Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग कथां पापप्रणाशिनीम् । नैःश्रेयस्याः श्रियोहेतुमविमुक्त समाश्रयाम्

स्कन्द उवाच—शृण्वगस्त्य महाभाग, कथां पापप्रणाशिनीम्; नैःश्रेयसश्रियः हेतुम्, अविमुक्तं समाश्रयाम्।

Verse 2

परं ब्रह्म यदाम्नातं निष्प्रपंचं निरात्मकम् । निर्विकल्पं निराकारमव्यक्तं स्थूलसूक्ष्मवत्

परं ब्रह्म यदाम्नातं निष्प्रपञ्चं निरात्मकम्; निर्विकल्पं निराकारम्, अव्यक्तं स्थूलसूक्ष्मवत्।

Verse 3

तदेतत्क्षेत्रमापूर्य स्थितं सर्वगमप्यहो । किमन्यत्र न शक्तोसौ जंतून्मोचयितुं भवात्

तदेतत् क्षेत्रमापूर्य स्थितं सर्वगमप्यहो; किमन्यत्र न शक्तोऽसौ जन्तून् मोचयितुं भवात्?

Verse 4

भवो ध्रुवं यदत्रैव मोचयेत्तं निशामय । महत्या योगयुक्त्या वा महादानैरकामिकैः

भवो ध्रुवं यदत्रैव मोचयेत् तं निशामय; अन्यत्र महत्या योगयुक्त्या वा महादानैरकामिकैः।

Verse 5

सुमहद्भिस्तपोभिर्वा शिवोन्यत्र विमोचयेत् । योगयुक्तिं न महतीं न दानानि महांति च

अन्यत्र शिवो मोक्षं सुमहद्भिस्तपोभिरेव विमोचयेत्; काश्यां तु न महती योगयुक्तिर्न महान्ति दानानि च अपेक्षितानि।

Verse 6

न तपांस्यतिदीर्घाणि काश्यां मुक्त्यै शिवोर्थयेत् । वियुनक्ति न यत्काश्या उपसर्गे महत्यपि

काश्यां मुक्त्यर्थं शिवो नातिदीर्घाणि तपांसि अर्थयेत्; महत्युपसर्गेऽपि काश्या जनं न वियुनक्ति।

Verse 7

अयमेव महायोग उपयोगस्त्विहा परः । नियमेन तु विश्वेशे पुष्पं पत्रं फलं जलम्

अयमेवात्र परो महायोगोपयोगः—नियमेन भक्त्या विश्वेशाय पुष्पं पत्रं फलं जलं वा समर्पयेत्।

Verse 8

यद्दत्तं सुमनोवृत्त्या महादानं तदत्र वै । मुक्तिमंडपिकायां च क्षणं यत्स्थिरमास्यते

यदत्र सुमनोवृत्त्या दत्तं तदेव महादानं भवति; मुक्तिमण्डपिकायां च क्षणमात्रं स्थिरमासनं अपि फलप्रदम्।

Verse 9

स्नात्वा गंगामृते शुद्धे तप एतदिहोत्तमम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा यत्काश्यां परिदीयते । तुला पुरुष एतस्याः कलां नार्हति षोडशीम्

शुद्धे गङ्गामृते स्नात्वा एतदेवात्रोत्तमं तपः—भिक्षवे सत्कृत्य काश्यां भिक्षां परिदीयते; एतस्य पुण्यस्य षोडशीं कलामपि तुलापुरुषो न अर्हति।

Verse 10

हृदि संचिंत्य विश्वेशं क्षणं यद्विनिमील्यते । देवस्य दक्षिणे भागे महायोगोयमुत्तमः

हृदि विश्वेशं सम्यक् सञ्चिन्त्य क्षणमात्रं निमील्यते यदा। देवस्य दक्षिणभागे काश्यां एष महायोगोऽयमुत्तमः॥

Verse 11

इदमेव तपोत्युग्रं यदिंद्रिय विलोलताम् । निषिध्य स्थीयते काश्यां क्षुत्तापाद्यवमन्य च

