Adhyaya 50

Verse 1

सूत उवाच । इदं स्कांदमहं श्रुत्वा काशीखंडमनुत्तमम् । नितरां परितृप्तोस्मि हृदि चापि विधारितम्

सूत उवाच। इदं स्कान्दं काशीखण्डमनुत्तमं श्रुत्वा नितरां परितृप्तोऽस्मि, हृदि चापि सुदृढं विधारितम्।

Verse 2

अनुक्रमणिकाध्यायं तथा माहात्म्यमुत्तमम् । पाराशर्य समाचक्ष्व यथापूर्वमिदं भवेत्

हे पाराशर्य, अनुक्रमणिकाध्यायं तथा उत्तमं माहात्म्यं च यथापूर्वं यथावत् इह भवेत् तथा समाचक्ष्व।

Verse 3

व्यास उवाच । सूतावधेहि धर्मात्मञ्जातूकर्ण्य निशामय । शुकवैशंपायनाद्याः शृण्वंत्वपि च बालकाः

व्यास उवाच—हे सूत, धर्मात्मन्! जातूकर्ण्य, निशामय; शुकवैशंपायनादयः, बालका अपि, इदं शृण्वन्तु।

Verse 4

अनुक्रमणिकाध्यायं माहात्म्यं चापि खंडजम् । प्रवक्ष्याम्यघनाशाय महापुण्यप्रवर्धनम्

अनुक्रमणिकाध्यायं च खण्डजं माहात्म्यं च अहं प्रवक्ष्यामि—अघनाशनं महापुण्यप्रवर्धनम्।

Verse 5

विंध्यनारदसंवादः प्रथमे परिकीर्तितः । सत्यलोकप्रभावश्च द्वितीयः समुदाहृतः

प्रथमे विंध्यनारदसंवादः परिकीर्तितः; द्वितीये सत्यलोकस्य प्रभावः समुदाहृतः।

Verse 6

अगस्तेराश्रमपदे देवानामागमस्ततः । पतिव्रता चरित्रं च प्रस्थानं कुंभसंभवः

अगस्तेराश्रमपदे देवानामागमः ततः; पतिव्रताचरित्रं च, कुम्भसम्भवस्य प्रस्थानं च।

Verse 7

तीर्थप्रशंसा च ततः सप्तपुर्यस्ततः स्मृताः । संयमिन्याः स्वरूपं च ब्रध्नलोकस्ततः परम्

ततः तीर्थानां प्रशंसा, अनन्तरं स्मृताः सप्त पवित्रपुर्यः; ततः संयमिन्याः स्वरूपं, ततोऽपि परं ब्रध्नलोकाख्यं लोकम्।

Verse 8

इंद्राग्न्योर्लोकसंप्राप्तिस्ततश्च शिवशर्मणः । अग्नेः समुद्भवस्तस्मात् क्रव्याद्वरुणसंभवः

ततः इन्द्राग्न्योर्लोकयोः संप्राप्तिः कथ्यते, ततश्च शिवशर्मणो वृत्तान्तः; अनन्तरं अग्नेः समुद्भवः, तस्माच्च क्रव्यादस्य वरुणस्य च सम्भवः।

Verse 9

गंधवत्यलकापुर्योरीशयोस्तु समुद्भवः । चंद्रलोकपरिप्राप्तिः शिवशर्मद्विजन्मनः

ततः गन्धवत्यलकापुर्योः ईशयोः समुद्भवः कथ्यते; तथा द्विजन्मनः शिवशर्मणः चन्द्रलोकपरिप्राप्तिः।

Verse 10

उडुलोक कथा तस्मात्ततः शुक्रसमुद्भवः । माहेय गुरुसौरीणां लोकानां वर्णनं ततः

तस्माद् उडुलोककथा, ततः शुक्रस्य समुद्भवः; अनन्तरं माहेयगुरुसौरीणां लोकानां वर्णनं भवति।

Verse 11

सप्तर्षीणां ततो लोका ध्रुवस्य च तपस्ततः । ततो ध्रुवपदप्राप्तिर्ध्रुवलोक स्थितिस्ततः

ततः सप्तर्षीणां लोका वर्ण्यन्ते, ध्रुवस्य च तपः; ततः ध्रुवपदप्राप्तिः, अनन्तरं ध्रुवलोके तस्य स्थितिः।

Verse 12

दर्शनं सत्यलोकस्य तस्य वै शिवशर्मणः । चतुर्भुजाभिषेकश्च निर्वाणं शिवशर्मणः

शिवशर्मणो भक्तस्य सत्यलोकदर्शनं भवति; चतुर्भुजदिव्यरूपाभिषेकश्च; अन्ते च शिवशर्मणो निर्वाणं मोक्षः।

Verse 13

स्कंदागस्त्योश्च संवादो मणिकर्ण्याः समुद्भवः । ततस्तु गंगामाहात्म्यं ततो दशहरास्तवः

