Adhyaya 14

Verse 1

अगस्त्य उवाच । दृष्ट्वा भूदेवताः शंभुं किमाचख्युः षडानन । कानिकानि च लिंगानि तत्र तान्यपिचक्ष्व मे

अगस्त्य उवाच । दृष्ट्वा भूदेवताः शम्भुं किमाचख्युः षडानन । कानि कानि च लिङ्गानि तत्र तान्यपि चक्ष्व मे ॥

Verse 2

ज्येष्ठस्थाने महापुण्ये देवदेवस्य वल्लभे । आश्चर्यं किमभूत्तत्र तदाचक्ष्व षडानन

ज्येष्ठस्थाने महापुण्ये देवदेवस्य वल्लभे । आश्चर्यं किमभूत्तत्र तदाचक्ष्व षडानन ॥

Verse 3

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य यथा पृच्छि भवता तद्ब्रवीम्यहम् । मंदराद्रिं यदा देवो गतवान्ब्रह्मगौरवात्

स्कन्द उवाच । शृण्वगस्त्य यथा पृच्छि भवता तद्ब्रवीम्यहम् । मन्दराद्रिं यदा देवो गतवान् ब्रह्मगौरवात् ॥

Verse 4

तदा निराश्रया विप्राः क्षेत्रसंन्यासिनोनघाः । उपाकृताश्चाविरतं महाक्षेत्रप्रतिग्रहात्

तदा निराश्रया विप्राः क्षेत्रसंन्यासिनोऽनघाः । महाक्षेत्रप्रतिग्रहैर्निरन्तरमुपजीविताः ॥

Verse 5

खातंखातं च दंडाग्रैर्भूमिं कंदादिवृत्तयः । चक्रुः पुष्करिणीं रम्यां दंडखाताभिधां मुने

खातं खातं च दण्डाग्रैर्भूमिं कन्दादिवृत्तयः । चक्रुः पुष्करिणीं रम्यां दण्डखाताभिधां मुने ॥

Verse 6

तत्तीर्थं परितः स्थाप्य महालिंगान्यनेकशः । महेशाराधनपरास्तपश्चक्रुः प्रयत्नतः

तत्तीर्थं परितः स्थाप्य महालिङ्गान्यनेकशः । महेशाराधनपरास्तपश्चक्रुः प्रयत्नतः ॥

Verse 7

विभूतिधारिणो नित्यं नित्यरुद्राक्षधारिणः । लिंगपूजारता नित्यं शतरुद्रियजापिनः

विभूतिधारिणो नित्यं नित्यरुद्राक्षधारिणः । लिङ्गपूजारता नित्यं शतरुद्रियजापिनः ॥

Verse 8

ते श्रुत्वा देवदेवस्य पुनरागमनं मुने । तपःकृशा अतितरामासुरानंद मेदुराः

ते श्रुत्वा देवदेवस्य पुनरागमनं मुने । तपःकृशा अतितरां आसुरानन्दमेदुराः ॥

Verse 9

द्विजाः पंचसहस्राणि चरतो विपुलं तपः । दंडखातान्महातीर्थादाजग्मुर्देवदर्शने

दण्डखाताख्य-महातीर्थात् विपुलं तपश्चरन्तो द्विजाः पञ्चसहस्राणि काश्यां देवस्य शुभदर्शनार्थं समाययुः।

Verse 10

तीर्थान्मंदाकिनी नाम्नो द्विजाः पाशुपतव्रताः । शिवैकाराधनपराः समेता अयुतोन्मिताः

मन्दाकिनी-नाम्नः तीर्थात् पाशुपतव्रतधारिणो द्विजाः शिवैकाराधनपराः समेता अयुतसंख्यया समाययुः।

Verse 11

हंसतीर्थात्परिप्राप्ता अयुतं त्रिशतोत्तरम् । शतदुर्वाससस्तीर्थादेकादश शताधिकम्

हंसतीर्थात् परिप्राप्ता द्विजा अयुतं त्रिशतोत्तरम्; शतदुर्वाससस्तीर्थात् एकादश शताधिकं समाययुः।

Verse 12

मत्स्योदर्याः परापेतुः सहस्राणि षडेव हि । कपालमोचनात्सप्त शतान्यभ्यागता द्विजाः

मत्स्योदर्याः परापेतुः सहस्राणि षडेव; कपालमोचनात् सप्त शतानि द्विजा अभ्यागमन्।

Verse 13

ऋणमोचनतस्तीर्थात्सहस्रं द्विशताधिकम् । वैतरण्या अपि मुने द्विजानामयुतार्धकम्

ऋणमोचन-तीर्थात् सहस्रं द्विशताधिकं समाययुः; वैतरण्याः अपि मुने द्विजानाम् अयुतार्धकं समागतम्।

