Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 113

महेन्द्रपरतश्चैव इन्द्रद्वीपो निगद्यते । पारियात्रस्य चैवार्वाक्खण्डं कौमारिकं स्मृतम्

mahendraparataścaiva indradvīpo nigadyate | pāriyātrasya caivārvākkhaṇḍaṃ kaumārikaṃ smṛtam

महेन्द्रपर्वतस्य पश्चिमतः इन्द्रद्वीप इति निगद्यते; पारियात्रस्य चोत्तरतो यत् खण्डं तत् कौमारिकं स्मृतम्।

mahendra-parataḥbeyond/from Mahendra
mahendra-parataḥ:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootmahendra (प्रातिपदिक) + parataḥ (अव्यय)
Formअव्ययीभाव-समास; दिशावाचक-अव्यय (from/beyond Mahendra)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
evaindeed
eva:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
indra-dvīpaḥIndradvīpa
indra-dvīpaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootindra (प्रातिपदिक) + dvīpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (indrasya dvīpaḥ)
nigadyateis called/said
nigadyate:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootni√gad (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
pāriyātrasyaof Pāriyātra
pāriyātrasya:
Sampradāna-Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpāriyātra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
evaindeed
eva:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
arvākon this side of / nearer than
arvāk:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootarvāk (अव्यय)
Formदिशावाचक-अव्यय (towards this side/southward/nearer)
khaṇḍama region/section
khaṇḍam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkhaṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन
kaumārikamKaumārika
kaumārikam:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkaumārika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; विशेषण
smṛtamis known/considered
smṛtam:
Kriyā (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Root√smṛ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; ‘considered/known’

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative frame

Tirtha: Kaumārikā-khaṇḍa (regional mahatmya frame)

Type: kshetra

Listener: Phālguna (Arjuna)

Scene: A cartographic scene: Mahendra mountain on one side, an oceanic ‘dvīpa’ labeled Indradvīpa to its west; Pāriyātra range below with an arrow pointing north to a highlighted tract labeled ‘Kaumārikā-khaṇḍa’.

M
Mahendra
I
Indradvīpa
P
Pāriyātra
K
Kaumārikākhaṇḍa

FAQs

Sacred geography is presented as dharmic knowledge: knowing the holy divisions of the earth supports pilgrimage, remembrance, and reverence for tīrthas.

No single tīrtha is praised directly; the verse identifies regions—Indradvīpa and the Kaumārikā Khaṇḍa—within a sacred geographical map.

None in this verse; it is primarily classificatory (naming and locating regions).