Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 116

Devanagari script

शतद्रूचन्द्रभागाद्या ऋक्षपर्वतसंभवाः । ऋषिकुल्याकुमार्याद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः

Transliteration

śatadrūcandrabhāgādyā ṛkṣaparvatasaṃbhavāḥ | ṛṣikulyākumāryādyāḥ śuktimatpādasaṃbhavāḥ

Translation

शतद्रूचन्द्रभागाद्या नद्य ऋक्षगिरिसंभवाः। ऋषिकुल्याकुमार्याद्या नद्यः शुक्तिमत्पादसंभवाः स्मृताः॥

Word by Word

• शतद्रूचन्द्रभागाद्याः: Śatadrū, Candrabhāgā, and others
• शतद्रूचन्द्रभागाद्याः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शतद्रू + चन्द्रभागा + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (नद्यः इति, अध्याहृत)

• ऋक्षपर्वतसंभवाः: originating from the Ṛkṣa mountain
• ऋक्षपर्वतसंभवाः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ऋक्षपर्वत + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (नद्यः इति, अध्याहृत)

• ऋषिकुल्याकुमार्याद्याः: Ṛṣikulyā, Kumārī, and others
• ऋषिकुल्याकुमार्याद्याः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ऋषिकुल्या + कुमारी + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (नद्यः इति, अध्याहृत)

• शुक्तिमत्पादसंभवाः: originating from the Śuktimat mountain-foot
• शुक्तिमत्पादसंभवाः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुक्तिमत्पाद + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (नद्यः इति, अध्याहृत)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative frame

Characters & Entities

• Śatadrū
• Candrabhāgā
• Ṛkṣaparvata
• Ṛṣikulyā
• Kumārī (river)
• Śuktimat (mountain)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The landscape itself—mountains and rivers—is mapped as sacred, encouraging a pilgrim’s vision of the earth as a field of merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The mountain-sources Ṛkṣaparvata and Śuktimat are highlighted as sacred origins of renowned rivers.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is on sacred origin and classification.