Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84
Devanagari script
महानसाधिकृतयो वेपमानास्ततो मुहुः । क्षुधार्तमपि भूपालमिदं मंदं व्यजिज्ञपन्
Transliteration
mahānasādhikṛtayo vepamānāstato muhuḥ | kṣudhārtamapi bhūpālamidaṃ maṃdaṃ vyajijñapan
Translation
ततो महानसाधिकृतयः मुहुर्मुहुः वेपमानाः, क्षुधार्तमपि भूपालं प्रति इदं मंदं व्यजिज्ञपन्।
Word by Word
महानस-अधिकृतयःthe kitchen officials
महानस-अधिकृतयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहानस (प्रातिपदिक) + अधिकृत (कृदन्त, √कृ)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) 'अधिकृत' = appointed; तत्पुरुषः (महानसे अधिकृताः)
वेपमानाःtrembling
वेपमानाः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवेप् (धातु)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ)
ततःthen; thereafter
ततः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तद्-प्रत्ययान्तम् (adverb: 'then/from there')
मुहुःagain and again; repeatedly
मुहुः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of frequency)
क्षुधा-आर्तम्distressed by hunger
क्षुधा-आर्तम्:
Karma (Qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षुधा (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त, √ऋ/आर्द्)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); तत्पुरुषः (तृतीया-तत्पुरुषः: क्षुधया आर्तः)
अपिeven; also
अपि:
Sambandha (Additive/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also/even)
भूपालम्the king
भूपालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन
इदम्this (message)
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
मन्दम्softly; gently
मन्दम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
व्यजिज्ञपन्informed; reported
व्यजिज्ञपन्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञप् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः वि-; causative sense 'to inform'
Speaker
Skanda (narrating)
Visual Art Cues
Scene: Kitchen officers, repeatedly trembling, approach the king in the dining hall; their faces show fear and respect. The king’s hunger is visible, yet they speak softly, reporting the troubling situation.
Characters & Entities
B
Bhūpāla (king)M
Mahānasa-adhikṛta (kitchen officials)FAQs
Dharma includes respectful conduct and truthful reporting, delivered with humility and care.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None.