Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

लोमश उवाच । कूर्म युक्तमिदं सर्वं त्वयाभिहितमद्य नः । धर्मशास्त्रोपनतं तत्स्मारिताः स्म पुरातनम्

Transliteration

lomaśa uvāca | kūrma yuktamidaṃ sarvaṃ tvayābhihitamadya naḥ | dharmaśāstropanataṃ tatsmāritāḥ sma purātanam

Translation

लोमश उवाच—कूर्म, त्वया अद्य नः प्रोक्तं सर्वं युक्तमेव। तत् धर्मशास्त्रोपनतं, अस्मान् च पुरातनं उपदेशं स्मारितवान्।

Word by Word

• लोमशः: Lomaśa
• लोमशः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• कूर्म: O Kūrma
• कूर्म: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (8th/Vocative), एकवचनम्

• युक्तम्: proper; appropriate
• युक्तम्: Visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: √युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तम् (past participle, adjectival); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सर्वम्: all; entire
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; सर्वनाम

• अभिहितम्: stated; spoken
• अभिहितम्: Karta (Predicate complement)
• Type: Verb
• Root: अभि-√धा/√हि (धातु; 'अभिधा' = to state) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अद्य: today; now
• अद्य: Kala (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time: today/now)

• नः: of us; for us
• नः: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive) बहुवचनस्य रूपम्; 'our/to us' अर्थे (enclitic)

• धर्मशास्त्रोपनतम्: based on/derived from the dharmaśāstra
• धर्मशास्त्रोपनतम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: धर्मशास्त्र-उपनत (प्रातिपदिक); धर्मशास्त्र (प्रातिपदिक) + उपनत (√नम् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मशास्त्रेण उपनतम् = brought/derived from dharmaśāstra)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• स्मारिताः: were reminded; were made to remember
• स्मारिताः: Karta (Predicate complement)
• Type: Verb
• Root: स्मारि (प्रातिपदिक; √स्मृ (धातु) + णिच् + क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तम् (past passive participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• स्म: indeed; (in past narration)
• स्म: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: भूतार्थक/अनुस्मरणार्थक-अव्ययम् (particle, often with past narration)

• पुरातनम्: ancient; old
• पुरातनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पुरातन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया/प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Lomaśa

Skanda Dialogue

Listener: Kūrma (addressed) and the gathered interlocutors

Visual Art Cues

Scene: Lomaśa, the venerable sage, speaks approvingly to Kūrma; listeners appear relieved as ancient dharma is ‘remembered’ like a lamp being rekindled.

Characters & Entities

• Lomaśa
• Kūrma
• Dharmaśāstra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puranic instruction is strengthened when it aligns with Dharmaśāstra and revives the memory of timeless dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly mentioned; the verse functions as a doctrinal affirmation within the dialogue.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual prescription appears; the focus is on confirming right teaching and its scriptural grounding.