ततः स्कन्दागस्त्योः संवादः, मणिकर्ण्याः समुद्भवकथा; अनन्तरं गङ्गामाहात्म्यं, ततः दशहरास्तवाः।

Verse 14

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणस्याः प्रशंसाथ भैरवाविर्भवस्ततः

गङ्गायाः प्रभाववर्णनं च, गङ्गानामसहस्रकं; ततः वाराणस्याः प्रशंसा, अनन्तरं भैरवाविर्भावः।

Verse 15

दंडपाणेः समुद्भूतिर्ज्ञानवाप्युद्भवस्ततः । आख्यानं च कलावत्याः सदाचारस्ततः परम्

ततः दण्डपाणेः समुद्भूतिवृत्तान्तः, अनन्तरं ज्ञानवाप्युद्भवः; कलावत्याख्यानं, ततः परं सदाचारोपदेशः।

Verse 16

ब्रह्मचारि प्रकरणं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यप्रकरणमविमुक्तेशवर्णनम्

ततः ब्रह्मचारिप्रकरणं, स्त्रीलक्षणानि च; कृत्याकृत्यप्रकरणं, अविमुक्तेशस्य वर्णनं च।

Verse 17

ततो गृहस्थधर्माश्च ततो योगनिरूपणम् । कालज्ञानं ततः प्रोक्तं दिवोदासस्य वर्णनम्

ततः गृहस्थधर्माः प्रोक्ताḥ, ततः योगस्य निरूपणम्। अनन्तरं कालज्ञानोपदेशः, ततः दिवोदासस्य चरितवर्णनम्॥

Verse 18

काश्याश्च वर्णनं तस्माद्योगिनीवर्णनं ततः । लोलार्कस्य समाख्यानमुत्तरार्ककथा ततः

ततः काश्याः वर्णनं, ततः योगिनीनां वर्णनम्। अनन्तरं लोलार्कस्य समाख्यानं, ततः उत्तरार्ककथा॥

Verse 19

सांबादित्यस्य महिमा द्रुपदादित्य शंसनम् । ततस्तु गरुडाख्यानमरुणार्कादयस्ततः

ततः सांबादित्यस्य महिमा, द्रुपदादित्यस्य शंसनम्। अनन्तरं गरुडाख्यानं, ततः अरुणार्कादयः कथ्यन्ते॥

Verse 20

दशाश्वमेधिकं तीर्थं मंदराच्च गणागमः । पिशाचमोचनाख्यानं गणेशप्रेषणं ततः

ततः दशाश्वमेधिकं तीर्थं, मन्दरात् गणानां आगमः। अनन्तरं पिशाचमोचनाख्यानं, ततः गणेशप्रेषणम्॥

Verse 21

मायागणपतेश्चाथ ढुंढिप्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोथ दिवोदासविसर्जनम्

ततः मायागणपतेः आख्यानं, ततः ढुंढेः प्रादुर्भवः। अनन्तरं विष्णुमायाप्रपञ्चः, ततः दिवोदासविसर्जनम्॥

Verse 22

ततः पंचनदोत्पत्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थानां माहात्म्यपरिवर्णनम्

ततः पञ्चनदस्योत्पत्तिकथनं बिन्दुमाधवस्य प्रादुर्भावश्च; अनन्तरं काश्यां वैष्णवतीर्थानां माहात्म्यस्य विस्तरतो वर्णनम्।

Verse 23

प्रयाणं मंदरात्काशीं वृषभध्वजशूलिनः । जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठस्थाने महेशितुः

ततः मन्दरात् काशीं वृषभध्वजशूलिनो महेश्वरस्य प्रयाणवृत्तान्तः; ज्येष्ठस्थाने जैगीषव्येन सह संवादश्च कथ्यते।

Verse 24

ततः क्षेत्ररहस्यस्य कथनं पापनाशनम् । अथातः कंदुकेशस्य व्याघ्रेशस्य समुद्भवः

ततः क्षेत्ररहस्यस्य पापनाशनं रहस्योपदेशरूपं कथनं; अनन्तरं कण्डुकेशस्य व्याघ्रेशस्य च समुद्भववृत्तान्तः।

Verse 25

ततः शैलेश्वरकथा रत्नेशस्य च दर्शनम् । कृत्तिवासः समुत्पत्तिस्ततश्चायतनागमः

ततः शैलेश्वरस्य कथा रत्नेशस्य च दर्शनं; कृत्तिवासस्य समुत्पत्तिः, ततः परं चायतनागमपरम्परा कथ्यते।

Verse 26

देवतानामधिष्ठानं दुर्गासुरपराक्रमः । दुर्गाया विजयश्चाथ तत ओंकारवर्णनम्

ततः देवानामधिष्ठानस्य वर्णनं दुर्गासुरपराक्रमश्च; दुर्गायाः विजयः, अनन्तरं ओंकारस्य विवेचनं कथ्यते।