Verse 14

ततः पृथूदकात्कुंडात्पृथुना परिखानितात् । अयासिषुर्द्विजानां च शतान्येव त्रयोदश

ततः पृथूदकनाम्नः कुण्डात्, पृथुना नृपेण परिखानितात् खनिताच्च, द्विजानां त्रयोदश शतानि (त्रयोदशशतानि) समाययुः।

Verse 15

तथैवाप्सरसः कुंडान्मेनकाख्याच्छतद्वयम् । उर्वशीकुंडतः प्राप्ताः सहस्रं द्विशताधिकम्

तथैव मेनकाख्यात् अप्सरसां कुण्डात् द्वे शते समाययुः; उर्वशीकुण्डतः सहस्रं द्विशताधिकं प्राप्तम्।

Verse 16

तथैरावतकुंडाच्च ब्राह्मणास्त्रिशतानि च । गंधर्वाप्सरसः सप्त शतानि द्विशतानि च

तथैव ऐरावतकुण्डात् त्रिशतानि ब्राह्मणाः समाययुः; गन्धर्वाः सप्त शतानि, अप्सरसः द्वे शते च प्राप्ताः।

Verse 17

वृषेशतीर्थादाजग्मुर्नवतिः सशतत्रया । यक्षिणीकुंडतः प्राप्ताः सहस्रं त्रिशतोत्तरम्

वृषेशतीर्थात् नवतिः सशतत्रया (त्रिशतनवतिः) समाययुः; यक्षिणीकुण्डतः सहस्रं त्रिशतोत्तरं प्राप्तम्।

Verse 18

लक्ष्मीतीर्थात्परं जग्मुः षोडशैव शतानि च । पिशाचमोचनात्सप्त सहस्राणि द्विजोत्तमाः

लक्ष्मीतీर्थात् षोडश शतानि (षोडशशतानि) परं जग्मुः; पिशाचमोचनात् सप्त सहस्राणि द्विजोत्तमाः समाययुः।

Verse 19

पितृकुंडाच्छतंसाग्रं ध्रुवतीर्थाच्छतानि षट् । मानसाख्याच्च सरसो द्विशती सशतत्रया

पितृकुण्डात् शताधिकं समाययौ जनसमूहः; ध्रुवतीर्थात् षट्शतानि; मानसाख्यसरसः तु द्विशतीं सशतत्रयां च—एवं काशीतिर्थपावन्याऽऽकृष्टाः महाजनाः समागताः।

Verse 20

ब्राह्मणा वासुकिहृदात्सहस्राणि दशैव तु । तथैवाष्टशतं द्रष्टुं जानकीकुंडतो द्विजाः

वासुकिह्रदात् ब्राह्मणाः दशसहस्राणि समाययुः; तथैव जानकीकुण्डतः द्विजाः अष्टशतं द्रष्टुं समागताः, प्रभोर्दर्शनलालसाः।

Verse 21

काशीनाथमनुप्राप्ताः परमानंददायिनम् । तथा गौतमकुंडाच्च शतानिनव चागताः

काशीनाथं परमानन्ददायिनं तेऽनुप्राप्ताः; तथा गौतमकुण्डात् अपि नवशतानि जनाः समागताः।

Verse 22

तीर्थाद्दुर्गतिसंहर्तुर्बाह्मणाः प्रतिपेदिरे । एकादशशतान्येव द्रष्टुं देवमुमापतिम्

दुर्गतिसंहर्तुः तीर्थात् ब्राह्मणाः प्रतिपेदिरे; एकादशशतान्येव देवम् उमापतिं द्रष्टुं समाययुः।

Verse 23

असीसंभेदमारभ्य गंगातीरस्थिता द्विजाः । आसंगमेश्वरात्तत्र परिप्राप्ता घटोद्भव

असीसङ्गममारभ्य गङ्गातीरस्थिताः द्विजाः; आसङ्गमेश्वरात् तत्र परिप्राप्ताः, हे घटोद्भव।

Verse 24

अष्टादशसहस्राणि तथा पंचशतान्यपि । ब्राह्मणाः पंचपंचाशद्गंगातीरात्समागताः

अष्टादशसहस्राणि पञ्चशतानि चापि वै । ब्राह्मणाः पञ्चपञ्चाशत् गङ्गातीरात् समागताः ॥

Verse 25

सार्द्रदूर्वाक्षतकरैः सपुष्पफलपाणिभिः । सुगंधमाल्यहस्तैश्च ब्राह्मणैर्जयवादिभिः

सार्द्रदूर्वाक्षतकरैः सपुष्पफलपाणिभिः । सुगन्धमाल्यहस्तैश्च ब्राह्मणैर्जयवादिभिः ॥

