Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 139
Devanagari script
अकस्माज्जन्ममरणं कीटादीनां तथाविधम् । वर्षाशीतातपैर्दुःखं सुकष्टं मृगपक्षिणाम्
Transliteration
akasmājjanmamaraṇaṃ kīṭādīnāṃ tathāvidham | varṣāśītātapairduḥkhaṃ sukaṣṭaṃ mṛgapakṣiṇām
Translation
कीटादीनामकस्माज्जन्ममरणं तथाविधं; मृगपक्षिणां तु वर्षाशीतातपैर्दुःखं सुकष्टं भवति।
Word by Word
अकस्मात्suddenly
अकस्मात्:
Kriyavisheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअकस्मात् (अव्यय)
Formनिमित्त/आकस्मिकत्ववाचक-अव्यय (adverb: suddenly)
जन्ममरणम्birth and death
जन्ममरणम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक) + मरण (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (समाहार); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
कीटादीनाम्of insects and the like
कीटादीनाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकीट (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (आदि-समास: 'कीट-आदि'); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
तथाविधम्of that kind, such
तथाविधम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतथा (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with जन्ममरणम्
वर्षाशीतातपैःby rain, cold, and heat
वर्षाशीतातपैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवर्षा (प्रातिपदिक) + शीत (प्रातिपदिक) + आतप (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग (आतप-प्रधान), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural
दुःखम्suffering
दुःखम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
सुकष्टम्very grievous
सुकष्टम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + कष्ट (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु-कष्ट); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with दुःखम्
मृगपक्षिणाम्of beasts and birds
मृगपक्षिणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक) + पक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Skanda Dialogue
Listener: Mother (Pārvatī/Umā)
Visual Art Cues
Scene: Tiny insects perish abruptly; deer and birds endure alternating rain, biting cold, and scorching sun—three seasonal forces personified as relentless tormentors over a vulnerable landscape.
Characters & Entities
K
KīṭaM
MṛgaP
PakṣinFAQs
Life in lower births is fragile and exposed to relentless hardship, highlighting the urgency of righteous living and spiritual aim.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None.