Verse 27

पुनरोंकारमाहात्म्यं त्रिलोचनसमुद्भवः । त्रिलोचनप्रभावोथ केदाराख्यानमेव च

पुनरपि ओंकारस्य माहात्म्यं कथ्यते, त्रिलोचनस्य समुद्भवः, त्रिलोचनस्य प्रभावश्च; तथा केदाराख्यानमेव च।

Verse 28

ततो धर्मेशमहिमा ततः पक्षिकथा शुभा । ततो विश्वभुजाख्यानं दुर्दमस्य कथा ततः

ततः धर्मेशस्य महिमा, ततः शुभा पक्षिकथा; ततः विश्वभुजाख्यानं, ततो दुर्दमस्य कथा।

Verse 29

ततो वीरेश्वराख्यानं वीरेश महिमा पुनः । गंगातीर्थैश्च संयुक्ता कामेश महिमा ततः

ततः वीरेश्वराख्यानं, पुनर्वीरेशस्य महिमा; गंगातीर्थैः संयुक्ता ततः कामेशस्य महिमा।

Verse 30

विश्वकर्मेश महिमा दक्षयज्ञसमुद्भवः । सत्या देहविसर्गश्च ततो दक्षेश्वरोद्भवः

ततः विश्वकर्मेशस्य महिमा, दक्षयज्ञसमुद्भवः; सत्याः देहविसर्गश्च, ततः दक्षेश्वरस्योद्भवः।

Verse 31

ततो वै पार्वतीशस्य महिम्नः परिकीर्तनम् । गंगेशस्याथ महिमा नर्मदेशसमुद्भवः

ततो वै पार्वतीशस्य महिम्नः परिकीर्तनम्; अथ गंगेशस्य महिमा, नर्मदेशसमुद्भवाख्यानं च।

Verse 32

सतीश्वरसमुत्पत्तिरमृतेशादि वणर्नम् । व्यासस्य हि भुजस्तंभो व्यासशापविमोक्षणम्

अत्र क्रमेण सतीश्वरसमुत्पत्तिः, अमृतेशादीनां पावनलिङ्गानां वर्णनं, व्यासस्य भुजस्तम्भः, व्यासशापविमोक्षणं च—एते विषयाः काशीक्षेत्रमहिमानं प्रकाशयन्ति।

Verse 33

क्षेत्रतीर्थकदंबं च मुक्तिमंडप संकथा । विश्वेशाविर्भवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः

काशीक्षेत्रस्य क्षेत्रतीर्थकदम्बं, मुक्तिमण्डपस्य संकथा, ततश्च विश्वेशस्याविर्भावः; अनन्तरं यात्रापरिक्रमोऽपि निरूप्यते।

Verse 34

एतदाख्यानशतकं क्रमेण परिकीर्तितम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वखंड श्रुतेः फलम् । अनुक्रमणिकाध्यायेप्यस्ति यात्रापरिक्रमः

एतदाख्यानशतकं क्रमेण परिकीर्तितम्; यस्य श्रवणमात्रेण सर्वखण्डश्रुतेः फलम्। अनुक्रमणिकाध्यायेऽपि यात्रापरिक्रमोऽस्ति।

Verse 35

सूत उवाच । यात्रा परिक्रमं ब्रूहि जनानां हितकाम्यया । यथावत्सिद्धिकामानां सत्यवत्याः सुतोत्तम

सूत उवाच—यात्रापरिक्रमं ब्रूहि जनानां हितकाम्यया; यथावत् सिद्धिकामानां, सत्यवत्याः सुतोत्तम।

Verse 36

व्यास उवाच । निशामय महाप्राज्ञ लोमहर्षण वच्मि ते । यथा प्रथमतो यात्रा कर्तव्या यात्रिकैर्मुदा

व्यास उवाच—निशामय महाप्राज्ञ लोमहर्षण, वच्मि ते; यथा प्रथमतो यात्रा कर्तव्या यात्रिकैर्मुदा।

Verse 37

सचैलमादौ संस्नाय चक्रपुष्करिणीजले । संतर्प्यदेवासपितॄन्ब्राह्मणांश्च तथार्थिनः

सचैलमादौ चक्रपुष्करिणीजले संस्नाय, देवान् पितॄंश्च संतर्प्य, ब्राह्मणान् तथा अर्थिनश्च यथाशक्ति तर्पयेत्।

Verse 38

आदित्यं द्रौपदीं विष्णुं दंडपाणिं महेश्वरम् । नमस्कृत्य ततो गच्छेद्द्रष्टुं ढुंढिविनायकम्

आदित्यं द्रौपदीं विष्णुं दण्डपाणिं महेश्वरम् । नमस्कृत्य ततो गच्छेद् द्रष्टुं ढुंढिविनायकम्॥