इदमेव तपोऽत्युग्रं यदिन्द्रियविलोलताम्। निषिध्य काश्यां स्थीयते क्षुत्तापाद्यवमन्य च॥

Verse 12

मासि मासि यदाप्येत व्रताच्चांद्रायणात्फलम् । अन्यत्र तदिहाप्येत भूतायां नक्तभोजनात्

मासि मासि यदाप्येत व्रताच्चान्द्रायणात्फलम्। अन्यत्र तदिहाप्येत भूतायां नक्तभोजनात्॥

Verse 13

मासोपवासादन्यत्र यत्फलं समुपार्ज्यते । श्रद्धयैकोपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

मासोपवासादन्यत्र यत्फलं समुपार्ज्यते। श्रद्धयैकोपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्॥

Verse 14

चातुर्मास्य व्रतात्प्रोक्तं यदन्यत्र महाफलम् । एकादश्युपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

चातुर्मास्यव्रतात्प्रोक्तं यदन्यत्र महाफलम्। एकादश्युपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्॥

Verse 15

षण्मासान्न परित्यागाद्यदन्यत्र फलं लभेत् । शिवरात्र्युपवासेन तत्काश्यां जायते ध्रुवम्

षण्मासान् यावदनन्यपरित्यागव्रतेन यदन्यत्र फलं लभ्यते, तदेव शिवरात्र्युपवासेन काश्यां ध्रुवं जायते।

Verse 16

वर्षं कृत्वोपवासानि लभेदन्यत्र यद्व्रती । तत्फलं स्यात्त्रिरात्रेण काश्यामविकलं मुने

अन्यत्र वर्षं यावदुपवासान् कृत्वा व्रती यद् फलं लभते, तत्फलं मुने काश्यां त्रिरात्रेणाविकलं स्यात्।

Verse 17

मासिमासि कुशाग्रांबु पानादन्यत्र यत्फलम् । काश्यामुत्तरवाहिन्यामेकेन चुलुकेन तत्

मासिमासि कुशाग्रस्पृष्टाम्बुपानादन्यत्र यत्फलं, तदेव काश्यामुत्तरवाहिन्यां एकेन चुलुकेन लभ्यते।

Verse 18

अनंतो महिमा काश्याः कस्तं वर्णयितुं प्रभुः । विपत्तिमिच्छतो जंतोर्यत्रकर्णे जपः शिवः

अनन्तो महिमा काश्याः; कस्तं वर्णयितुं समर्थः? यत्र विपत्तिकालेऽपि जन्तोः कर्णे शिवो जपः (तारकः) उपदिश्यते।

Verse 19

शंभुस्तत्किंचिदाचष्टे म्रियमाणस्य जन्मिनः । कर्णेऽक्षरं यदाकर्ण्य मृतोप्यमृततां व्रजेत्

शम्भुः म्रियमाणस्य जन्मिनः कर्णे किञ्चिदक्षरमाचष्टे; तदक्षरं श्रुत्वा मृतोऽप्यमृततां व्रजेत्।

Verse 20

स्मारं स्मारं स्मररिपोः पुरीं त्वमिव शंकरः । अदुनोन्मंदरं यातो बहुशस्तदवाप्तये

स्मररिपोः पुरीं काशीं पुनः पुनः स्मरन् त्वमपि शंकर इव, तामेव परमोत्कृष्टां प्राप्तुं बहुशोऽदुनोन्मन्दरं गतवान्।

Verse 21

अगस्त्य उवाच । स्वकार्यनिपुणैः स्वामिन्गीर्वाणैरतिदारुणैः । त्याजितोहं पुरीं काशीं हरो त्याक्षीत्कुतः प्रभुः

अगस्त्य उवाच—स्वामिन्, स्वकार्यनिपुणैः अतिदारुणैर्गीर्वाणैः काशीपुरी त्याजितोऽहम्; प्रभुः हरः कथं तां त्यजेत्?

