Adhyaya 43

Verse 1

श्रीनारद उवाच । ततोऽहं पार्थ भूयोऽपि जनानुग्रहकाम्यया । प्रत्यक्षदेवं मार्तंडमत्रानेतुमियेष ह

श्रीनारद उवाच—ततोऽहं पार्थ भूयोऽपि जनानुग्रहकाम्यया प्रत्यक्षदेवं मार्तण्डमत्रानेतुमियेष ह।

Verse 2

सर्वेषां प्राणिनां यस्मादुडुपो भगवान्रविः । इहामुत्र च कौंतेय विश्वद्धारी रविर्मतः

यस्मात् सर्वेषां प्राणिनां भगवान् रविरुडुपो भवति, कौंतेय; इहामुत्र च विश्वधारी रविरेव मतः।

Verse 3

ये स्मरंति रविं भक्त्या कीर्तयंति च ये नराः । पूजयंति च ये नित्यं कृतार्थास्ते न संशयः

ये भक्त्या रविं स्मरन्ति, कीर्तयन्ति च ये नराः, ये च नित्यं पूजयन्ति—ते कृतार्था न संशयः।

Verse 4

सूर्यभक्तिपरा ये च नित्यं तद्गतमानसाः । ये स्मरंति सदा सूर्यं न ते दुःखस्य भाजिनः

ये सूर्यभक्तिपराः सदा तद्गतमानसाः, ये च नित्यं सूर्यं स्मरन्ति—ते दुःखस्य भाजिनो न भवन्ति।

Verse 5

भवनानि मनोज्ञानि विविधाभरणाः स्त्रियः । धनं चादृष्टपर्यंतं सूर्यपूजाविधेः फलम्

मनोज्ञानि भवनानि, विविधाभरणभूषिताः स्त्रियः, अदृष्टपर्यन्तं च धनम्—एतत् सूर्यपूजाविधेः फलम् उच्यते।

Verse 6

दुर्लभा भक्तिः सूर्ये वा दुर्लभं तस्य चार्चनम् । दानं च दुर्लभं तस्मै ततो होमश्च दुर्लभः

दुर्लभा हि सूर्ये भक्तिः, दुर्लभं तस्य चार्चनम्; तस्मै दानं च दुर्लभं, ततो होमः सुदुर्लभः।

Verse 7

नमस्कारादिसंयुक्तं रविरित्यक्षरद्वयम् । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्

नमस्कारादिसंयुक्तं ‘रवि’ इत्यक्षरद्वयम् यस्य जिह्वाग्रे सदा वर्तते, तस्य जीवितं सफलं भवति।

Verse 8

इत्यहं हृदि संचिंत्य माहात्म्यं रविजं महत् । पूर्णं वर्षशतं पार्थ रविं भक्त्या ह्यतोषयम्

इति हृदि सञ्चिन्त्य रविजं महन्माहात्म्यम्, हे पार्थ, पूर्णं वर्षशतं भक्त्या रविं ह्यतोषयम्।

Verse 9

जपेन सुविशुद्धेन च्छन्दसां वायुभोजनः । ततः खाद्द्वितीयां मूर्तिं कृत्वा योगबलाद्विभुः

छन्दसां सुविशुद्धेन जपेन वायुभोजनः। ततः योगबलाद्विभुः द्वितीयां मूर्तिं कृत्वा नभसि तस्थौ॥

Verse 10

तेजसा दुर्दृशो भास्वान्प्रत्यक्षः समजायत

ततः तेजसा दुर्दृशो भास्वान् प्रत्यक्षः समजायत॥

Verse 11

तमहं प्रांजलिर्भूत्वा नमस्कृत्य रविं प्रभुम् । सामभिर्विविधैर्देवं पर्यतोषयमीश्वरम्

तं दृष्ट्वाहं प्राञ्जलिर्भूत्वा नमस्कृत्य रविं प्रभुम्। सामभिर्विविधैर्देवं पर्यतोषयमीश्वरम्॥

Verse 12

तुष्टो मामाह वरदो देवर्षे सुचिरं त्वया । तपसाराधितोऽस्मीति वरं वृणु यथेप्सितम्

तुष्टो मामाह वरदो देवर्षे सुचिरं त्वया। तपसाराधितोऽस्मीति वरं वृणु यथेप्सितम्॥

Verse 13

इत्युक्तोऽहं लोकनाथं प्रांजलिः प्रास्तुवं वचः । यदि तुष्टो भवान्मह्यं यदि देयो वरो मम