Verse 39

ज्ञानवापीमुपस्पृश्य नंदिकेशं ततोर्चयेत् । तारकेशं ततोभ्यर्च्य महाकालेश्वरं ततः

ज्ञानवापीमुपस्पृश्य नन्दिकेशं ततोऽर्चयेत् । तारकेशं ततोऽभ्यर्च्य महाकालेश्वरं ततः॥

Verse 40

ततः पुनर्दंडपाणिमित्येषा पंचतीर्थिका

ततः पुनर्दण्डपाणिं—इत्येषा पञ्चतीर्थिका।

Verse 41

दैनंदिनी विधातव्या महाफलमभीप्सुभिः । ततो वैश्वेश्वरी यात्रा कार्या सर्वार्थ सिद्धिदा

दैनन्दिनी विधातव्या महाफलमभीप्सुभिः । ततो वैश्वेश्वरी यात्रा कार्या सर्वार्थसिद्धिदा॥

Verse 42

द्विसप्तायतनानां च कार्या यात्रा प्रयत्नतः । कृष्णां प्रतिपदं प्राप्य भूतावधि यथाविधि

द्विसप्तायतनानां यात्रां प्रयत्नतः कार्यां; कृष्णपक्षस्य प्रतिपदि प्राप्तायां भूतावधि यथाविधि समाचरेत्।

Verse 43

अथवा प्रतिभूतं च क्षेत्रसिद्धिमभीप्सुभिः । तत्तत्तीर्थकृतस्नानस्तत्तल्लिंगकृतार्चनः

अथवा क्षेत्रसिद्धिमभीप्सुभिः प्रतिभूतं साधनं—तत्तत्तीर्थे कृतस्नानः, तत्तल्लिङ्गे कृतार्चनः।

Verse 44

मौनेन यात्रां कुर्वाणः फलं प्राप्नोति यात्रिकः । ओंकारं प्रथमं पश्येन्मत्स्योदर्यां कृतोदकः

मौनेन यात्रां कुर्वाणो यात्रिकः फलं प्राप्नोति; प्रथमं मत्स्योदर्यां कृतोदकः ओंकारं पश्येत्।

Verse 45

त्रिविष्टपं महादेवं ततो वै कृत्तिवाससम् । रत्नेशं चाथ चंद्रेशं केदारं च ततो व्रजेत्

ततः त्रिविष्टपं महादेवं व्रजेत्, ततः कृत्तिवाससम्; अनन्तरं रत्नेशं च, अथ चन्द्रेशं, ततः केदारं व्रजेत्।

Verse 46

धर्मेश्वरं च वीरेशं गच्छेत्कामेश्वरं ततः । विश्वकर्मेश्वरं चाथ मणिकर्णीश्वरं ततः

धर्मेश्वरं च वीरेशं गच्छेत्, ततः कामेश्वरं; अथ विश्वकर्मेश्वरं, ततः मणिकर्णीश्वरं व्रजेत्।

Verse 47

अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा ततो विश्वेशमर्चयेत् । एषा यात्रा प्रयत्नेन कर्तव्या क्षेत्रवासिना

अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा ततो विश्वेशमर्चयेत् । एषा यात्रा प्रयत्नेन कर्तव्या क्षेत्रवासिना

Verse 48

यस्तु क्षेत्रमुषित्वा तु नैतां यात्रां समाचरेत् । विघ्नास्तस्योपतिष्ठंते क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः

यस्तु क्षेत्रमुषित्वा तु नैतां यात्रां समाचरेत् । विघ्नास्तस्योपतिष्ठंते क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः

Verse 49

अष्टायतन यात्रान्या कर्तव्या विघ्रशांतये । दक्षेशः पार्वतीशश्च तथा पशुपतीश्वरः

अष्टायतन यात्रान्या कर्तव्या विघ्रशांतये । दक्षेशः पार्वतीशश्च तथा पशुपतीश्वरः

Verse 50

गंगेशो नर्मदेशश्च गभस्तीशः सतीश्वरः । अष्टमस्तारकेशश्च प्रत्यष्टमि विशेषतः

गंगेशो नर्मदेशश्च गभस्तीशः सतीश्वरः । अष्टमस्तारकेशश्च प्रत्यष्टमि विशेषतः

Verse 51

दृश्यान्येतानि लिंगानि महापापोपशांतये । अपरापि शुभा यात्रा योगक्षेमकरी सदा

दृश्यान्येतानि लिंगानि महापापोपशांतये । अपरापि शुभा यात्रा योगक्षेमकरी सदा

Verse 52

सर्वविघ्रोपहंत्री च कर्तव्या क्षेत्रवासिभिः । शैलेशं प्रथमं वीक्ष्य वरणास्नानपूर्वकम्

क्षेत्रवासिभिः सर्वविघ्नोपहन्त्रीयं विधिः कर्तव्यः—प्रथमं वरणास्नानपूर्वकं शैलेशं सम्यग्द्रष्टव्यम्।

Verse 53

स्नानं तु संगमे कृत्वा द्रष्टव्यः संगमेश्वरः । स्वलीन तीर्थे सुस्नातः पश्येत्स्वलीनमीश्वरम्

