Adhyaya 31

Verse 1

नारद उवाच । ते चैनं योज्य चाशीर्भिरयाचंत वरं गुहम् । एष एव वरोऽस्माकं यत्पापं तारकं जहि

नारद उवाच—ते तम् योजयित्वा आशीर्भिः, गुहं वरम् अयाचन्त। “एष एव वरोऽस्माकं—यत् पापं तारकं जहि” इति॥

Verse 2

एवमस्त्विति तानुक्त्वा योगोयोग इति ब्रुवन् । तारकारिमहातेजा मयूरं चाध्यरोहत

एवमस्त्विति तानुक्त्वा “योगोयोग” इति ब्रुवन् । तारकारिमहातेजाः मयूरं समधिरोहत ॥

Verse 3

शक्तिहस्तो विनद्याथ गुहो देवांस्तदाब्रवीत् । यद्यद्य तारकं पापं नाहं हन्मि सुरोत्तमाः

शक्तिहस्तो विनद्याथ गुहो देवान् तदा ब्रवीत् । यद्यद्य तारकं पापं नाहं हन्मि सुरोत्तमाः ॥

Verse 4

गोब्राह्मणावमन्तॄणां ततो यामि गतिं स्फुटम् । एवं तेन प्रतिज्ञाते शब्दोऽतिसुमहानभूत्

गोब्राह्मणावमन्तॄणां ततो यामि गतिं स्फुटम् । एवं तेन प्रतिज्ञाते शब्दोऽतिसुमहानभूत् ॥

Verse 5

योगोयोग इति प्राहुराज्ञया शरजन्मनः । अरजो वाससी रक्ते वसानः पार्वतीसुतः

योगोयोग इति प्राहुराज्ञया शरजन्मनः । अरजो वाससी रक्ते वसानः पार्वतीसुतः ॥

Verse 6

अथाग्रे सर्वदेवानां स्थितो वीरो ययौ मुदा । तस्य केतुरलं भाति चरणायुधशोभितः

अथाग्रे सर्वदेवानां स्थितो वीरो ययौ मुदा । तस्य केतुरलं भाति चरणायुधशोभितः ॥

Verse 7

चरणाभ्यां चरणाभ्यां गिरीञ्छक्तो यो विदारयितुं रणे । या चेष्टा सर्वभूतानां प्रभा शांतिर्बलं यथा

यो रणे चरणाभ्यां एव गिरिं विदारयितुं शक्तः, स सर्वभूतानां चेष्टारूपः; तथा प्रभा शान्तिर्बलं च यथावत् तस्मिन्नेव समाविष्टम्।

Verse 8

तन्मया गुहशक्तिः सा भृशं हस्ते व्यरोचत । यद्दार्ढ्यं सर्वलोकेषु तन्मयं कवचं तथा

तन्मया सा गुहशक्तिः हस्ते भृशं व्यरोचत; तथा सर्वलोकेषु यद्दार्ढ्यं, तन्मयं कवचं चास्याभवत्।

Verse 9

योत्स्यमानस्य वीरस्य देहेप्रादुरभूत्स्वयम् । धर्मः सत्यमसंमोहस्तेजः कांतत्वमक्षतिः

योत्स्यमानस्य वीरस्य देहे स्वयमेव प्रादुरभूत्—धर्मः सत्यं चासंमोहः, तेजः कान्तत्वमक्षतिश्च।

Verse 10

बलमोजः कृपा चव बद्धा करयुगं तथा । आदेशकारीण्यग्रेऽस्य स्वयं तस्थुर्महात्मनः

बलमोजः कृपा चेव, बद्धं करयुगं तथा; आदेशकारीणि अग्रेऽस्य स्वयमेव तस्थुर्महात्मनः।

Verse 11

तमग्रे चापि गच्छंतं पृष्ठतोनुययौ हरः । रथेनादित्यवर्णेन पार्वत्या सहितः प्रभुः

तमग्रे गच्छन्तं पृष्ठतोऽनुययौ हरः; पार्वत्या सहितः प्रभुरादित्यवर्णेन रथेन।

Verse 12

निर्मितेन हरेणैव स्वयमीशेन लीलया । सहस्रं तस्य सिंहानां तस्मिन्युक्तं रथोत्तमे

स रथोत्तमो हरिणा स्वयमेव महेशेन लीलया निर्मितः; तस्मिन् तस्य सहस्रं सिंहानां युक्तमासीत्।

Verse 13

अभीषून्पुरुषव्याघ्र ब्रह्मा च जगृहे स्वयम् । ते पिबंत इवाकाशं त्रासयंतश्चराचरम्

अभीषून् पुरुषव्याघ्र ब्रह्मा स्वयमेव जग्राह; ते सिंहा इवाकाशं पिबन्तः चराचरं त्रासयन्ति स्म।

