Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20
Devanagari script
नागा ऊचुः । मातर्वयं त्वदाह्वानाद्विहाय क्रीडनं बलात् । प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति
Transliteration
nāgā ūcuḥ | mātarvayaṃ tvadāhvānādvihāya krīḍanaṃ balāt | prāptāḥ prahṛṣṭā mṛṣṭānnaṃ dāsyatyadya prasūriti
Translation
नागा ऊचुः—मातर्, त्वदाह्वानात् बलात् क्रीडनं विहाय वयं प्राप्ताः; प्रहृष्टाः स्म, ‘अद्य प्रसूर्मृष्टान्नं नूनं दास्यति’ इति मन्यमानाः।
Word by Word
नागाःthe serpents
नागाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → ऊचुः
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचन; परस्मैपदम्
मातर्O mother
मातर्:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन
वयम्we
वयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुषार्थे सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
त्वत्-आह्वानात्from your summons; because of your call
त्वत्-आह्वानात्:
Hetu/Apadana (Cause/Ablative source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आह्वान (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष-समासः (‘त्वदाह्वान’ = ‘your call’); नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
विहायhaving left; abandoning
विहाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootहा (धातु) + वि (उपसर्ग) → विहाय (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः; त्यक्त्वा इत्यर्थे
क्रीडनम्play; sport
क्रीडनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्रीडन (प्रातिपदिक; क्रीड्-धातोः भाव/कर्मणि)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
बलात्forcibly; by force
बलात्:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः (adverbial ablative: ‘forcibly’)
प्राप्ताःhave come; arrived
प्राप्ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकाले कृदन्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
प्रहृष्टाःdelighted
प्रहृष्टाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्रहृष्ट (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम्; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
मृष्ट-अन्नम्delicious food
मृष्ट-अन्नम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृष्ट (कृदन्त/प्रातिपदिक; मृज्/मृष्) + अन्न (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (‘मृष्टम् अन्नम्’), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दास्यतिwill give
दास्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु) → दास्यति
Formलृट्-लकारः (Simple Future), प्रथमपुरुषः, एकवचन; परस्मैपदम्
अद्यtoday
अद्य:
Avyaya (Temporal/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
प्रसूःthe mother (Kadrū)
प्रसूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रसू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इतिthus
इति:
Avyaya (Quotative/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणसूचक-अव्यय
Speaker
Nāgas (Kādraveyas)
Visual Art Cues
Scene: Young nāgas, playful moments halted, glide toward their mother with hopeful faces; bowls/platters of imagined food contrast with the looming shadow of a deceitful task.
Characters & Entities
K
KadrūN
Nāgas (Kādraveyas)FAQs
It sets up the reversal where expectation of comfort turns into moral conflict—warning against complacency.
No tirtha is specified in this dialogue verse.
None; it is conversational narration.