संगमे स्नानं कृत्वा संगमेश्वरः द्रष्टव्यः। स्वलीनतीर्थे सुस्नातः स्वलीनमीश्वरं पश्येत्।

Verse 54

स्नात्वा मंदाकिनी तीर्थे द्रष्टव्यो मध्यमेश्वरः । पश्येद्धिरण्यगर्भेशं तत्र तीर्थे कृतोदकः

मन्दाकिनीतिर्थे स्नात्वा मध्यमेश्वरः द्रष्टव्यः। तत्र तीर्थे कृतोदकः हिरण्यगर्भेशं पश्येत्।

Verse 55

मणिकर्ण्यां ततः स्नात्वा पश्येदीशानमीश्वरम् । ततः कूपमुपस्पृश्य गोप्रेक्षमवलोकयेत्

ततः मणिकर्ण्यां स्नात्वा ईशानमीश्वरं पश्येत्। ततः कूपमुपस्पृश्य गोप्रेक्षमवलोकयेत्।

Verse 56

कापिलेय ह्रदे स्नात्वा वीक्षेत वृषभध्वजम् । उपशांतशिवं पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

कापिलेयह्रदे स्नात्वा वृषभध्वजं वीक्षेत। तत्कूपविहितोदकः उपशान्तशिवं पश्येत्।

Verse 57

पंचचूडाह्रदे स्नात्वा ज्येष्ठस्थानं ततोर्चयेत् । चतुःसमुद्रकूपे तु स्नात्वा देवं समर्चयेत्

पञ्चचूडाह्रदे स्नात्वा ततः ज्येष्ठस्थानं समर्चयेत् । चतुःसमुद्रकूपे स्नात्वा देवं विधिवत् समर्चयेत् ॥

Verse 58

देवस्याग्रे तु या वापी तत्रोपस्पर्शने कृते । शुक्रेश्वरं ततः पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

देवस्याग्रे या वापी तत्रोपस्पर्शनं कृत्वा । तत्कूपविहितोदकः शुकरेश्वरं ततः पश्येत् ॥

Verse 59

दंडखाते ततः स्नात्वा व्याघ्रेशं पूजयेत्ततः । शौनकेश्वरकुंडे तु स्नानं कृत्वा ततोर्चयेत्

दण्डखाते ततः स्नात्वा व्याघ्रेशं पूजयेत् ततः । शौनकेश्वरकुण्डे स्नानं कृत्वा ततोर्चयेत् ॥

Verse 60

जंबुकेशं महालिंगं कृत्वा यात्रामिमां नरः । क्वचिन्न जायते भूयः संसारे दुःखसागरे

जम्बुकेशमहालिङ्गे यात्रामिमां समाप्य यः । स न क्वचिदपि भूयो जायते संसृतेर्दुःखसागरे ॥

Verse 61

समारभ्य प्रतिपदं यावत्कृष्णा चतुर्दशी । एतत्क्रमेण कर्तव्यान्ये तदायतनानि वै

प्रतिपदमारभ्य यावत्कृष्णचतुर्दशी । एतानि तदायतनानि क्रमेणैव समाचरेत् ॥

Verse 62

इमां यात्रां नरः कृत्वा न भूयोप्यभिजायते । अन्या यात्रा प्रकर्तव्यैका दशायतनोद्भवा

इमां यात्रां यः नरः सम्यक् कृत्वा, स पुनर्भवबन्धनं न प्राप्नोति। अन्यापि यात्रा कर्तव्या—या दशायतनसमुद्भवा।

Verse 63

आग्नीध्र कुंडे सुस्नातः पश्येदाग्नीध्रमीश्वरम् । उर्वशीशं ततो गच्छेत्ततस्तु नकुलीश्वरम्

आग्नीध्रकुण्डे सुस्नातः आग्नीध्रमीश्वरं पश्येत्। तत उर्वशीशं गच्छेत्, ततश्च नकुलीश्वरम्।

Verse 64

आषाढीशं ततो दृष्ट्वा भारभूतेश्वरं ततः । लांगलीशमथालोक्य ततस्तु त्रिपुरांतकम्

ततोऽऽषाढीशं दृष्ट्वा भारभूतेश्वरं ततः। लाङ्गलीशमथालोक्य ततस्तु त्रिपुरान्तकम्।

Verse 65

ततो मनःप्रकामेशं प्रीतिकेशमथो व्रजेत् । मदालसेश्वरं तस्मात्तिलपर्णेश्वरं ततः

ततो मनःप्रकामेशं प्रीतिकेशं च व्रजेत्। मदालसेश्वरं तस्मात् तिलपर्णेश्वरं ततः।

Verse 66

यात्रैकादशलिंगानामेषा कार्या प्रयत्नतः । इमां यात्रां प्रकुर्वाणो रुद्रत्वं प्राप्नुयान्नरः

