Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

दार्यमाणेन मनसा तनयं वाक्यमब्रवीत् । क्लेशायैव च जातोऽसि धिग्मे जन्म च जीवितम्

Transliteration

dāryamāṇena manasā tanayaṃ vākyamabravīt | kleśāyaiva ca jāto'si dhigme janma ca jīvitam

Translation

दार्यमाणेन मनसा सा तनयं वाक्यमब्रवीत्। क्लेशायैव च जातोऽसि, धिग्मे जन्म च जीवितम्॥

Word by Word

• दार्यमाणेन: being torn/distressed
• दार्यमाणेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: दृ/दर् (धातु) + य (णिच्/यक्) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कर्मणि कृदन्त (present passive participle); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग? (मनसा सह—नपुंसक); तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन; विशेषण (qualifies ‘manasā’)

• मनसा: with (her) mind
• मनसा: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन

• तनयम्: to (her) son
• तनयम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd); एकवचन

• वाक्यम्: words/speech
• वाक्यम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd); एकवचन

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); प्रथम-पुरुष (3rd); एकवचन; परस्मैपद

• क्लेशाय: for suffering
• क्लेशाय: सम्प्रदान (Purpose/Dative)
• Type: Noun
• Root: क्लेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th); एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: अवधारण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• जातः: born
• जातः: विधेय (Predicate complement)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (Past Passive Participle/क्त) ‘born’; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विधेय-विशेषण

• असि: you are
• असि: क्रिया (Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); मध्यम-पुरुष (2nd); एकवचन; परस्मैपद

• धिक्: shame!/fie!
• धिक्: सम्बोधन/निपात (Interjection)
• Type: Indeclinable
• Root: धिक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; गर्हा/निन्दा-बोधक निपात (interjection of censure)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Possessor/Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th); एकवचन

• जन्म: birth
• जन्म: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (here: object of censure)

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• जीवितम्: life
• जीवितम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (here: object of censure)

Speaker

Aitareya’s mother (unnamed in the snippet)

Visual Art Cues

Scene: A mother with tearful eyes and trembling hands addresses her son; her posture shows inner tearing anguish, while the son remains composed, possibly holding a japa-mālā.

Characters & Entities

• Aitareya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Words spoken from despair can become a form of self-harm and harm to others; Purāṇic storytelling warns against grief-driven condemnation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a lament within the narrative.