इत्युक्तोऽहं लोकनाथं प्राञ्जलिः प्रास्तुवं वचः। यदि तुष्टो भवान्मह्यं यदि देयो वरो मम॥

Verse 14

ततस्ते कामरूपे या कला नाथ प्रवर्तते । राजवर्धनराज्ञा याऽराधिता च जनैः पुरा

तस्मात्, हे नाथ, कामरूपे या तव कला प्रवर्तते—या पुरा राजवर्धनराज्ञा जनैश्च सम्यगाराधिता—सा इह नित्यं प्रतिष्ठताम्।

Verse 15

तया च कलया भानो सदात्र स्थातुमर्हसि । ततस्तथेति देवेन प्रोक्ते तुष्टेन भारत

तया च कलया, हे भानो, सदात्र स्थातुमर्हसि। ततस्तथेति तुष्टेन देवेन प्रोक्तं, हे भारत।

Verse 16

अस्थापयमहं सूर्यं भट्टादित्याभिधानकम् । भट्टेनस्थापितं यस्मान्मया तस्माद्रविर्जगौ

अहं सूर्यं भट्टादित्याभिधानकं स्थापयामास। भट्टेन मया स्थापितत्वात् स रविस्तस्मिन् देशे तेन नाम्ना जगौ।

Verse 17

ततः संपूज्य तं पुष्पैः कृतावेशमहं रविम् । भक्त्युद्रेकाप्लुतांगोऽथ स्तुतिमेतामथाचरम्

ततः पुष्पैः सम्यक् संपूज्य तं रविमावेशं च कृत्वा, भक्त्युद्रेकाप्लुताङ्गोऽहं तामेतां स्तुतिमथाचरम्।

Verse 18

सर्ववेदरहस्यैश्च नामभिश्च शताष्टभिः । सप्तसप्तिरचिंत्यात्मा महाकारुणिकोत्तमः

सर्ववेदरहस्यरूपैर्नामभिः शताष्टभिः। सप्तसप्तिर्अचिन्त्यात्मा महाकारुणिकोत्तमः स रविः स्तुतो मया।

Verse 19

संजीवनो जयो जीवो जीवनाथो जगत्पतिः । कालाश्रयः कालकर्ता महायोगी महामतिः

स एव संजीवनो जयश्च जीवः, जीवनाथो जगत्पतिः। कालाश्रयः कालकर्ता, महायोगी महामतिः॥

Verse 20

भूतांतकरणो देवः कमलानन्दनन्दनः । सहस्रपाच्च वरदो दिव्यकुण्डलमण्डितः

भूतान्तकरणो देवः कमलानन्दनन्दनः। सहस्रपाच्च वरदो दिव्यकुण्डलमण्डितः॥

Verse 21

धर्मप्रियोचितात्मा च सविता वायुवाहनः । आदित्योऽक्रोधनः सूर्यो रश्मिमाली विभावसुः

धर्मप्रियः उचितात्मा च सविता वायुवाहनः। आदित्योऽक्रोधनः सूर्यो रश्मिमाली विभावसुः॥

Verse 22

दिनकृद्दिनहृन्मौनी सुरथो रथिनांवरः । राज्ञीपतिः स्वर्णरेताः पूषा त्वष्टा दिवाकरः

दिनकृत् दिनहृन्मौनी सुरथो रथिनां वरः। राज्ञीपतिः स्वर्णरेताः पूषा त्वष्टा दिवाकरः॥

Verse 23

आकाशतिलको धाता संविभागी मनोहरः । प्रज्ञः प्रजापतिर्धन्यो विष्णुः श्रीशो भिषग्वरः

आकाशतिलको धाता संविभागी मनोहरः। प्रज्ञः प्रजापतिर्धन्यो विष्णुः श्रीशो भिषग्वरः॥

Verse 24

आलोककृल्लोकनाथो लोकपालनमस्कृतः । विदिताशयश्च सुनयो महात्मा भक्तवत्सलः

आलोककृल्लोकनाथो लोकपालनमस्कृतः । विदिताशयः सुनयः महात्मा भक्तवत्सलः ॥

Verse 25

कीर्तिकीर्तिकरो नित्यो रोचिष्णुः कल्मषापहः । जितानन्दो महावीर्यो हंसः संहारकारकः

कीर्तिः कीर्तिकरो नित्यो रोचिष्णुः कल्मषापहः । जितानन्दो महावीर्यो हंसः संहारकारकः ॥