एकादशलिङ्गानां यात्रैषा प्रयत्नतः कार्या। इमां यात्रां प्रकुर्वाणो नरः रुद्रत्वं प्राप्नुयात्।

Verse 67

अतः परं प्रवक्ष्यामि गारी यात्रामनुत्तमाम् । शुक्लपक्षे तृतीयायां या यात्रा विष्वगृद्धिदा

अतः परं प्रवक्ष्यामि गारीयात्रामनुत्तमाम्। शुक्लपक्षे तृतीयायां या यात्रा विष्वगृद्धिदा॥

Verse 68

गोप्रेक्षतीर्थे सुस्नाय मुखनिर्मालिकां व्रजेत् । ज्येष्ठावाप्यां नरः स्नात्वा ज्येष्ठागौरीं समर्चयेत्

गोप्रेक्षतीर्थे सुस्नाय मुखनिर्मालिकां व्रजेत्। ज्येष्ठावाप्यां नरः स्नात्वा ज्येष्ठागौरीं समर्चयेत्॥

Verse 69

सौभाग्यगौरी संपूज्या ज्ञानवाप्यां कृतोदकैः । ततः शृंगारगौरीं च तत्रैव च कृतोदकः

सौभाग्यगौरी संपूज्या ज्ञानवाप्यां कृतोदकैः। ततः शृंगारगौरीं च तत्रैव च कृतोदकः॥

Verse 70

स्नात्वा विशालगंगायां विशालाक्षीं ततो व्रजेत् । सुस्नातो ललितातीर्थे ललितामर्चयेत्ततः

स्नात्वा विशालगंगायां विशालाक्षीं ततो व्रजेत्। सुस्नातो ललितातीर्थे ललितामर्चयेत्ततः॥

Verse 71

स्नात्वा भवानीतीर्थेथ भवानीं परिपूजयेत् । मंगला च ततोभ्यर्च्या बिंदुतीर्थकृतोदकैः

स्नात्वा भवानीतीर्थेथ भवानीं परिपूजयेत्। मंगला च ततोभ्यर्च्या बिंदुतीर्थकृतोदकैः॥

Verse 72

ततो गच्छेन्महालक्ष्मीं स्थिरलक्ष्मीसमृद्धये । इमां यात्रां नरः कृत्वा क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिजन्मनि

ततो महालक्ष्मीदेवीं गच्छेत् स्थिरलक्ष्मीसमृद्धये। इमां यात्रां नरः कृत्वा अस्मिन् मुक्तिजन्मनि क्षेत्रे शुभसिद्धिमवाप्नुयात्॥

Verse 73

न दुःखैरभिभूयेत इहामुत्रापि कुत्रचित् । कुर्यात्प्रतिचतुर्थीह यात्रां विघ्नेशितुः सदा

न दुःखैरभिभूयेत इहामुत्रापि कुत्रचित्। तस्मात् प्रतिचतुर्थ्यां सदा विघ्नेशितुर्यात्रां कुर्यात्॥

Verse 74

ब्राह्मणेभ्यस्तदुद्देशाद्देया वै मोदका मुदे । भौमे भैरवयात्रा च कार्या पातकहारिणी

तदुद्देशात् ब्राह्मणेभ्यो मुदा मोदका देया एव। भौमे च भैरवयात्रा कार्या पातकहारिणी॥

Verse 75

रविवारे रवेर्यात्रा षष्ठ्यां वारविसंयुजि । तथैव रविसप्तम्यां सर्वविघ्नोपशांतये

रविवारे रवेर्यात्रा कर्तव्या; षष्ठ्यां वारविसंयुजि। तथा रविसप्तम्यां च सर्वविघ्नोपशान्तये॥

Verse 76

नवम्यामथवाष्टम्यां चंडीयात्रा शुभा मता । अंतर्गृहस्य वै यात्रा कर्तव्या प्रतिवासरम्

नवम्यामथवाष्टम्यां चण्डीयात्रा शुभा मता। अन्तर्गृहस्य वै यात्रा कर्तव्या प्रतिवासरम्॥

Verse 77

प्रातःस्नानं विधायादौ नत्वा पंचविनायकान् । नमस्कृत्वाथ विश्वेशं स्थित्वा निर्वाणमंडपे

प्रातःस्नानं कृत्वा प्रथमं पञ्चविनायकान् प्रणम्य, ततः विश्वेशं नमस्कृत्वा निर्वाणमण्डपे तिष्ठेत्।

Verse 78

अंतर्गृहस्य यात्रा वै करिष्ये घौघशांतये । गृहीत्वा नियमं चेति गत्वाथ मणिकर्णिकाम्

‘अन्तर्गृहयात्रां पापौघशान्तये करिष्ये’ इति संकल्प्य, नियमं गृहीत्वा ततः मणिकर्णिकां गच्छेत्।