Verse 26

स्तुतो मंगलसूक्तैश्च प्रणतश्च पुनःपुनः । तेभ्यो दत्ताभयः शंभुः पप्रच्छ कुशलं मुदा

स्तुतो मङ्गलसूक्तैश्च प्रणतश्च पुनःपुनः । तेभ्यो दत्ताभयः शम्भुः पप्रच्छ कुशलं मुदा ॥

Verse 27

ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुः प्रबद्धकरसंपुटाः । क्षेत्रे निवसतां नाथ सदानः कुशलोदयः

ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुः प्रबद्धकरसंपुटाः । क्षेत्रे निवसतां नाथ सदानः कुशलोदयः ॥

Verse 28

विशेषतः कृतोऽस्माभिः साक्षान्नयनगोचरः । त्वं यत्स्वरूपं श्रुतयो न विदुः परमार्थतः

विशेषतः कृतोऽस्माभिः साक्षान्नयनगोचरः । त्वं यत्स्वरूपं श्रुतयो न विदुः परमार्थतः ॥

Verse 29

सदैवाकुशलं तेषां ये त्वत्क्षेत्रपराङ्मुखाः । चतुर्दशापि वै लोकास्तेषां नित्यं पराङ्मुखाः

सदैवाकुशलं तेषां ये त्वत्क्षेत्रपराङ्मुखाः। चतुर्दशापि वै लोकास्तेषां नित्यं पराङ्मुखाः॥

Verse 30

येषां हृदि सदैवास्ते काशीत्वाशीविषां गद । संसाराशीविषविषं न तेषां प्रभवेत्क्वचित्

येषां हृदि सदैवास्ते काशीत्वाशीविषां गद। संसाराशीविषविषं न तेषां प्रभवेत्क्वचित्॥

Verse 31

गर्भरक्षामणिर्मंत्रः काशीवर्णद्वयात्मकः । यस्य कंठे सदा तिष्ठेत्तस्याकुशलता कुतः

गर्भरक्षामणिर्मंत्रः काशीवर्णद्वयात्मकः। यस्य कंठे सदा तिष्ठेत्तस्याकुशलता कुतः॥

Verse 32

सुधां पिबति यो नित्यं काशीवर्णद्वयात्मिकाम् । स नैर्जरीं दशां हित्वा सुधैव परिजायते

सुधां पिबति यो नित्यं काशीवर्णद्वयात्मिकाम्। स नैर्जरीं दशां हित्वा सुधैव परिजायते॥

Verse 33

श्रुतं कर्णामृतं येन काशीत्यक्षरयुग्मकम् । न समाकणर्यत्येव स पुनर्गर्भजां कथाम्

श्रुतं कर्णामृतं येन काशीत्यक्षरयुग्मकम्। न समाकर्णयत्येव स पुनर्गर्भजां कथाम्॥

Verse 34

काशी रजोपि यन्मूर्ध्नि पतेदप्यनिलाहतम् । चंद्रशेखरतन्मूर्धा भवेच्चंद्रकलांकितः

काशीरजोऽपि यन्मूर्ध्नि पतेदनिलाहतम् । तस्य मूर्धा चन्द्रशेखरमूर्धेव चन्द्रकलाङ्किता भवेत् ॥

Verse 35

प्रसंगतोपि यन्नेत्रपथमानंदकाननम् । यातं तेत्र न जायंते नेक्षेरन्पितृकान नम्

प्रसङ्गतोऽपि यन्नेत्रपथमानन्दकाननम् । दृष्ट्वा न पुनरायाति जन्मभूमिं न पितृकाननं पश्यति ॥

Verse 36

गच्छता तिष्ठता वापि स्वपता जाग्रताथवा । काशीत्येष महामंत्रो येन जप्तः सनिर्भयः

गच्छता तिष्ठता वापि स्वपता जाग्रतापि वा । ‘काशी’त्येष महामन्त्रः जप्तो येन स निर्भयः ॥

Verse 37

येन बीजाक्षरयुगं काशीति हृदि धारितम् । अबीजानि भवंत्येव कर्मबीजानि तस्य वै

येन बीजाक्षरयुगं ‘काशी’ति हृदि धारितम् । तस्य कर्मबीजान्येव अबीजानि भवन्ति वै ॥

Verse 38

काशी काशीति काशीति जपतो यस्य संस्थितिः । अन्यत्रापि सतस्तस्य पुरो मुक्तिः प्रकाशते

काशी काशीति काशीति जपतो यस्य संस्थितिः । अन्यत्रापि वसतः तस्य पुरो मुक्तिः प्रकाशते ॥

