वार्थकामो धृष्टः स्तौमि—क्षमैतत्।
Verse 66
मार्तंडसूर्यांशुरविस्तथेन्द्रो भानुर्भगश्चार्यमा स्वर्णरेताः
त्वं मार्तण्डः सूर्यः अंशुः रविस्तथेन्द्रः; भानुर्भगश्चार्यमा च स्वर्णरेताः।
Verse 67
दिवाकरो मित्रविष्णुश्च देव ख्यातस्त्वं वै द्वादशात्मा नमस्ते । लोकत्रयं वै तव गर्भगेहं जलाधारः प्रोच्यसे खं समग्रम्
त्वं दिवाकरः मित्रविष्णुश्च देव, ख्यातो द्वादशात्मा—नमस्ते। लोकत्रयं तव गर्भगेहं; जलाधार इति प्रोच्यसे, खं च समग्रं तव व्यापकं रूपम्।
Verse 68
नक्षत्रमाला कुसुमाभिमाला तस्मै नमो व्योमलिंगाय तुभ्यम्
नक्षत्रमालाविभूषितं कुसुमाभिमालावत् विराजमानं तुभ्यं व्योमलिङ्गाय नमो नमः।
Verse 69
त्वं देवदेवस्त्वमनाथनाथस्त्वं प्राप्यपालः कृपणे कृपालुः । त्वं नेत्रनेत्रं जनबुद्धिबुद्धिराकाशकाशो जय जीवजीवः
त्वं देवदेवः, त्वमनाथनाथः; त्वं शरणागतपालः, कृपणे कृपालुः। त्वं नेत्रस्य नेत्रं, जनबुद्धेर्बुद्धिः; त्वमाकाशकान्तिः—जय जय, जीवजीव।
Verse 70
दारिद्र्यदारिद्र्य निधे निधीनाममंगलामंगल शर्मशर्म । रोगप्ररोगः प्रथितः पृथिव्यां चिरं जयादित्य जयाप्रमेय
निधीनां निधे! दारिद्र्यदारिद्र्यहर! अमङ्गलामङ्गल! शर्मशर्म! पृथिव्यां प्रथितो रोगप्ररोगः—जय चिरं, आदित्य; जय, अप्रमेय।
Verse 71
व्याधिग्रस्तं कुष्ठरोगाभिभूतं भग्न प्राणं शीर्णदेहं विसंज्ञम् । माता पिता बांधवाः संत्यजंति सर्वैस्त्यक्तं पासि कोस्ति त्वदन्यः
व्याधिग्रस्तं कुष्ठरोगाभिभूतं भग्नप्राणं शीर्णदेहं विसंज्ञम्। माता पिता बान्धवाश्च त्यजन्ति; सर्वैस्त्यक्तं त्वमेव पासि—कोऽस्ति त्वदन्यः?
Verse 72
त्वं मे पिता त्वं जननी त्वमेव त्वं मे गुरुर्बान्धवाश्च त्वमेव । त्वं मे धर्मस्त्वं च मे मोक्षमार्गो दासस्तुभ्यं त्यज वा रक्ष देव
त्वं मे पिता त्वं जननी त्वमेव; त्वं मे गुरुर्बान्धवाश्च त्वमेव। त्वं मे धर्मस्त्वं च मे मोक्षमर्गः; दासोऽस्मि तुभ्यं—त्यज वा रक्ष, देव।
Verse 73
पापोऽस्मि मूढोऽस्मि महोग्रकर्मा रौद्रोऽस्मि नाचारनिधानमस्मि । तथापि तुभ्यं प्रणिपत्य पादयोर्जयं भक्तानामर्पय श्रीजयार्क
अहं पापीऽस्मि, अहं मूढोऽस्मि, महोग्रकर्मा; रौद्रोऽस्मि, नाचारनिधानोऽस्मि। तथापि तव पादयोः प्रणिपत्य, हे श्रीजयार्क, भक्तानां जयमभ्युदयं च समर्पय।
Verse 74
नारद उवाच । एवं स्तुतो जयादित्यः कमठेन महात्मना । स्निग्धगंभीरया वाचा प्राह तं प्रहसन्निव
नारद उवाच—एवं महात्मना कमठेन स्तुतो जयादित्यः स्निग्धगंभीरया वाचा तं प्रहसन्निव प्रत्युवाच।
Verse 75
जयादित्याष्टकमिदं यत्त्वया परिकीर्तितम् । अनेन स्तोष्यते यो मां भुवि तस्य न दुर्लभम्
त्वया परिकीर्तितं जयादित्याष्टकमिदम्। अनेन यो मां भुवि स्तौति, तस्य न किञ्चिदपि दुर्लभम्।
Verse 76
रविवारे विशेषेण मां समभ्यर्च्य यः पठेत् । तस्य रोगा न शिष्यंति दारिद्र्यं च न संशयः
रविवारे विशेषेण यः मां सम्यगभ्यर्च्य पठेत्, तस्य रोगा नावतिष्ठन्ते, दारिद्र्यं च न संशयः (नश्यति)।
Verse 77
त्वया च तोषितो वत्स तव दद्मि वरंत्वमुम् । सर्वज्ञो भुवि भूत्वा त्वं ततो मुक्तिमवाप्स्यसि