Verse 26

कृतकृत्यः सुसंगश्च बहुज्ञो वचसां पतिः । विश्वपूज्यो मृत्युहारि घृणी धर्मस्य कारणम्

कृतकृत्यः सुसंगश्च बहुज्ञो वचसां पतिः । विश्वपूज्यो मृत्युहारि घृणी धर्मस्य कारणम् ॥

Verse 27

प्रणतार्तिहरोऽरोग आयुष्यमान्सुखदः सुखी । मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो व्रती व्रतफलप्रदः

प्रणतार्तिहरोऽरोग आयुष्यमान्सुखदः सुखी । मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो व्रती व्रतफलप्रदः ॥

Verse 28

शुचिः पूर्णो मोक्षमार्गदाता भोक्ता महेश्वरः । धन्वंतरिः प्रियाभाषी धनुर्वेदविदेकराट

शुचिः पूर्णो मोक्षमार्गदाता भोक्ता महेश्वरः । धन्वंतरिः प्रियाभाषी धनुर्वेदविदेकराट् ॥

Verse 29

जगत्पिता धूमकेतुर्विधूतो ध्वांतहा गुरुः । गोपतिश्च कृतातिथ्यः शुभाचारः शुचिप्रियः

स जगत्पिता धूमकेतुध्वजः, विधूतः पापविनाशकः, ध्वान्तहा, गुरुः; गोपतिः, कृतातिथ्यः, शुभाचारः, शुचिप्रियश्च।

Verse 30

सामप्रियो लोकबन्धुर्नैकरूपो युगादिकृत् । धर्मसेतुर्लोकसाक्षी खेटतऋ सर्वदः प्रभुः

सामप्रियो लोकबन्धुः, नैकरूपो युगादिकृत्; धर्मसेतुर्लोकसाक्षी, खेटधरः सर्वदः प्रभुः।

Verse 31

मयैवं संस्तुतो भानुर्नाम्नामष्टशतेन च । तुष्यतां सर्वलोकानां सर्वलोकप्रियो विभुः

मयैवं भानुः नाम्नामष्टशतेन संस्तुतः; सर्वलोकप्रियः सर्वव्यापी विभुः सर्वलोकानां तुष्यताम्।

Verse 32

इत्येवं संस्तवात्प्रीतो भास्करो मामवोचत । सदात्र कलया स्थास्ये देवर्षे त्वत्प्रियेप्सया

इत्येवं संस्तवात्प्रीतो भास्करो मामवोचत—देवर्षे, त्वत्प्रियेप्सया सदात्र कलया स्थास्ये।

Verse 33

यो मामत्र महाभक्त्या भट्टादित्यं प्रपूजयेत् । सहस्रशः का मरूपे संपूज्याप्नोति तत्फलम्

यो मामत्र महाभक्त्या भट्टादित्यं प्रपूजयेत्, स काऽमरूपे सहस्रशः संपूज्य यत्फलं तदाप्नोति।

Verse 34

मामुद्दिश्य च यो विप्रः स्वल्पं वा यदि वा बहु । दास्यतेऽत्राक्षयं तच्च ग्रहीष्ये करजं यथा

मामुद्दिश्य यो विप्रः स्वल्पं वा बहु वा अत्र ददाति, तद्दानम् अक्षयं भवति; अहं तद् करजं यथावत् ग्रहीष्यामि।

Verse 35

रक्तोत्पलैश्च कह्लारैः केसरैः करवीरकैः । शतत्रयैर्महाप्दमै रविवारेण मानवः

रक्तोत्पलैः कह्लारैः केसरैः करवीरकैः, तथा शतत्रयैर्महापद्मैः—रविवारे मनुष्यः पूजयेत्।