Verse 79

स्नात्वा मौनेन चागत्य मणिकर्णीशमर्चयेत् । कंबलाश्वतरौ नत्वा वासुकीशं प्रणम्य च

स्नात्वा मौनेन प्रत्यागत्य मणिकर्णीशं समर्चयेत्। कंबलाश्वतरौ नत्वा वासुकीशं च प्रणमेत्।

Verse 80

पर्वतेशं ततो दृष्ट्वा गंगाकेशवमप्यथ । ततस्तु ललितां दृष्ट्वा जरासंधेश्वरं ततः

ततः पर्वतेशस्य दर्शनं कृत्वा गङ्गाकेशवस्यापि। ततः ललितां दृष्ट्वा पश्चात् जरासन्धेश्वरं व्रजेत्।

Verse 81

ततो वै सोमनाथं च वाराहं च ततो व्रजेत् । ब्रह्मेश्वरं ततो नत्वा नत्वागस्तीश्वरं ततः

ततः सोमनाथं व्रजेत्, ततः वाराहं च। ततः ब्रह्मेश्वरं नत्वा, ततः अगस्तीश्वरं नत्वा।

Verse 82

कश्यपेशं नमस्कृत्य हरिकेशवनं ततः । वैद्यनाथं ततो दृष्ट्वा ध्रुवेशमथ वीक्ष्य च

कश्यपेशं नमस्कृत्वा ततः हरिकेशवनं व्रजेत् । ततो वैद्यनाथं दृष्ट्वा ध्रुवेशमपि वीक्षयेत् ॥

Verse 83

गोकर्णेश्वरमभ्यर्च्य हाटकेशमथो व्रजेत् । अस्थिक्षेप तडागे च दृष्ट्वा वै कीकसेश्वरम्

गोकर्णेश्वरमभ्यर्च्य हाटकेशं ततः व्रजेत् । अस्थिक्षेपतडागे च कीकसेश्वरमपि द्रष्टव्यम् ॥

Verse 84

भारभूतं ततो नत्वा चित्रेगुप्तेश्वरं ततः । चित्रघंटां प्रणम्याथ ततः पशुपतीश्वरम्

भारभूतं ततो नत्वा चित्रेगुप्तेश्वरं ततः । चित्रघण्टां प्रणम्याथ ततः पशुपतीश्वरम् ॥

Verse 85

पितामहेश्वरं गत्वा ततस्तु कलशेश्वरम् । चंद्रेशस्त्वथ वीरेशो विद्येशोग्नीश एव च

पितामहेश्वरं गत्वा ततः कलशेश्वरं व्रजेत् । ततो चन्द्रेशवीरेशौ विद्येशोग्नीश एव च ॥

Verse 86

नागेश्वरो हरिश्चंद्रश्चिंतामणिविनायकः । सेनाविनायकश्चाथ द्रष्टव्यः सर्वविघ्नहृत्

नागेश्वरो हरिश्चन्द्रश्चिन्तामणिविनायकः । सेनाविनायकश्चापि द्रष्टव्यः सर्वविघ्नहृत् ॥

Verse 87

वसिष्ठवामदेवौ च मूर्तिरूपधरावुभौ । द्रष्टव्यौ यत्नतः काश्यां महाविघ्नविनाशिनौ

वसिष्ठवामदेवौ च मूर्तिरूपधरावुभौ । काश्यां यत्नतः द्रष्टव्यौ महाविघ्नविनाशिनौ ॥

Verse 88

सीमाविनायकं चाथ करुणेशं ततो व्रजेत् । त्रिसंध्येशो विशालाक्षी धर्मेशो विश्वबाहुका । आशाविनायकश्चाथ वृद्धादित्यस्ततः पुनः

सीमाविनायकं चाथ करुणेशं ततो व्रजेत् । त्रिसंध्येशो विशालाक्षी धर्मेशो विश्वबाहुका । आशाविनायकश्चाथ वृद्धादित्यस्ततः पुनः ॥

Verse 89

चतुर्वक्त्रेश्वरं लिंगं ब्राह्मीशस्तु ततः परः । ततो मनःप्रकामेश ईशानेशस्ततः परम्

चतुर्वक्त्रेश्वरं लिंगं द्रष्टव्यं ब्राह्मीशस्ततः । ततो मनःप्रकामेश ईशानेशस्ततः परम् ॥

Verse 90

चंडीचंडीश्वरौ दृश्यौ भवानीशंकरौ ततः । ढुंढिं प्रणम्य च ततो राजराजेशमर्चयेत्

चण्डीं चण्डीश्वरं चैव दृश्यौ भवानीशङ्करौ ततः । ढुण्ढिं प्रणम्य च ततो राजराजेशमर्चयेत् ॥

Verse 91

लांगलीशस्ततोभ्यर्च्यस्ततस्तु नकुलीश्वरः । परान्नेशमथो नत्वा परद्रव्येश्वरं ततः

लाङ्गलीशस्ततोऽभ्यर्च्यस्ततस्तु नकुलीश्वरः । परान्नेशमथो नत्वा परद्रव्येश्वरं ततः ॥

