Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 79

Devanagari script

इति दत्त्वा वराञ्शंभुस्तल्लिंगे लयमाययौ । स्कंद उवाच । तल्लिंगाराधनात्कामाः प्राप्ता दुर्वाससा भृशम्

Transliteration

iti dattvā varāñśaṃbhustalliṃge layamāyayau | skaṃda uvāca | talliṃgārādhanātkāmāḥ prāptā durvāsasā bhṛśam

Translation

इति वरान् प्रदाय शम्भुः तस्मिन् एव लिङ्गे लयम् आययौ। स्कन्द उवाच—तल्लिङ्गाराधनात् दुर्वाससा कामाः भृशं प्राप्ताः॥

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इति-शब्दः; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-सूचक अव्यय

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपदी; ‘having given’

• वरान्: boons
• वरान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• शम्भुः: Śambhu (Śiva)
• शम्भुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• तत्: in that
• तत्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘तत्’ = in that

• लिङ्गे: in the liṅga
• लिङ्गे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• लयम्: absorption, dissolution
• लयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• आययौ: went, entered
• आययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; समास-पूर्वपदत्वेन

• लिङ्गाराधनात्: from worship of the liṅga
• लिङ्गाराधनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + आराधन (प्रातिपदिक; √राध् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (लिङ्गस्य आराधनम्)

• कामाः: desires
• कामाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

• प्राप्ताः: were obtained/attained
• प्राप्ताः: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगे ‘obtained/attained’

• दुर्वाससा: by Durvāsas
• दुर्वाससा: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• भृशम्: greatly, abundantly
• भृशम्: Visheshana (Adverbial/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

Speaker

Skanda (explicit: ‘skanda uvāca’)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāmeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Implied audience within the Kāśīkhaṇḍa dialogue frame (sages/pilgrims)

Visual Art Cues

Scene: Śambhu grants boons to Durvāsas and then dissolves into the radiant liṅga; Skanda narrates, pointing to the liṅga as the source of Durvāsas’s success.

Characters & Entities

• Śambhu (Śiva)
• Liṅga
• Durvāsas
• Skanda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s presence is affirmed as abiding in the liṅga, and worship there is portrayed as a potent means to attain legitimate desires.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The liṅga associated with Kāmeśvara in Kāśī (context of Kāmatīrtha–Kāmeśvara).

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-ārādhana—formal worship and devoted service to the liṅga.