Verse 36

सप्तम्यामथ षष्ठ्यां वा येऽर्चयिष्यंति मामिह । यान्यान्प्रार्थयते कामांस्तांतान्प्राप्स्यति निश्चितम्

सप्तम्यामथ षष्ठ्यां वा ये मामिह अर्चयिष्यन्ति, यान् यान् कामान् प्रार्थयन्ते तान् तान् निश्चितं प्राप्स्यन्ति।

Verse 37

दर्शनान्मम भक्त्या च नाशो व्याधिदरिद्रयोः । प्रणामात्स्वर्गमाप्नोति श्रुत्वा मोक्षं च नित्यशः

मम दर्शनात् भक्त्या च व्याधिदरिद्रयोर्नाशः; प्रणामात् स्वर्गमाप्नोति, श्रुत्वा च नित्यशो मोक्षमपि प्राप्नोति।

Verse 38

अभक्तिं यश्च कर्ता मे स गच्छेन्निश्चिंतं क्षयम् । अष्टोत्तरशतं नाम ममाग्रे यत्त्वयेरितम्

यो मे अभक्तिं करोति स निश्चिन्तं क्षयमेव गच्छेत्; मम अष्टोत्तरशतनाम यत्त्वया ममाग्रे कीर्तितम्…

Verse 39

त्रिकालमेककालं वा पठतः श्रृणुयत्फलम् । कीर्तिमान्सुभगो विद्वान्सुसुखी प्रियदर्शनः

त्रिकालं वा एककालं वा यः पठति शृणोति च, तस्य फलं शृणु—स कीर्तिमान् सुभगः विद्वान् सुसुखी प्रियदर्शनश्च भवति।

Verse 40

भवेद्वर्षशतायुश्च सर्वरोगविवर्जितः । यस्त्विदं श्रृणुयान्नित्यं पठेद्वा प्रयतः शुचिः

यः प्रयतः शुचिर्भूत्वा नित्यं इदं शृणुयात् पठेद्वा, स वर्षशतायुर्भवेत् सर्वरोगविवर्जितश्च।

Verse 41

अक्षयं स्वल्पमप्यन्नं भवेत्तस्योपसाधितम् । विजयी च भवेन्नित्यं तथा जातिस्मरो भवेत्

तस्य स्वल्पमप्यन्नम् अक्षयं भवेत् उपसाधितमिव; स नित्यं विजयी भवति, तथा जातिस्मरोऽपि भवेत्।

Verse 42

तस्मादेतत्त्वया जाप्यं परं स्वस्त्ययनं महत् । तथा ममाग्रे कुंडं च कुरु स्नानार्थमुत्तमम्

तस्मादेतत् त्वया जाप्यं परं स्वस्त्ययनं महत्; तथा ममाग्रे स्नानार्थम् उत्तमं कुण्डं च कुरु।

Verse 43

कामरूपकला यत्र तत्र कुंडं वने भवेत् । एवं दत्त्वा वरान्भानुस्तत्रैवां तरधीयत

यत्र कामरूपकला वर्तते तत्र वने कुण्डं बभूव; एवं वरान् दत्त्वा भानुः तत्रैव तिरोऽभवत्।

Verse 44

ततो भास्करवाक्येन सिद्धेशस्य च सव्यतः । वनमध्ये मया कुंडं कृतं दर्भशलाकया

ततो भास्करस्य वचनेन सिद्धेशस्य च वामभागे । वनमध्ये मया दर्भशलाकया कुण्डं निर्मितम् ॥

Verse 45

कामरूपभवं कुंडं वृक्षास्ते चापि भारत । संलीनास्तन्महाश्चर्यं ममाजायत चेतसि

कामरूपभवं कुण्डं वृक्षाश्चैव, हे भारत । संलीनाः इव तत्रासन्; ततो मे महदद्भुतं चेतसि समजायत ॥

Verse 46

माघमासस्य शुक्लायां सप्तम्यां स्त्री नरोऽपि वा । स्नानं कुंडे शुभं कृत्वा भट्टादित्यं प्रपश्यति

माघमासस्य शुक्लपक्षे सप्तम्यां स्त्री नरोऽपि वा । कुण्डे शुभस्नानं कृत्वा भट्टादित्यं प्रपश्यति ॥