Verse 22

पराधीनोहमिव किं देवदेवः पिनाकवान् । काशिकां सोऽत्यजत्कस्मान्निर्वाणमणिराशिकाम्

अहं पराधीन इव किं देवदेवः पिनाकी? स कस्मात् काशिकां निर्वाणमणिराशिकां त्यजेत्?

Verse 23

स्कंद उवाच । मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथामिमाम् । तत्याज च यथा स्थाणुः काशीं विध्युपरोधतः

स्कन्द उवाच—मित्रावरुणसम्भूत, इमां कथां कथयामि; यथा स्थाणुः विन्ध्योपरोधतः काशीं तत्याज।

Verse 24

प्रार्थितस्त्वं यथा लेखैः परोपकृतये मुने । द्रुहिणेन तथा रुद्रः स्वरक्षण विचक्षणः

मुने, परोपकृतये लेखैः प्रार्थितस्त्वं यथा; तथा द्रुहिणेन स्वक्षेत्ररक्षणे विचक्षणो रुद्रः प्रार्थितः।

Verse 25

अगस्त्य उवाच । कथं स भगवान्रुद्रो द्रुहिणेन कृपांबुधिः । प्रार्थितोभूत्किमर्थं च तन्मे ब्रूहि षडानन

अगस्त्य उवाच—कथं स भगवान् रुद्रो द्रुहिणेन कृपाम्बुधिः प्रार्थितोऽभूत्, किमर्थं च? तन्मे ब्रूहि, षडानन।

Verse 26

स्कंद उवाच । पाद्मेकल्पे पुरावृत्ते मनोः स्वायंभुवेंतरे । अनावृष्टिरभूद्विप्र सर्वभूतप्रकंपिनी

स्कन्द उवाच—विप्र, पाद्मकल्पे पुरावृत्ते मनोः स्वायम्भुवेऽन्तरे सर्वभूतप्रकम्पिनी अनावृष्टिरभूत्।

Verse 27

तया तु षष्टिहायिन्या पीडिताः प्राणिनोऽखिलाः । केचिदंबुधितीरेषु गिरिद्रोणीषु केचन

तया तु षष्टिहायिन्या पीडिताः प्राणिनोऽखिलाः। केचिदम्बुधितीरेषु, गिरिद्रोणीषु केचन।

Verse 28

महानिम्नेषु कच्छेषु मुनिवृत्त्या जनाः स्थिताः । अरण्यान्यवनिर्जाता ग्रामखर्वट वर्जिता

महानिम्नेषु कच्छेषु मुनिवृत्त्या जनाः स्थिताः। अरण्यान्यवनीर्जाता ग्रामखर्वटवर्जिता।

Verse 29

क्रव्यादा एव सर्वेषु नगरेषु पुरेषु च । आसन्नभ्रंलिहो वृक्षाः सर्वत्र क्षोणिमंडले

क्रव्यादा एव सर्वेषु नगरेषु पुरेषु च। आसन्नभ्रंलिहो वृक्षाः सर्वत्र क्षोणिमण्डले।

Verse 30

चौरा एव महाचौरैरुल्लुठ्यंत इतस्ततः । मांसवृत्त्योपजीवंति प्राणिनः प्राणरक्षिणः

चौरा एव महाचौरैरुल्लुठ्यंत इतस्ततः । मांसवृत्त्योपजीवंति प्राणिनः प्राणरक्षिणः

Verse 31

अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि । प्रयत्नो विफलस्त्वासीत्सृष्टेः सृष्टिकृतस्तदा

अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि । प्रयत्नो विफलस्त्वासीत्सृष्टेः सृष्टिकृतस्तदा

Verse 32

चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात् । प्रजासु क्षीयमाणासु क्षीणा यज्ञादिकाः क्रियाः

चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात् । प्रजासु क्षीयमाणासु क्षीणा यज्ञादिकाः क्रियाः