Verse 14

सिंहा रथस्य गच्छंतो नदंतश्चारुकेसराः । तस्मिन्रथे पशुपतिः स्थितो भात्युमया सह

रथस्य सिंहा गच्छन्तो नदन्तश्चारुकेसराः; तस्मिन् रथे पशुपतिरुमया सह स्थितो भाति।

Verse 15

विद्युता मेडितः सूर्यः सेंद्रचापघनो यथा । अग्रतस्तस्य भगवान्धनेशो गुह्यकैः सह

विद्युता मेदितः सूर्यः सेंद्रचापघनो यथा; अग्रतस्तस्य भगवान् धनेशो गुह्यकैः सह ययौ।

Verse 16

आस्थाय रुचिरं याति पुष्पकं नरवाहनः । ऐरावणं समास्ताय शक्रश्चापि सुरैः सह

रुचिरं पुष्पकं समास्थाय नरवाहनः प्रययौ; ऐरावणं समारुह्य शक्रोऽपि सुरैः सह ययौ।

Verse 17

पृष्ठतोनुययौ यांतं वरदं वृषभध्वजम् । तस्य दक्षिणतो देवा मरुतश्चित्रयोधिनः

पृष्ठतोऽनुययौ यान्तं वरदं वृषभध्वजम्। तस्य दक्षिणतो देवा मरुतश्चित्रयोधिनः॥

Verse 18

गच्छंति वसुभिः सार्धं रुद्रैश्च सह संगताः । यमश्च मृत्युना सार्धं सर्वतः परिवारितः

गच्छन्ति वसुभिः सार्धं रुद्रैश्च सह संगताः। यमश्च मृत्युना सार्धं सर्वतः परिवारितः॥

Verse 19

घोरैर्व्याधिशतैश्चापि सव्यतो याति कोपितः । यमस्य पृष्ठतश्चापि घोरस्त्रिशिखरः सितः

घोरैर्व्याधिशतैश्चापि सव्यतो याति कोपितः। यमस्य पृष्ठतश्चापि घोरस्त्रिशिखरः सितः॥

Verse 20

विजयोनाम रुद्रस्य याति शूलः स्वयं कृतः । तमुग्रपाशो भगवन्वरुणः सलिलेश्वरः

विजयो नाम रुद्रस्य याति शूलः स्वयं कृतः। तमुग्रपाशो भगवन् वरुणः सलिलेश्वरः॥

Verse 21

परिवार्य शतैयाति यादोभिर्विविधैर्वृतः । पृष्ठतो विजयस्यापि याति रुद्रस्य पट्टिशः

परिवार्य शतैर्याति यादोभिर्विविधैर्वृतः। पृष्ठतो विजयस्यापि याति रुद्रस्य पट्टिशः॥

Verse 22

गदामुशलशक्त्याद्यैर्वरप्रहरणैर्वृतः । पट्टिशं चान्वगात्पार्थ अस्त्रं पाशुपतं महत्

गदामुशलशक्त्याद्यैः श्रेष्ठैर्वरप्रहरणैः परिवृतः; पट्टिशमनुगतः, हे पार्थ, महत् पाशुपतमस्त्रम्।

Verse 23

बहुशीर्षं महाघोरमेकपादं बहूदरम् । कमंडलुश्चास्य पश्चान्महर्षिगणसेवितः

ततः बहुशीर्षं महाघोरम् एकपादं बहूदरं च; तस्य पश्चात् महर्षिगणसेवितः कमण्डलुरप्यन्वगात्।

Verse 24

तस्य दक्षिणतो भाति दण्डो गच्छञ्छ्रिया वृतः । भृग्वंगिरोभिः सहितो देवैरप्य भिपूजितः

तस्य दक्षिणतो दण्डो गच्छन् श्रिया परिवृतो भाति; भृग्वङ्गिरोभिः सहितो देवैरप्यभिपूजितः।

Verse 25

राक्षसाश्चान्यदेवाश्च गन्धर्वा भुजगास्तथा । नद्यो नदाः समुद्राश्च मुनयोऽप्सरसां गणाः

राक्षसाश्चान्यदेवाश्च गन्धर्वा भुजगास्तथा; नद्यो नदाः समुद्राश्च मुनयोऽप्सरसां गणाः।

Verse 26

नक्षत्राणि ग्रहाश्चैव जंगमं स्थावरं तथा । मातरश्च महादेवमनुजग्मुः क्षुधान्विताः

नक्षत्राणि ग्रहाश्चैव जङ्गमं स्थावरं तथा; मातरश्च महादेवं क्षुधान्विताः अनुजग्मुः।