Verse 47

तस्यानंतं भवेत्पुण्यं रथं यश्च प्रपूजयेत् । रथयात्रां च कुरुते यस्मिन्यस्मिन्नसौ पथि

तस्य रथं यः सम्यक् प्रपूजयेत् तस्यानन्तं भवेत् पुण्यम् । यश्च रथयात्रां कुरुते, यस्मिन्यस्मिन्नसौ पथि ॥

Verse 48

ये च पश्यंति लोकास्ते धन्याः सर्वे न संशयः । पुत्रधान्यधनैर्युक्ता नीरुजस्तेजसाऽन्विताः

ये च पश्यन्ति लोकास्ते धन्याः सर्वे न संशयः । पुत्रधान्यधनैर्युक्ता नीरुजस्तेजसाऽन्विताः ॥

Verse 49

भविष्यंति नरास्ते ये कारयंति रथोत्सवम् । गंगादिसर्वतीर्थेषु यत्फलं कीर्तितं बुधैः

ये नराः रथोत्सवं कारयन्ति, ते भविष्यन्ति पुण्यभागिनः; गङ्गादि-सर्वतीर्थेषु स्नान-पूजनयोः यत्फलं बुधैः कीर्तितं, तत्फलमेव प्राप्नुवन्ति।

Verse 50

भट्टादित्यस्य कुंडे च तत्फलं सप्तमीदिने । तत्र कुंडे च यः स्नात्वा सूर्यार्घ्यं प्रयच्छति । कपिला गोशतस्यासौ दत्तस्य फलमश्नुते

भट्टादित्यस्य कुण्डे सप्तमीदिने तत्फलं लभ्यते। यः तत्र कुण्डे स्नात्वा सूर्याय अर्घ्यं प्रयच्छति, स कपिला-गोशतदानस्य फलमश्नुते।

Verse 51

अर्जुर उवाच । वासुदेवादयः सर्वे वदंत्येवं महामुने

अर्जुर उवाच—हे महामुने, वासुदेवादयः सर्वेऽपि एवं एव वदन्ति।

Verse 52

भास्करार्घं विना पातः कृतं सर्वं च निष्फलम् । तस्याहं श्रोतुमिच्छामि विधिं विधिविदां वर

भास्करार्घ्यं विना यत् पाठम्, यच्च कृतं व्रतादिकं, तत् सर्वं निष्फलं भवति। अतः अहं तस्य विधिं श्रोतुमिच्छामि, हे विधिविदां वर।

Verse 53

नारद उवाच । यथा ब्रह्मादयो देवा यच्छंत्यर्घं महात्मने । भास्कराय श्रृणु त्वं तं विधिं सर्वाघनाशनम्

नारद उवाच—येन विधिना ब्रह्मादयो देवाः महात्मने भास्कराय अर्घ्यं यच्छन्ति, तं त्वं शृणु; स विधिः सर्वाघनाशनः।

Verse 54

प्रथमं तावत्प्रत्युषे उदिते सूर्ये शुचिर्भूत्वा गोमयकृतमंडलस्योपरि रक्तचंदनेन मंडलकं कृत्वा ततस्ताम्रपात्रे रक्तचंदनोदकश्वेतचंदनादिद्रव्यैः प्रपूरणं कृत्वा तन्मध्ये हेमाक्षतदूर्वादधिसर्पीषि परिक्षिप्य स्थापयेत्

प्रथमं प्रत्युषि सूर्य उदिते शुचिर्भूत्वा गोमयकृतमण्डलस्योपरि रक्तचन्दनेन लघुमण्डलकं कुर्यात्। ततः ताम्रपात्रे रक्तचन्दनोदकं श्वेतचन्दनादिद्रव्यैः सम्यक् प्रपूर्य तन्मध्ये हेमाक्षतदूर्वादधिसर्पीषि परिक्षिप्य स्थापयेत्॥

Verse 55

स्वशरीरमालभेत् अनेन मंत्रेण । ओंखखोल्काय नमः । सप्तवारानुच्चार्य स्थातव्यम् । तेन शुद्धिरुपसंजायते देहस्यार्चार्हता भवति । पश्चादासनस्थं देवं सवितारं मंडलमध्ये द्वादशात्मकं सुरादिभिः संपूज्यमानं ध्यात्वा पूर्वोक्तमर्घपात्रं शिरसि कृत्वा भूमौ जानुनी निपात्य सूर्याभिमुखस्तद्गतमनाभूत्वार्घमंत्रमुदाहरेत् । तदुच्यते सूर्यवक्त्राद्विनिर्गतमिति

