Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

कृतानुज्ञोथ हरिणा भ्रूभंगेन स तापसः । कृतप्रणामो हृष्टात्मा वरयामास केशवम्

Transliteration

kṛtānujñotha hariṇā bhrūbhaṃgena sa tāpasaḥ | kṛtapraṇāmo hṛṣṭātmā varayāmāsa keśavam

Translation

हरिणा भ्रूभङ्गमात्रेण कृतानुज्ञः स तापसः कृतप्रणामो हृष्टात्मा केशवं वरं याचितुम् आरब्धवान्।

Word by Word

• कृतानुज्ञः: having received permission
• कृतानुज्ञः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अनुज्ञा (कृदन्त; √कृ + अनु-√ज्ञा)
• Form: भूतकृदन्त-समास (कृता अनुज्ञा यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (to ‘तापसः’)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• हरिणा: by Hari (Viṣṇu)
• हरिणा: Karana (Instrument/Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• भ्रूभङ्गेन: by a movement of the eyebrows
• भ्रूभङ्गेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भ्रू + भङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भ्रुवोः भङ्गः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• तापसः: the ascetic
• तापसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृतप्रणामः: having made obeisance
• कृतप्रणामः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + प्रणाम (कृदन्त; √कृ)
• Form: भूतकृदन्त-समास (कृतः प्रणामः येन), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• हृष्टात्मा: joyful-minded
• हृष्टात्मा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट + आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (हृष्टः आत्मा यस्य/हृष्ट आत्मा)

• वरयामास: chose/asked (for a boon)
• वरयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; (वृ = वरणे ‘to choose/ask’)

• केशवम्: Keśava
• केशवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual narration within Kāśīkhaṇḍa)

Characters & Entities

• Viṣṇu (Hari, Keśava)
• Agnibindu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine approval may be subtle, and the devotee responds with reverence (praṇāma) before making requests.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not stated here; the narrative is moving toward the sanctification of Pañcanada Hrada in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

The devotional act of praṇāma (bowing) is exemplified, though no formal ritual rules are given.