Verse 39

क्षेममूर्तिरियं काशी क्षेममूर्तिर्भवान्भव । क्षेममूर्तिस्त्रिपथगा नान्यत्क्षेमत्रयं क्वचित्

क्षेममूर्तिरियं काशी, क्षेममूर्तिर्भवान् भव। क्षेममूर्तिस्त्रिपथगा; नान्यत्क्षेमत्रयं क्वचित्॥

Verse 40

ब्राह्मणानामिति वचः क्षेत्रभक्तिविबृंहितम् । निशम्य गिरिजाकांतस्तुतोष नितरां हरः

ब्राह्मणानामिति वचः क्षेत्रभक्तिविबृंहितम्। निशम्य गिरिजाकान्तस्तुतोष नितरां हरः॥

Verse 41

प्रोवाच च प्रसन्नात्मा धन्या यूयं द्विजर्षभाः । येषामिहेदृशी भक्तिर्मम क्षेत्रेतिपावने

प्रोवाच च प्रसन्नात्मा धन्या यूयं द्विजर्षभाः। येषामिहेदृशी भक्तिर्मम क्षेत्रेतिपावने॥

Verse 42

जाने सत्त्वमया जाताः क्षेत्रस्यास्य निषेवणात् । नीरजस्का वितमसः संसारार्णवपारगाः

जाने सत्त्वमया जाताः क्षेत्रस्यास्य निषेवणात्। नीरजस्का वितमसः संसारार्णवपारगाः॥

Verse 43

वाराणस्यास्तु ये भक्तास्ते भक्ता मम निश्चितम् । जीवन्मुक्ता हि ते नूनं मोक्षलक्ष्म्या कटाक्षिताः

वाराणस्यास्तु ये भक्तास्ते भक्ता मम निश्चितम्। जीवन्मुक्ता हि ते नूनं मोक्षलक्ष्म्या कटाक्षिताः॥

Verse 44

यैश्च काशीस्थितो जंतुरल्पकोपि विरोधितः । तैर्वै विश्वंभरा सर्वा मया सह विरोधिता

यैः काशीस्थितो जन्तुरल्पकोऽपि विरोधितो वा हिंसितः, तैरेव मया सह विश्वम्भरा सर्वा नूनं विरोधिता।

Verse 45

वाराणस्याः स्तुतिमपि यो निशम्यानुमोदते । अपि ब्रह्मांडमखिलं ध्रुवं तेनानुमोदितम्

वाराणस्याः स्तुतिमपि यः श्रुत्वा हर्षेणानुमोदते, तेन ध्रुवमखिलं ब्रह्माण्डं सम्यगनुमोदितम्।

Verse 46

निवसंति हि ये मर्त्या अस्मिन्नानंदकानने । ममांतःकरणे ते वै निवसेयुरकल्मषाः

अस्मिन्नानन्दकानने ये मर्त्या निवसन्ति, तेऽकल्मषा मम अन्तःकरणे वै निवसन्ति।

Verse 47

निवसंति मम क्षेत्रे मम भक्तिं प्रकुर्वते । मम लिंगधरा ये तु तानेवोपदिशाम्यहम्

ये मम क्षेत्रे निवसन्ति मम भक्तिं च प्रकुर्वते, मम लिङ्गधरा ये तु तानेव अहम् उपदिशामि।

Verse 48

निवसंति मम क्षेत्रे मम भक्तिं न कुर्वते । मम लिंगधरा ये नो न तानुपदिशाम्यहम्

ये मम क्षेत्रे निवसन्ति मम भक्तिं न कुर्वते, मम लिङ्गधरा अपि सन्तो न तानहम् उपदिशामि।

Verse 49

काशी निर्वाणनगरी येषां चित्ते प्रकाशते । ते मत्पुरः प्रकाशंते नैःश्रेयस्या श्रिया वृताः

येषां हृदि निर्वाणनगरी काशी प्रकाशते, ते मत्पुरेऽपि प्रकाशन्ते, नैःश्रेयसश्रियावृताः।

Verse 50

मोक्षलक्ष्मीरियं काशी न येभ्यः परिरोचते । स्वर्लक्ष्मीं कांक्षमाणेभ्यः पतितास्ते न संशयः

मोक्षलक्ष्मीरेषा काशी; येभ्यः सा न परिरोचते, स्वर्लक्ष्मीं कांक्षमाणास्ते पतिता एव, न संशयः।

Verse 51

काथीं संकाक्षमाणानां पुरुषार्थचतुष्टयम् । पुरः किंकरवत्तिष्ठेन्ममानुग्रहतो द्विजाः

काशीं संकाक्षमाणानां पुरुषार्थचतुष्टयम्, ममानुग्रहतो द्विजाः, पुरः किंकरवत्तिष्ठेत्।