अनेन मन्त्रेण स्वशरीरमालभेत—“ॐ खखोल्काय नमः” इति। सप्तवारम् उच्चार्य स्थिरो भवेत्; तेन देहस्य शुद्धिरुपजायते, अर्चार्हता च भवति। अनन्तरं मण्डलमध्ये आसनस्थं द्वादशात्मकं देवं सवितारं सुरादिभिः संपूज्यमानं ध्यात्वा, पूर्वोक्तमर्घपात्रं शिरसि कृत्वा भूमौ जानुनी निपात्य सूर्याभिमुखो तद्गतमनाः सन् अर्घ्यमन्त्रं ब्रूयात्; स सूर्यवक्त्राद्विनिर्गतमिति कथ्यते॥

Verse 56

यस्योच्चारणशब्देन रथं संस्थाप्य भास्करः । प्रतिगृह्णाति चैवार्घ्यं वरमिष्टं च यच्छति

यस्योच्चारणशब्देन भास्करः स्वं रथं संस्थाप्य अर्घ्यं प्रतिगृह्णाति, इष्टं वरं च ददाति॥

Verse 57

ओंयस्याहुः सप्त च्छंदांसि रथे तिष्ठंति वाजिनः । अरुणः सारथिर्यस्य रथवाहोऽग्रतः स्थितः

ॐ। यस्य रथे वाजिनः सप्त छन्दांसि तिष्ठन्तीति आहुः; अरुणोऽस्य सारथिः, रथवाहोऽग्रतः स्थितः॥

Verse 58

जया च विजया चैव जयंती पापनाशनी । इडा च पिंगला चैव वहंतोऽश्वमुखास्तथा

जया च विजया चैव जयन्ती पापनाशनी। इडा च पिङ्गला चैव वहन्तोऽश्वमुखास्तथा॥

Verse 59

डिंडिश्च शेषनागश्च गणाध्यक्षस्तथैव च । स्कंदरेवंततार्क्ष्याश्च तथा कल्माषपक्षिणौ

डिंडिश्च शेषनागश्च गणाध्यक्षस्तथैव च । स्कन्दो रेवन्ततार्क्ष्यौ च तथा कल्माषपक्षिणौ—एते सर्वेऽपि परिकरे समाह्वयन्ते ।

Verse 60

राज्ञी च निक्षुभा देवी ललिता चैव संज्ञिका । तथा यज्ञभुजो देवा ये चान्ये परिकीर्तिताः

राज्ञी च निक्षुभा देवी ललिता संज्ञिका तथा । यज्ञभुजो देवाश्च ये चान्ये परिकीर्तिताः—एतेऽपि समाह्वयन्ते ।

Verse 61

एभिः परिवृतो योऽसावधरोत्तरवासिभिः । तमहं लोककर्तारमाह्वयामि तमोपहम्

एभिः परिवृतो योऽसावधरोत्तरवासिभिः । तमहं लोककर्तारमाह्वयामि तमोपहम् ॥

Verse 62

अम्मयो भगवान्भानुरमुं यज्ञं प्रवर्तयन् । इदमर्घ्यं च पाद्यं च प्रगृहाण नमोनमः

अमृतमयो भगवान्भानुरमुं यज्ञं प्रवर्तयन् । इदमर्घ्यं च पाद्यं च प्रगृहाण नमो नमः ॥

Verse 63

आवाहनम् । सहस्रकिरण वरद जीवनरूप ते नमः । इति सांनिध्यकरणम् ओंवषट् इत्युच्चार्य सूर्यस्य चरणयुगलं पश्यन् भुवि पद्म्यां पात्रीं निर्वापयेत् पाद्यं तदुच्यते । एवं पाद्यं दत्त्वा बद्धांजलिः सुस्वागतमिति कुर्यात् । स्वागतं भगवन्नेहि मम प्रसादं विधाय आस्यताम् । इह गृहाण पूजां च प्रसादं च धिया कुरु । तिष्ठ त्वं तावदत्रैव यावत्पूजां करोम्यहम्