त्वया तोषितोऽहं वत्स; तस्मात् तुभ्यमिमं वरं ददामि। भुवि सर्वज्ञो भूत्वा, ततः परं मुक्तिमवाप्स्यसि।
Verse 78
त्वत्पिता स्मृतिकारश्च भविष्यति द्विजार्चितः । स्थानस्यास्य न नाशश्च कदाचित्प्रभविष्यति
त्वत्पिता अपि स्मृतिकारो भविष्यति, द्विजैः पूजितः; अस्य पवित्रस्थानस्य नाशोऽपि कदाचित् न भविष्यति।
Verse 79
न चैतत्स्थानकं वत्स परित्यक्ष्यामि कर्हिचित् । एवमुक्ता स भगवान्ब्राह्मणैरर्चितः स्तुतः
वत्स, एतत् स्थानकं अहं कदाचिदपि न परित्यजिष्यामि। इत्युक्त्वा स भगवान् ब्राह्मणैः पूजितः स्तुतश्च।
Verse 80
अनुज्ञाप्य द्विजेद्रांस्तांस्तत्रैवांतर्दधे प्रभुः । एवं पार्थ समुत्पन्नो जयादित्योऽत्र भूतले
तान् द्विजेन्द्रान् अनुज्ञाप्य प्रभुः तत्रैव अन्तर्दधे। एवं पार्थ, जयादित्यः अत्र भूतले समुत्पन्नः।
Verse 81
आश्विने मासि संप्राप्ते रविवारे च सुव्रत । आश्विने भानुवारेण यो जयादित्यमर्चयेत्
आश्विने मासि संप्राप्ते रविवारे च सुव्रत, यः आश्विने भानुवारेण जयादित्यं समर्चयेत्…
Verse 82
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति । पूजनाद्रक्तमाल्यैश्च रक्तचंदनकुंकुमैः
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यापापं व्यपोहति; रक्तमाल्यैः रक्तचन्दनेन कुङ्कुमेन च पूजनात्…
Verse 83
लेपनाद्गंधधूपाद्यै नैवेद्येर्घृतपायसैः । ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः
लेपनैर्गन्धधूपाद्यैर्नैवेद्यैर्घृतपायसैः। ब्रह्मघ्नः सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः॥
Verse 84
मुच्यते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं च गच्छति । पुत्रदारधनान्यायुः प्राप्य सां सारिकं सुखम्
मुच्यते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं च गच्छति। पुत्रदारधनान्यायुः प्राप्य सांसारिकं सुखम्॥
Verse 85
इष्टकामैः समायुक्तः सूर्यलोके चिरं वसेत्
इष्टकामैः समायुक्तः सूर्यलोके चिरं वसेत्॥
Verse 86
सर्वेषु रविवारेषु जयादित्यस्य दर्शनम् । कीर्तनं स्मरणं वापि सर्व रोगोपशांतिदम्
सर्वेषु रविवारेषु जयादित्यस्य दर्शनम्। कीर्तनं स्मरणं वापि सर्वरोगोपशान्तिदम्॥
Verse 87
अनादिनिधनं देवमव्यक्तं तेजसां निधिम् । ये भक्तास्ते च लीयंते सौरस्थाने निरामये
अनादिनिधनं देवमव्यक्तं तेजसां निधिम्। ये भक्तास्ते च लीयन्ते सौरस्थाने निरामये॥
Verse 88
सूर्योपरागे संप्राप्ते रविकूपे समाहितः । स्नानं यः कुरुते पार्थ होमं कुर्यात्प्रयत्नतः
सूर्योपरा॒गे समुपस्थिते पार्थ, रविकूपे समाहितचित्तः स्नानं यः करोति; स प्रयत्नतः होममपि कुर्यात्।
Verse 89
दानं चैव यथाशक्त्या जयादित्याग्रतः स्थितः । तस्य पुण्यस्य माहात्म्यं शृणुष्वैकमना जय
जयादित्यस्याग्रतः स्थित्वा यथाशक्ति दानं च कुर्यात्; तस्य पुण्यस्य माहात्म्यं शृणुष्वैकमना, हे जय।
Verse 90
कुरुक्षेत्रेषु यत्पुण्यं प्रभासे पुष्करेषु च । वाराणस्यां च यत्पुण्यं प्रयागे नैमिषेऽपि वा । तत्पुण्यं लभते मर्त्यो जयादित्यप्रसादतः
कुरुक्षेत्रे प्रभासे च पुष्करेषु च यत्पुण्यम्, वाराणस्यां प्रयागे नैमिषेऽपि च यत्; तत्सर्वं पुण्यं मर्त्यो जयादित्यप्रसादतः लभते।