Verse 52

आनंदकानने ह्यत्र ज्वलद्दावानलोस्म्यहम् । कर्मबीजानि जंतूनां ज्वालये न प्ररोहये

आनन्दकाननेऽत्राहं ज्वलद्दावानलो यथा; जंतूनां कर्मबीजानि ज्वालये, न पुनः प्ररोहये।

Verse 53

वस्तव्यं सततं काश्यां यष्टव्योहं प्रयत्नतः । जेतव्यौ कलिकालौ च रंतव्या मुक्तिरंगना

सततं काश्यां वस्तव्यं, प्रयत्नतोऽहं यष्टव्यः; कलिकालौ जेतव्यौ, मुक्तिरङ्गना च रन्तव्या।

Verse 54

प्राप्यापि काशीं दुर्बुद्धिर्यो न मां परिसेवते । तस्य हस्तगताप्याशु कैवल्यश्रीः प्रणश्यति

प्राप्यापि काशीं यो दुर्बुद्धिर्मां न परिसेवते । तस्य हस्तगतैवाशु कैवल्यश्रीः प्रणश्यति ॥

Verse 55

धन्या मद्भक्तिलक्ष्माणो ब्राह्मणाः काशिवासिनः । यूयं यच्चेतसो वृत्तेर्न दूरेहं न काशिका

धन्या मद्भक्तिलक्ष्माणो ब्राह्मणाः काशिवासिनः । यूयं यच्चेतसो वृत्तेर्न दूरेऽहं न काशिका ॥

Verse 56

दातव्यो वो वरः कोत्र व्रियतां मे यथारुचि । प्रेयांसो मे यतो यूयं क्षेत्रसंन्यासकारिणः

दातव्यो वो वरः कोऽत्र व्रियतां मे यथारुचि । प्रेयांसो मे यतो यूयं क्षेत्रसंन्यासकारिणः ॥

Verse 57

इति पीत्वा महेशानमुखक्षीराब्धिजां सुधाम् । परितृप्ता द्विजाः सर्वे वव्रुर्वरमनुत्तमम्

इति पीत्वा महेशानमुखक्षीराब्धिजां सुधाम् । परितृप्ता द्विजाः सर्वे वव्रुर्वरमनुत्तमम् ॥

Verse 58

ब्राह्मणा ऊचुः । उमापते महेशान सर्वज्ञ वर एष नः । काशी कदापि न त्याज्या भवता भवतापहृत्

ब्राह्मणा ऊचुः । उमापते महेशान सर्वज्ञ वर एष नः । काशी कदापि न त्याज्या भवता भवतापहृत् ॥

Verse 59

वचनाद्ब्राह्मणानां तु शापो मा प्रभवत्विह । कदाचिदपि केषांचित्काश्यां मोक्षांतरायकः

ब्राह्मणवचनजन्यः शापोऽत्र कदाचन न प्रभवतु; काश्यां केषांचिदपि मोक्षस्य कदापि अन्तरायो मा भवतु।

Verse 60

तव पादाबुंजद्वंद्वे निर्द्वंद्वा भक्तिरस्तु नः । आ कलेवरपातं च काशीवासोस्तु नोनिशम्

तव पादाब्जयुगलेऽस्माकं निर्द्वन्द्वा भक्तिर्भवतु; देहपातपर्यन्तं च नित्यं काशीवासोऽस्तु नः।

Verse 61

किमन्येन वरेणेश देय एष वरो हि नः । अवधेह्यंधकध्वंसिन्वरमन्यं वृणीमहे

वरदेश, अन्येन वरेण किं प्रयोजनम्? एष एव नो वरः। अन्धकध्वंसिन्, एतं वरं देहि; वयमन्यं वरं न वृणीमहे।

Verse 62

तव प्रतिनिधी कृत्यास्माभिस्त्वद्भक्तिभावितैः । प्रतिष्ठितेषु लिंगेषु सान्निध्यं भवतोऽस्त्विह

त्वद्भक्तिभावितैरस्माभिः तव प्रतिनिधयः कृत्याः प्रतिष्ठाप्यन्ते; प्रतिष्ठितेषु लिङ्गेष्विह भवतः सान्निध्यं भवतु।

Verse 63

श्रुत्वेति तेषां वाक्यानि तथास्त्विति पिनाकिना । प्रोचेऽन्योपि वरो दत्तो ज्ञानं वश्च भविष्यति

तेषां वाक्यानि श्रुत्वा पिनाकी ‘तथास्तु’ इति प्रोवाच; अपरश्च वरो दत्तः—युष्मासु ज्ञानमपि भविष्यति।