आवाहनम्—“सहस्रकिरण वरद जीवनरूप ते नमः” इति सांनिध्यकरणम्। ततः “ॐ वषट्” इत्युच्चार्य सूर्यस्य चरणयुगलं पश्यन् भुवि पद्म्यां पात्रीं निर्वापयेत्—तत् पाद्यमुच्यते। एवं पाद्यं दत्त्वा बद्धाञ्जलिः “सुस्वागतम्” इति वदेत्—“स्वागतं भगवन्, एहि; मम प्रसादं विधाय आस्यताम्। इह पूजां प्रसादं च गृहाण; धिया प्रसन्नया अनुग्रहं कुरु। तिष्ठ त्वं तावदत्रैव यावत् पूजां करोम्यहम्।”

Verse 64

एवं विज्ञापनं दद्यादनेन मंत्रेण कमलासनम् । तत्कमलासनं कमलनंदन उपाविशति । आसन उपविष्टस्य शेषां पूजां नियोजयेत् अनेन विधानेन । ओंसोममूर्तिक्षीरोदपतये नमः । इति क्षीरादिस्नपनम् । ओंभास्कराय नीरव सिने नमः । इति जलस्नानम् ततो वासोयुगं शुभ्रं दद्यात् अनेन मंत्रेण । इदं वासोयुगं सूर्य गृहाण कृपया मम । कटिभूषणमेकं ते द्वितीयं चांगप्रावरणम्

एवं विज्ञापनं कृत्वा अनेन मन्त्रेण कमलासनं समर्पयेत्। ततः कमलनन्दनः कमलासन उपविशति। आसने उपविष्टे तस्मिन् अनेन विधानेन शेषपूजां नियोजयेत्। ‘ॐ सोममूर्तिक्षीरोदपतये नमः’ इति क्षीरादिस्नपनम्। ‘ॐ भास्कराय नीरवशान्तये नमः’ इति जलस्नानम्। ततः शुभ्रं वासोयुगं दद्यात्—‘इदं वासोयुगं सूर्य गृहाण कृपया मम; कटिभूषणमेकं ते द्वितीयं चाङ्गप्रावरणम्’ इति।

Verse 65

ततो यज्ञोपवीतं दद्यात् अनेन मंत्रेण । सूत्रतंतुमयं शुद्धं पवित्रमिदमुत्तमम् । यज्ञोपवीतं देवेश प्रगृहाण नमोऽस्तु ते

ततः अनेन मन्त्रेण यज्ञोपवीतं दद्यात्—‘सूत्रतन्तुमयं शुद्धं पवित्रमिदमुत्तमम्। यज्ञोपवीतं देवेश प्रगृहाण नमोऽस्तु ते।’

Verse 66

ततो यथाशक्ति श्वेतमुकुटमुद्रिकादिभूषणानि दद्यात् अनेन मंत्रेण । मुकुटो रत्ननद्धोऽयं मुद्रिकां भूषणानि च । अलंकारं गृहणेमं मया भक्त्या समर्पितम्

ततः यथाशक्ति श्वेतमुकुटमुद्रिकादिभूषणानि अनेन मन्त्रेण दद्यात्—‘मुकुटो रत्ननद्धोऽयं मुद्रिकां भूषणानि च। अलंकारं गृहाणेमं मया भक्त्या समर्पितम्।’

Verse 67

एवमलंकारं निवेद्य पश्चात्केशरकुंकुमकर्पूररक्तचंदनमिश्रमनुलेपनं दद्यात्

एवमलंकारं निवेद्य पश्चात् केशरकुङ्कुमकर्पूररक्तचन्दनमिश्रं सुगन्ध्यनुलेपनं दद्यात्।

Verse 68

ओंतवातिप्रिय वृक्षाणां रसोऽयं तिग्मदीधिते । स तवैवोचितः स्वामिन्गृहाण कृपया मम

ॐ। तवातिप्रियवृक्षाणां रसोऽयं तिग्मदीधिते। स तवैवोचितः स्वामिन् गृहाण कृपया मम॥

Verse 69

ततश्चंपकजपाकरवीरकर्णककेसरकोकनदादिभिः पूजां कुर्यात्

ततः चम्पक-जपा-करवीर-कर्णिका-केसर-कोकनदादि-पुष्पैः पूजां कुर्यात्।

Verse 70

ओंवनस्पतिरसो दिव्यो गंधाढ्यो गंध उत्तमः । आहारः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्