Verse 27

सर्वेषां पृष्ठतश्चासीत्तार्क्ष्यस्थो बुद्धिमान्हरिः । पालयन्पृतनां सर्वां स्वपरीवारसंवृतः

सर्वेषां पृष्ठतः स्थितो बुद्धिमान् हरिः तार्क्ष्यरूढः, स्वपरीवारसंवृतः सन् सर्वां पृतनां पालयामास।

Verse 28

एवं सैन्यसमोपेत उत्तरं तटमागतः । ताम्रप्राकारमाश्रित्य तस्थौ त्र्यंबकनंदनः

एवं सैन्यसमोपेतः स उत्तरं तटमागतः; ताम्रप्राकारमाश्रित्य त्र्यंबकनन्दनः स्थिरं तस्थौ।

Verse 29

स तारकपुरस्यापि पश्यनृद्धि मनुत्तमाम् । विसिष्मिये महासेनः प्रशशंस तपोऽस्य च

स तारकपुरस्यापि मनुत्तमामृद्धिं पश्यन् महासेनो विसिष्मिये, तदुत्पादकं तपोऽस्य प्रशशंस च।

Verse 30

स्थितः पश्यन्स शुशुभे मयूरस्थो गुहस्तदा । छत्रेण ध्रियमाणेन स्वयं सोमसमस्त्विषा

तदा मयूरस्थो गुहः स्थितः पश्यन् शुशुभे; ध्रियमाणेन छत्रेण, स्वयमेव सोमसमत्विषा विराजमानः।

Verse 31

वीज्यमानश्चामराभ्यां वाय्वग्रिभ्यां महाद्युतिः । मातृभिश्च सुरैर्दत्तैः स्वैर्गणैरपि संवृतः

स महाद्युतिः वाय्वग्निभ्यां चामराभ्यां वीज्यमानः; सुरैर्दत्तैर्मातृभिः स्वैर्गणैरपि संवृतः।

Verse 32

ततः प्रणम्य तं शक्रो देव मध्ये वचोऽब्रवीत् । पश्यपश्य महासेन दैत्यानां बलशालिनाम्

ततः शक्रः तं प्रणम्य देवानां मध्ये वचोऽब्रवीत्— “पश्य पश्य, हे महासेन, दैत्यानां बलशालिनां महद्बलम्।”

Verse 33

ये त्वां कालं न जानंति मर्त्या गृहरता इव । एतेषां च गृहे दूतो यस्त्वां शंसतु तारकम्

“ये मर्त्याः त्वां कालस्वरूपं न जानन्ति, गृहरताः इव; एतेषां गृहेषु दूतः गत्वा त्वां शंसतु, हे तारकघातिन्।”

Verse 34

वीराणामुचितं त्वेतत्कीर्तिदं च महाजने । अनुज्ञया ततः स्कन्दभक्तं शक्रो धनंजय

“एतद् वीराणामुचितं, महाजने च कीर्तिदं भवति।” ततः अनुज्ञया शक्रः स्कन्दभक्तं धनंजयं तत्र नियोजयामास।

Verse 35

मामादिश्यासुरेन्द्राय प्राहिणोद्दौत्ययोग्यकम् । अहं स्वयं गन्तुकामः शक्रेणापि च प्रेषितः

मामादिश्य सः असुरेन्द्राय दौत्ययोग्यकं प्राहिणोत्। अहं स्वयं गन्तुकामः, शक्रेणापि च प्रेषितः।

Verse 36

प्रासादे स्त्रीसहस्राणां प्रावोचं मध्यतोऽप्यहम् । असुराधमदुर्बुद्धे शक्रस्त्वामाह तच्छृणु

प्रासादे स्त्रीसहस्राणां मध्येऽप्यहं प्रावोचम्— “असुराधम दुर्बुद्धे, शक्रस्त्वामाह; तच्छृणु।”

Verse 37

यज्जगद्दलनादाप्तं किल्बिषं दानव त्वया । तस्याहं नाशकस्तेऽद्य पुरुषश्चेद्भविष्यसि

यज्जगद्दलनादाप्तं किल्बिषं दानव त्वया । तस्याहं नाशकस्तेऽद्य पुरुषश्चेद्भविष्यसि

Verse 38

शीघ्रं निःसर पापिष्ठ निःसरिष्यसि चेन्न हि । क्षणात्तव पुरं क्षेप्स्ये पावित्र्यायैव सागरे

शीघ्रं निःसर पापिष्ठ निःसरिष्यसि चेन्न हि । क्षणात्तव पुरं क्षेप्स्ये पावित्र्यायैव सागरे