Verse 33

तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन् । ततश्चिंतयता स्रष्ट्रा दृष्टो राजर्षिसत्तमः

तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन् । ततश्चिंतयता स्रष्ट्रा दृष्टो राजर्षिसत्तमः

Verse 34

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः । मनोरन्वयजो वीरः क्षात्रो धर्म इवोदितः

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः । मनोरन्वयजो वीरः क्षात्रो धर्म इवोदितः

Verse 35

रिपुंजय इति ख्यातो राजा परपुरंजयः । अथ ब्रह्मा तमासाद्य बहुगौरवपूर्वकम्

रिपुञ्जय इति ख्यातो राजा परपुरञ्जयः । अथ ब्रह्मा तमासाद्य बहुगौरवपूर्वकं तमभ्यभाषत् ॥

Verse 36

उवाच वचनं राजन्रिपुंजय महामते । इलां पालय भूपाल ससमुद्राद्रिकाननाम्

उवाच वचनं राजन् रिपुञ्जय महामते । इलां पालय भूपाल ससमुद्राद्रिकाननाम् ॥

Verse 37

नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति । अनंगमोहिनीं नाम्ना वासुकिः शीलभूषणाम्

नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति । अनङ्गमोहिनीं नाम्ना वासुकिः शीलभूषणाम् ॥

Verse 38

दिवोपि देवा दास्यंति रत्नानि कुसुमानि च । प्रजापालनसंतुष्टा महाराज प्रतिक्षणम्

दिवोऽपि देवा दास्यन्ति रत्नानि कुसुमानि च । प्रजापालनसन्तुष्टा महाराज प्रतिक्षणम् ॥

Verse 39

दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि । मत्प्रभावाच्च नृपते दिव्यं सामर्थ्यमस्तु ते

दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि । मत्प्रभावाच्च नृपते दिव्यं सामर्थ्यमस्तु ते ॥

Verse 40

परमेष्ठिवचः श्रुत्वा ततोसौ राजसत्तमः । वेधसं बहुशः स्तुत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह

परमेष्ठिवचः श्रुत्वा स राजसत्तमो नृपः । वेधसं बहुशः स्तुत्वा ततः प्रोवाच तद्वचः ॥

Verse 41

राजोवाच । पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले । कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया

राजोवाच— पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले । कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया ॥

Verse 42

ब्रह्मोवाच । त्वयि राज्यं प्रकुर्वाणे देवो वृष्टिं विधास्यति । पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः

ब्रह्मोवाच— त्वयि राज्यं प्रकुर्वाणे देवो वृष्टिं विधास्यति । पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः ॥

Verse 43

राजोवाच । पितामह महामान्य त्रिलोकी करणक्षम । महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे

राजोवाच— पितामह महामान्य त्रिलोकीकरणक्षम । महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे ॥

Verse 44

किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं तन्मदर्थं करोषि चेत् । ततः करोम्यहं राज्यं पृथिव्यामसपत्नवत्

किञ्चिद्विज्ञप्तुकामोऽहं तन्मदर्थं करोषि चेत् । ततः करोम्यहं राज्यं पृथिव्यामसपत्नवत् ॥

Verse 45

ब्रह्मोवाच । अविलंबेन तद्ब्रूहि कृतं मन्यस्व पार्थिव । यत्ते हृदि महाबाहो तवादेयं न किंचन

ब्रह्मोवाच—अविलम्बेन तद् ब्रूहि, पार्थिव; कृतं मन्यस्व। यत्ते हृदि, महाबाहो, तवादेयं न किंचन॥

Verse 46

राजोवाच । यद्यहं पृथिवीनाथः सर्वलोकपितामह । तदादिविष दो देवा दिवि तिष्ठंतु मा भुवि

