Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 30
Devanagari script
धराधरेंद्रस्य धरातिसुंदरा न मां तथास्यापि धिनोति धूर्जटे । धरागतापीह न या ध्रुवंधरा पुरीधुरीणा तव काशिका यथा
Transliteration
dharādhareṃdrasya dharātisuṃdarā na māṃ tathāsyāpi dhinoti dhūrjaṭe | dharāgatāpīha na yā dhruvaṃdharā purīdhurīṇā tava kāśikā yathā
Translation
धूर्जटे, धराधरेन्द्रस्यापि धरातिसुन्दरा भूमिर्न मां तथा ह्लादयति; धरातले स्थितापि तव पुरीधुरीणा ध्रुवधरा काशिका यथा।
Word by Word
धराधरेन्द्रस्यof the lord of mountains
धराधरेन्द्रस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधराधरेन्द्र (प्रातिपदिक) = धराधर + इन्द्र (समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (धराधराणाम् इन्द्रः)
धरातिसुन्दराexceedingly beautiful (earthly)
धरातिसुन्दरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootधरातिसुन्दर (प्रातिपदिक) = धरा + अति + सुन्दर (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (अतिसुन्दरा धरा-सम्बद्धा)
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negative particle)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तथाthus / in that way
तथा:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner)
अस्यof this / of him
अस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
अपिalso / even
अपि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
धिनोतिaffects / troubles
धिनोति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootधि (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; धि-धातोः (धिनोति)
धूर्जटेO Dhūrjaṭi (Śiva)
धूर्जटे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधूर्जटि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
धरागताhaving come to earth
धरागता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootधरागत (प्रातिपदिक) = धरा + गत (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; गत-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकृदन्त)
अपिeven
अपि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also/even)
इहhere
इह:
Adverbial (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
याwhich
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यत्
ध्रुवंधराthe steadfast earth / firm support
ध्रुवंधरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुवंधरा (प्रातिपदिक) = ध्रुवम् + धरा (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (ध्रुवा धरा)
पुरीधुरीणाbearing the burden of the city
पुरीधुरीणा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपुरीधुरीण (प्रातिपदिक) = पुरी + धुरीण (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (पुर्याः धुरीणः/धुरीणा = भारवाहकः)
तवyour
तव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
काशिकाKāśikā (Kāśī)
काशिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाशिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
यथाas / like
यथा:
Comparison (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/like)
Speaker
Pārvatī
Characters & Entities
P
PārvatīŚ
Śiva (Dhūrjaṭa)K
Kāśī (Kāśikā)H
Himālaya (implied by 'dharādhareṃdra')FAQs
Spiritual preeminence outweighs mere natural beauty; Kāśī’s sanctity surpasses even the most splendid regions.
Kāśī (Vārāṇasī), called the foremost of cities.
None explicitly; the verse motivates devotion and pilgrimage by asserting Kāśī’s unmatched merit.