Verse 39

इति श्रुत्वा रूक्षवाचं क्रुद्धः स्त्रीगणसंवृतः । मुष्टिमुद्यम्यमाऽधावद्भीतश्चाहं पलायितः

इति श्रुत्वा रूक्षवाचं क्रुद्धः स्त्रीगणसंवृतः । मुष्टिमुद्यम्यमाऽधावद्भीतश्चाहं पलायितः

Verse 40

व्याकुलस्तत्र वृत्तांतं कुमाराय न्यवेदयम् । मयि चाप्यागते दैत्यश्चिंतयामास चेतसि

व्याकुलस्तत्र वृत्तांतं कुमाराय न्यवेदयम् । मयि चाप्यागते दैत्यश्चिंतयामास चेतसि

Verse 41

नालब्ध संश्रयः शक्रो वक्तुमेतदिहार्हति । निमित्तानि च घोराणि संत्रासं जनयंति मे

नालब्ध संश्रयः शक्रो वक्तुमेतदिहार्हति । निमित्तानि च घोराणि संत्रासं जनयंति मे

Verse 42

एवं विचिंत्य चोत्थाय गवाक्षं सोध्यरोहत । सहस्रभौमिकावासश्रृङ्गवातायनस्थितः

एवं विचिन्त्य स उत्थाय गवाक्षं शुद्ध्वा अधिरुरोह। सहस्रभौमिक-प्रासादस्य शृङ्गवातायने स्थित्वा ऊर्ध्वतः समालोकयत्॥

Verse 43

अपश्यद्देवसैन्यं स दिवं भूमिं च संवृतम् । रतैर्गजैर्हयैश्चापि नादिताश्च दिशो दश

स देवसैन्यं ददर्श दिवं भूमिं च संवृतम्। रथैर्गजैर्हयैश्चापि दिशो दश नादिताः॥

Verse 44

विमानैश्चाद्भुताकारैः किंनरोद्गीतनादितैः । दुन्दुभिभिर्गोविषाणैस्तालैः शंखैश्च नादितैः

विमानैश्चाद्भुताकारैः किंनरोद्गीतनादितैः। दुन्दुभिभिर्गोविषाणैस्तालैः शंखैश्च नादितैः॥

Verse 45

अक्षोभ्यामिव तां सेनां दृष्ट्वा सोऽचिंतयत्तदा । एते मया जिताः पूर्वं कस्माद्भूयः समागताः

अक्षोभ्यामिव तां सेनां दृष्ट्वा सोऽचिन्तयत्तदा। एते मया जिताः पूर्वं कस्माद्भूयः समागताः॥

Verse 46

इति चिंतापरो दैत्यः शुश्राव कटुकाक्षरम् । देवबंदिभिरुद्वुष्टं घोरं हृदयदारणम्

इति चिन्तापरो दैत्यः शुश्राव कटुकाक्षरम्। देवबन्दिभिरुद्घुष्टं घोरं हृदयदारणम्॥

Verse 47

जयातु लशक्तिदीधितिपिंजररुचारुणमंडलभुजोद्भासितदेवसैन्य पुरवनकुमुदकाननविकासनेंदो कुमारनाथ जय दितिकुलमहोदधिवडवानल मधुररवमयूररवासुरमुकुटकूटकुट्टितचरणनखांकुर महासेन तारकवंशशुष्कतृमदावानल योगीश्वरयॉ योगिजनहृदयगगनविततचिंतासंतानसंतमसनोदनखरकिरणकल्पनखनिकरविराजितचरणकमल स्कन्द जय बाल सप्तवासर भुवनावलिशोकसंदहन

जयतु कुमारनाथः—शक्तिदीधितिपिञ्जरारुणमण्डलभुजप्रभाभासितदेवसैन्यः, पुरवनकुमुदकाननविकासनेंदुः। जय महासनः—दितिकुलमहोदधिवडवानलः, मधुररवमयूररवः, असुरमुकुटशिखरकूटकुट्टितचरणनखाङ्कुरः। जय योगीश्वरः—तारकवंशशुष्कतृणदावानलः, योगिजनहृदयगगनविततचिन्तातमोनुदः, खरकिरणकल्पितनखनिकरविराजितचरणकमलः। जय स्कन्दः—बालदेवः, सप्तवासरं भुवनावलिशोकसंदाहकः।

Verse 48

नमो नमस्तेस्तु मनोरमाय नमोस्तु ते साधुभयापहाय । नमोस्तु ते बालकृताचलाय नमोनमो नाशय देवशत्रून्

नमो नमस्तेऽस्तु मनोरमाय, नमोऽस्तु ते साधुभयापहाय। नमोऽस्तु ते बालकृताचलाय, नमो नमो नाशय देवशत्रून्॥