Verse 64

पुनः प्रोवाच देवेशो निशामयत भो द्विजाः । हितं वः कथयाम्यत्र तदनुष्ठीयतां ध्रुवम्

पुनर्देवेशः प्रोवाच—निशामयत भो द्विजाः। अत्र वः हितमेव कथयामि; तद् ध्रुवमनुष्ठीयताम्॥

Verse 65

सेव्योत्तरवहा नित्यं लिंगमर्च्यं प्रयत्नतः । दमो दानं दया नित्यं कर्तव्यं मुक्तिकांक्षिभिः

उत्तरवहां नित्यं सेव्या, लिङ्गं च प्रयत्नतः अर्च्यम्। दमो दानं दया नित्यं मुक्तिकाङ्क्षिभिः कर्तव्यम्॥

Verse 66

इदमेव रहस्यं च कथितं क्षेत्रवासिनाम् । मतिः परहिता कार्या वाच्यं नोद्वेगकृद्वचः

इदमेव रहस्यं क्षेत्रवासिनां कथितम्। परहिते मतिḥ कार्या, नोद्वेगकरं वचो वाच्यम्॥

Verse 67

मनसापि न कर्तव्यमेनोत्र विजिगीषुणा । अत्रत्यमक्षयं यस्मात्सुकृतं सुकृतेतरम्

विजिगीषुणा अत्र मनसापि एनो न कर्तव्यम्। अत्र यत्कृतं कर्म अक्षयं भवति—सुकृतं वा दुष्कृतं वा॥

Verse 68

अन्यत्र यत्कृतं पापं तत्काश्यां परिणश्यति । वाराणस्यां कृतं पापमंतर्गेहे प्रणश्यति

अन्यत्र कृतं पापं काश्यां आगत्य विनश्यति। वाराणस्यां कृतं पापं तु अन्तर्गेहे एव प्रणश्यति॥

Verse 69

अंतर्गेहे कृतं पापं पैशाच्यनरकावहम् । पिशाचनरकप्राप्तिर्गच्छत्येव बहिर्यदि

अन्तर्गेहे कृतं पापं पैशाच्यनरकावहम् । बहिर्यदि गच्छत्येव पिशाचनरकं व्रजेत् ॥

Verse 70

न कल्पकोटिभिः काश्यां कृतं कर्म प्रमृज्यते । किंतु रुद्रपिशाचत्वं जायतेऽत्रायुतत्रयम्

न कल्पकोटिभिः काश्यां कृतं कर्म प्रमृज्यते । किंतु रुद्रपिशाचत्वं जायतेऽत्रायुतत्रयम् ॥

Verse 71

वाराणस्यां स्थितो यो वै पातकेषु रतः सदा । योनिं प्राप्यापि पैशाचीं वर्षाणामयुतत्रयम्

वाराणस्यां स्थितो यो वै पातकेषु रतः सदा । योनिं प्राप्यापि पैशाचीं वर्षाणामयुतत्रयम् ॥

Verse 72

पुनरत्रैव निवसञ्ज्ञानं प्राप्स्यत्यनुत्तमम् । तेन ज्ञानेथ संप्राप्ते मोक्षमाप्स्यत्यनुत्तमम्

पुनरत्रैव निवसञ्ज्ञानं प्राप्स्यत्यनुत्तमम् । तेन ज्ञानेथ संप्राप्ते मोक्षमाप्स्यत्यनुत्तमम् ॥

Verse 73

दुष्कृतानि विधायेह बहिः पंचत्वमागताः । तेषां गतिं प्रवक्ष्यामि शृणुत द्विजसत्तमाः

दुष्कृतानि विधायेह बहिः पंचत्वमागताः । तेषां गतिं प्रवक्ष्यामि शृणुत द्विजसत्तमाः ॥

Verse 74

यामाख्या मे गणाः संति घोरा विकृतमूर्त्तयः । मूषायां ते धमंत्यादौ क्षेत्रदुष्कृतकारिणः

यामाख्या मम गणाः सन्ति घोराः विकृतमूर्तयः। ते क्षेत्रे दुष्कृतकारिणो जनान् आदौ मूषायां ध्मापयन्ति॥

Verse 75

नयंत्यनूपप्रायां च ततः प्राचीं दुरासदाम् । वर्षाकाले दुराचारान्पातयंति महाजले

ततः तेऽनूपप्रायां नयन्ति, पश्चात् प्राचीं दुरासदाम्। वर्षाकाले दुराचारान् महाजले पातयन्ति॥

Verse 76

जलौकाभिः सपक्षाभिर्दंदशूकैर्जलोद्भवैः । दुर्निवारैश्च मशकैर्दश्यंते ते दिवानिशम्

जलौकाभिः सपक्षैश्च जलोद्भवैर्दंशशूकैः। दुर्निवारैश्च मशकैः ते दिवानिशं दश्यन्ते॥

Verse 77

ततो यामैर्हिमर्तौ ते नीयंतेऽद्रौ हिमालये । अशनावरणैर्हीनाः क्लेश्यंते ते दिवानिशम्

