Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

अहमप्यस्य तत्प्रोच्य प्रत्यवोचं गिरीश्वरम् । त्वया शैलेंद्र पूर्वां वाप्यपरां च दिशं तथा

Transliteration

ahamapyasya tatprocya pratyavocaṃ girīśvaram | tvayā śaileṃdra pūrvāṃ vāpyaparāṃ ca diśaṃ tathā

Translation

अहमपि तस्य वचनं प्रत्युक्त्वा गिरीश्वरं प्रत्यवोचम्—हे शैलेन्द्र, त्वया पूर्वा दिशापि तथा पश्चिमापि यथावत् सेविता धारिता च।

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे; एकवचनम्; प्रथमा (Nominative, Singular)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे (also/too)

• अस्य: of him/this
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे; एकवचनम्; षष्ठी (Genitive, Singular)

• तत्: that (statement/thing)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण; नपुंसकलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular)

• प्रोच्य: having said
• प्रोच्य: Kriya-visheṣaṇa (Gerundial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having said/told’

• प्रत्यवोचम्: I replied
• प्रत्यवोचम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-अव-वच् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past); उत्तमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• गिरीश्वरम्: the lord of the mountain
• गिरीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिरीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: गिरि + ईश्वर (षष्ठी-तत्पुरुषः ‘mountain-lord’); पुंलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्; तृतीया (Instrumental, Singular)

• शैलेंद्र: O king of mountains
• शैलेंद्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शैलेंद्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: शैल + इन्द्र (षष्ठी-तत्पुरुषः ‘king of mountains’); पुंलिङ्गम्; एकवचनम्; संबोधन (Vocative, Singular)

• पूर्वाम्: eastern
• पूर्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular); ‘दिशम्’ इति विशेषणम्

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: निपात (disjunctive particle) ‘or/indeed’

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चयार्थे (also)

• अपराम्: western/other
• अपराम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular); ‘दिशम्’ इति विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction ‘and’)

• दिशम्: direction
• दिशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular)

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) ‘thus/in that manner’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa), narrating

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Giriśvara (mountain-kshetra praised)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Giriśvara (mountain-king)

Visual Art Cues

Scene: A narrator addresses a majestic mountain-king, gesturing to the eastern and western horizons as if acknowledging the mountain’s guardianship over the directions.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Great beings uphold the world by sustaining order—symbolized here as supporting the directions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A mountain setting is implied, but no named tīrtha appears in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the verse continues a laudatory dialogue.