ॐ वनस्पतिरसो दिव्यो गन्धाढ्यो गन्ध उत्तमः। आहारः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्॥

Verse 71

शल्लकीधूपमंत्रः । ततः पायसादिनिष्पन्नं नैवेद्यं निवेदयेदनेन मंत्रेण । नैवेद्यममृतं सर्वभूतानां प्राणवर्धनम् । पूर्णपात्रे मया दत्तं प्रतिगृह्ण प्रसीद मे

शल्लकीधूपमन्त्रः। ततः पायसादिनिष्पन्नं नैवेद्यं निवेदयेदनेन मन्त्रेण—नैवेद्यममृतं सर्वभूतानां प्राणवर्धनम्। पूर्णपात्रे मया दत्तं प्रतिगृह्ण प्रसीद मे॥

Verse 72

ततः शौचोदकतांबूलदीपारार्तिकशीतलिकापुनः पूजादि निवेद्य यथाशक्त्या स्तुत्वा सुकृतं दुष्कृतं वा क्षमस्वेति प्रोच्य विसर्जयेत् । ततो भूयो नमस्य हेमवस्त्रोपवीतालंकारान् ब्राह्मणाय निवेद्य निर्माल्यं संहृत्यांभसि निक्षिपेत्

ततः शौचोदक-ताम्बूल-दीप-आरार्तिक-शीतलिका-पुनःपूजादि निवेद्य यथाशक्त्या स्तुत्वा ‘सुकृतं दुष्कृतं वा क्षमस्व’ इति प्रोच्य विसर्जयेत्। ततो भूयो नमस्य हेम-वस्त्र-उपवीत-आलङ्कारान् ब्राह्मणाय निवेद्य निर्माल्यं संहृत्य अम्भसि निक्षिपेत्।

Verse 73

इत्यर्घ्यदानविधिः य एवं भास्करायार्घ्यं मूर्तौ मंडलकेऽपि वा । नित्यं निवेदयेत्प्रातः स्याद्रवेरात्मवत्प्रियः

इत्यर्घ्यदानविधिः। य एवं भास्करायार्घ्यं मूर्तौ मण्डलकेऽपि वा। नित्यं निवेदयेत् प्रातः स्याद् रवेः आत्मवत् प्रियः॥

Verse 74

अनेन विधिना कर्णो भास्करार्घ्यं प्रयच्छति । ततः सूर्यस्य पार्थासावात्मवद्वल्लभो मतः

अनेनैव विधिना कर्णो भास्करायार्घ्यं समर्पयति। तस्मात् पृथासुतः स सूर्यस्यात्मवत् प्रियतमो मतः॥

Verse 75

अशक्तश्चेन्नित्यमेकमर्घ्यं दद्याद्दिवाकृते । ततोऽत्र रथसप्तम्यां कुंडे देयः प्रयत्नतः

अशक्तश्चेन्नित्यं दिवाकरायैकमर्घ्यं दद्यात्। अथात्र रथसप्तम्यां कुण्डेऽर्घ्यो यत्नतः प्रदेयः॥

Verse 76

अश्वमेधफलं प्राप्य सूर्यलोक मवाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्योऽर्घोऽत्र भारत

अश्वमेधफलं प्राप्य सूर्यलोकमवाप्नुयात्। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन दातव्योऽर्घोऽत्र भारत॥

Verse 77

एवंविधस्त्वसौ देवो भट्टादित्योऽत्र तिष्ठति । भूयानतोऽपि बहुशः पापहा धर्मवर्धनः

एवंविधोऽसौ देवो भट्टादित्य इह तिष्ठति। भूयानतोऽपि बहुशः पापहा धर्मवर्धनः॥

Verse 78

दिव्यमष्टविधं चात्र सद्यः प्रत्ययकारकम् । पापानां चोपभुक्तं हि यथा पार्थ हलाहलम्

दिव्यमष्टविधं चैवात्र सद्यः प्रत्ययकारकम्। पापानां चोपभोगं हि यथा पार्थ हलाहलम्॥