ततो हिमर्तौ यामैः ते हिमालयेऽद्रौ नीयन्ते। अशनावरणहीनाः ते दिवानिशं क्लिश्यन्ते॥

Verse 78

मरुस्थले ततो ग्रीष्मे वारिवृक्षविवर्जिते । दिवाकरकरैस्तीव्रैस्ताप्यंते ते पिपासिताः

ततो ग्रीष्मे मरुस्थले वारिवृक्षविवर्जिते। तीव्रैर्दिवाकरकरैः पिपासिताः ते ताप्यन्ते॥

Verse 79

क्लेशितास्ते गणैरुग्रैर्यातनाभिः समंततः । इत्थं कालमसंख्यातमानीयंते ततस्त्विह

उग्रैर्गणैः समन्ततः नानायातनाभिः क्लेशितास्ते, इत्थं कालमसंख्येयम् आनीयन्ते; ततः परं इह नीयन्ते।

Verse 80

निवेदयंति ते यामाः कालराजांतिके ततः । कालराजोपि तान्द्रष्ट्वा कर्मसंस्मार्य दुष्कृतम्

ततः ते यामाः कालराजान्तिके तान् निवेदयन्ति; कालराजोऽपि तान् दृष्ट्वा दुष्कृतं कर्म संस्मरति।

Verse 81

विवस्त्रान्क्षुत्तृषार्तांश्च लग्नपृष्ठोदरत्वचः । अन्यै रुद्रपिशाचैश्च सहसंयोजयत्यपि

विवस्त्रान् क्षुत्तृषार्तांश्च लग्नपृष्ठोदरत्वचः, अन्यैः रुद्रपिशाचैश्च सह बलात् संयोजयत्यपि।

Verse 82

ततो रुद्रपिशाचास्ते भैरवानुचराः सदा । सहंते क्लममत्यर्थं क्षुत्तृष्णोग्रत्वसंभवम्

ततो ते रुद्रपिशाचाः भैरवानुचराः सदा, क्षुत्तृष्णोग्रत्वसम्भवं क्लमम् अत्यर्थं सहन्ते।

Verse 83

आहारं रुधिरोन्मिश्रं ते लभंते कदाचन । एवं त्र्ययुतसंख्याकं कालं तत्रातिदुःखिताः

ते कदाचन रुधिरोन्मिश्रम् आहारं लभन्ते; एवं त्र्ययुतसंख्याकं कालं तत्र अतिदुःखिताः वसन्ति।

Verse 84

श्मशानस्तंभमभितो नीयंते कंठपाशिताः । पिपासिता अपि न तेंऽबुस्पर्शमपि चाप्नुयुः

श्मशानस्तम्भं परितो नीयन्ते कण्ठपाशबद्धाः। पिपासिताः सन्तोऽपि तेऽम्बुस्पर्शमपि न प्राप्नुवन्ति॥

Verse 85

अथ संक्षीणपापास्ते कालभैरवदर्शनात् । इहैव देहिनो भूत्वा मुच्यंते ते ममाज्ञया

अथ कालभैरवदर्शनात् संक्षीणपापास्ते। इहैव देहिनो भूत्वा ममाज्ञया मुच्यन्ति ते॥

Verse 86

तस्मान्न कामयेतात्र वाङ्मनःकर्मणाप्यघह म् । शुचौ पथि सदा स्थेयं महालाभमभीप्सुभिः

तस्मात् तत्र वाङ्मनःकर्मणाप्यघं न कामयेत्। महालाभमभीप्सुभिः शुचौ पथि सदा स्थेयम्॥

Verse 87

नाविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । ममानुग्रहमासाद्य गच्छत्येव परां गतिम्

नाविमुक्ते मृतः कश्चित् किल्बिषी नरकं याति। ममानुग्रहमासाद्य स गच्छत्येव परां गतिम्॥

Verse 88

अनाशनं यः कुरुते मद्भक्त इह सुव्रतः । न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

यो मद्भक्तः सुव्रत इह अनाशनं करोति। तस्य कल्पकोटिशतैरपि पुनरावृत्तिर्न विद्यते॥

Verse 89

अशाश्वतमिदं ज्ञात्वा मानुष्यं बहुकिल्विषम् । अविमुक्तं सदा सेव्यं संसारभयमोचकम्

अशाश्वतं बहुकिल्विषं च मानुष्यं ज्ञात्वा, संसारभयमोचकं अविमुक्तं सदा सेव्यं।

Verse 90

नान्यत्पश्यामि जंतूनां मुक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । सर्वपापप्रशमनीं प्रायश्चित्तं कलौ युगे