Verse 92

प्रतिग्रहेश्वरं वापि निष्कलंकेशमेव च । मार्कंडेयेशमभ्यर्च्य ततश्चाप्सरसेश्वरम्

प्रतिग्रहेश्वरं वापि निष्कलंकेशमेव च । मार्कण्डेयेशमभ्यर्च्य ततश्चाप्सरसेश्वरम् ॥

Verse 93

गंगेशोर्च्यस्ततो ज्ञानवाप्यां स्नानं समाचरेत् । नंदिकेशं तारकेशं महाकालेश्वरं ततः

गङ्गेशोऽर्च्यस्ततो ज्ञानवाप्यां स्नानं समाचरेत् । नन्दिकेशं तारकेशं महाकालेश्वरं ततः ॥

Verse 94

दंडपाणिं महेशं च मोक्षेशं प्रणमेत्ततः । वीरभद्रेश्वरं नत्वा अविमुक्तेश्वरं ततः

दण्डपाणिं महेशं च मोक्षेशं प्रणमेत्ततः । वीरभद्रेश्वरं नत्वा अविमुक्तेश्वरं ततः ॥

Verse 95

विनायकांस्ततः पंच विश्वनाथं ततो व्रजेत् । ततो मौनं विसृज्याथ मंत्रमेतमुदीरयेत्

विनायकांस्ततः पञ्च विश्वनाथं ततो व्रजेत् । ततो मौनं विसृज्याथ मन्त्रमेतमुदीरयेत् ॥

Verse 96

अंतर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता । न्यूनातिरिक्तया शंभुः प्रीयतामनया विभुः

अन्तर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता । न्यूनातिरिक्तया शम्भुः प्रीयतामनया विभुः ॥

Verse 97

इति मंत्रं समुच्चार्य क्षणं वै मुक्तिमंडपे । विश्रम्य यायाद्भवनं निष्पापः पुण्यवान्नरः

इति मन्त्रं समुच्चार्य मुक्ति-मण्डपे क्षणं विश्रम्य, ततः प्रसन्नचित्तो नरः स्वगृहं यायात्—निष्पापः पुण्यवान् भवति।

Verse 98

संप्राप्य वासरं विष्णोर्विष्णुतीर्थेषु सर्वतः । कार्या यात्रा प्रयत्नेन महापुण्य समृद्धये

विष्णोर्वासरं संप्राप्य सर्वेषु विष्णुतीर्थेषु प्रयत्नेन यात्रा कार्या, महापुण्यसमृद्धये।

Verse 99

नभस्य पंचदश्यां च कुलस्तंभं समर्चयेत् । दुःखं रुद्रपिशाचत्वं न भवेद्यस्य पूजनात्

नभस्ये पञ्चदश्यां च कुलस्तम्भं समर्चयेत्; यस्य पूजनात् दुःखं रुद्रपिशाचत्वं च न भवेत्।

Verse 100

श्रद्धापूर्वमिमा यात्रा कर्तव्याः क्षेत्रवासिभिः । पर्वस्वपि विशेषेण कार्या यात्राश्च सर्वतः

श्रद्धापूर्वमिमा यात्राः क्षेत्रवासिभिः कर्तव्याः; पर्वसु विशेषेण सर्वतः यात्राश्च कार्या।

Verse 110

अधीत्य चतुरो वेदान्सांगान्यत्फलमाप्यते । काशीखंडं समाकर्ण्य तत्फलं लभ्यते नरैः

चतुरो वेदान् साङ्गान् अधीत्य यत् फलं प्राप्यते, तत्फलं काशीखण्डं समाकर्ण्य नरैर्लभ्यते।

Verse 120

य इदं श्रावयेद्विद्वान्समस्तं त्वर्धमेव वा । पादमात्रं तदर्धं वा त्वेकं व्याख्यानमुत्तमम्

य इदं विद्वान् श्रावयेत् समस्तं वा अर्धमेव वा । पादमात्रं तदर्धं वा, अथवा एकं उत्तमं व्याख्यानमपि (श्रावयन्) तदुक्तं पुण्यफलम् अवाप्नोति ।

Verse 130

तस्य पुत्रो भवत्येव शंभोराज्ञा प्रभावतः । किं बहूक्तेन सूतेह यस्य यस्य मनोरथः

तस्य शम्भोराज्ञा-प्रभावतः पुत्रो भवत्येव । किं बहूक्तेन सूतेह—यस्य यस्य मनोरथः स सिध्यति ।

Verse 134

सर्वेषां मंगलानां च महामंगलमुत्तमम् । गृहेपि लिखितं पूज्यं सर्वमंगलसिद्धये

सर्वेषां मङ्गलानां मध्ये महामङ्गलमुत्तमम् एतत् । गृहेऽपि लिखितं पूज्यं, सर्वमङ्गलसिद्धये ।