वाराणसीपुरीं विना जंतूनां नान्यत् पश्यामि; सा सर्वपापप्रशमनी कलौ युगे प्रायश्चित्तस्वरूपा।

Verse 91

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

जन्मांतरसहस्रेषु समुपार्जितं यत्पापं, अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं क्षयं व्रजति।

Verse 92

जन्मांतरसहस्रेषु युंजन्योगी यदाप्नुयात् । तदिहैव परो मोक्षो मरणादधि गम्यते

जन्मांतरसहस्रेषु युंजन्योगी यदाप्नुयात्, स परो मोक्ष इहैव मरणादपि गम्यते।

Verse 93

तिर्यग्योनिगताः सत्त्वा ये विमुक्तकृतालयाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेपि यांति परां गतिम्

तिर्यग्योनिगताः सत्त्वा ये विमुक्तकृतालयाः, कालेन निधनं प्राप्तास्तेऽपि परां गतिं यान्ति।

Verse 94

अविमुक्तं न सेवंते ये मूढास्तमसावृताः । विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसंति पुनः पुनः

अविमुक्तं न सेवन्ते ये मूढास्तमसावृताः। ते विण्मूत्ररेतसां मध्ये पुनः पुनर्वसन्ति॥

Verse 95

अविमुक्तं समासाद्य यो लिंगं स्थापयेत्सुधीः । कल्पकोटिशतैर्वापि नास्ति तस्य पुनर्भवः

अविमुक्तं समासाद्य यो लिङ्गं स्थापयेत्सुधीः। कल्पकोटिशतैर्वापि नास्ति तस्य पुनर्भवः॥

Verse 96

ग्रहनक्षत्रताराणां कालेन पतनं ध्रुवम् । अविमुक्ते मृतानां तु पतनं नैव विद्यते

ग्रहनक्षत्रताराणां कालेन पतनं ध्रुवम्। अविमुक्ते मृतानां तु पतनं नैव विद्यते॥

Verse 97

ब्रह्महत्यां नरः कृत्वा पश्चात्संयतमानसः । प्राणांस्त्यजति यः काश्यां स मुक्तो नात्र संशयः

ब्रह्महत्यां नरः कृत्वा पश्चात्संयतमानसः। प्राणांस्त्यजति यः काश्यां स मुक्तो नात्र संशयः॥

Verse 98

स्त्रियः पतिव्रता याश्च मम भक्तिसमाहिताः । अविमुक्ते मृता विप्रा यांति ताः परमां गतिम्

स्त्रियः पतिव्रता याश्च मम भक्तिसमाहिताः। अविमुक्ते मृता विप्रा यान्ति ताः परमां गतिम्॥

Verse 99

अत्रोत्क्रमणकालेहं स्वयमेव द्विजोत्तमाः । दिशामि तारकं ब्रह्म देही स्याद्येन तन्मयः

अत्र काश्यां देहत्यागकालेऽहं स्वयमेव द्विजोत्तमाः तारकं ब्रह्म—मोक्षप्रदं मन्त्रं—दिशामि; येन देही तद्रूपतां, तन्मयतां च गच्छति।

Verse 100

मन्मना मम भक्तश्च मयि सर्वार्पितक्रियः । यथा मोक्षमिहाप्नोति न तथान्यत्रकुत्रचित्

मन्मना मम भक्तश्च मयि सर्वार्पितक्रियः; स काश्यामिह मोक्षमाप्नोति, यथा नान्यत्र कुत्रचित्।

Verse 110

महादानेन चान्यत्र यत्फलं लभ्यते नरैः । अविमुक्ते तु काकिण्यां दत्तायां तदवाप्यते

अन्यत्र महादानेन यत्फलं नरैर्लभ्यते, अविमुक्ते तु काकिण्यां दत्तायां तदेवावाप्यते।

Verse 120

तेपि साक्षाद्विरूपाक्षं प्रत्यक्षीकृत्य वाडवाः । प्रहृष्टमनसोऽत्यंतं प्रययुः स्वस्वमाश्रयम्

तेऽपि वाडवाः साक्षाद्विरूपाक्षं प्रत्यक्षीकृत्य, अत्यन्तप्रहृष्टमनसः स्वस्वमाश्रयं प्रययुः।

Verse 122

स्कंद उवाच । पठित्वा पाठयित्वा च रहस्याख्यानमुत्तमम् । श्रद्धालुः पातकैर्मुक्तः शिवलोके महीयते

स्कन्द उवाच—रहस्याख्यानमुत्तमं पठित्वा पाठयित्वा च, श्रद्धालुः पातकैर्मुक्तः शिवलोके महीयते।