राजोवाच—यद्यहं पृथिवीनाथः, सर्वलोकपितामह; तदादिदेवाः दिवि तिष्ठन्तु, मा भुवि॥

Verse 47

देवेषु दिवितिष्ठत्सु मयि तिष्ठति भूतले । असपत्नेन राज्येन प्रजासौख्यमवाप्स्यति

देवेषु दिवि तिष्ठत्सु, मयि तिष्ठति भूतले। असपत्नेन राज्येन प्रजासौख्यमवाप्स्यति॥

Verse 48

तथेति विश्वसृक्प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः । पटहं घोषयांचक्रे दिवं देवा व्रजंत्विति

तथेति विश्वसृजा प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः। पटहं घोषयामास—दिवं देवा व्रजन्त्विति॥

Verse 49

मा गच्छंत्विह वै नागा नराः स्वस्था भवंत्वितः । मयि प्रशासति क्षोणीं सुराः स्वस्था भवंत्विति

मा गच्छन्त्विह वै नागाः, नराः स्वस्था भवन्त्वितः। मयि प्रशासति क्षोणीं, सुराः स्वस्था भवन्त्विति॥

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह । यावद्विज्ञप्तुकामोभूत्तावदीशोब्रवीद्विधिम्

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह । यावद्विज्ञप्तुमिच्छन् स तावदीशोऽब्रवीद्विधिम् ॥

Verse 51

लोकेश्वर समायाहि मंदरो नाम भूधरः । कुशद्वीपादिहागत्य तपस्तप्येत दुष्करम्

लोकेश्वर समायाहि मन्दरो नाम भूधरः । कुशद्वीपादिहागत्य तपस्तप्येत दुष्करम् ॥

Verse 52

यावस्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते । इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो नंदिभृंगिपुरोगमः

यावत्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते । इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो नन्दिभृङ्गिपुरोगमः ॥

Verse 53

जगाम वृषमारुह्य मंदरो यत्र तिष्ठति । उवाच च प्रसन्नात्मा देवदेवो वृषध्वज

जगाम वृषमारुह्य मन्दरो यत्र तिष्ठति । उवाच च प्रसन्नात्मा देवदेवो वृषध्वजः ॥

Verse 54

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम । सोथ श्रुत्वा महेशानं देवदेवं त्रिलोचनम्

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम । सोऽथ श्रुत्वा महेशानं देवदेवं त्रिलोचनम् ॥

Verse 55

प्रणम्य बहुशो भूमावद्रिरेतद्व्यजिज्ञपत् । लीलाविग्रहभृच्छंभो प्रणतैक कृपानिधे

भूमौ बहुशः प्रणम्याद्रिरिदं व्यजिज्ञपत्— “लीलाविग्रहभृच्छम्भो, प्रणतैककृपानिधे, मम निवेदनं शृणु।”

Verse 56

सर्वज्ञोपि कथं नाम न वेत्थ मम वांछितम् । शरणागतसंत्राण सर्ववृत्तांतकोविद

“सर्वज्ञोऽपि कथं नाम न वेत्थ मम वाञ्छितम्? शरणागतसंत्राण, सर्ववृत्तान्तकोविद!”

Verse 57

सर्वेषां हृदयानंद शर्वसर्वगसर्वकृत् । यदि देयो वरो मह्यं स्वभावादृषदात्मने

“सर्वेषां हृदयानन्द, शर्व सर्वग सर्वकृत्; यदि देयो वरो मह्यं स्वभावादृषदात्मने।”

Verse 58

याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभंजक । ततोऽविमुक्तक्षेत्रस्य साम्यं ह्यभिलषाम्यहम्

“याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभञ्जक; ततोऽविमुक्तक्षेत्रस्य साम्यं ह्यभिलषाम्यहम्।”

Verse 59

कुशद्वीप उमा सार्धं नाथाद्य सपरिच्छदः । मन्मौलौ विहितावासः प्रयात्वेष वरो मम

“कुशद्वीपं सपरिच्छदः नाथोऽद्य उमासार्धं प्रयातु; मन्मौलौ विहितावासः—एष वरो मम।”

Verse 60

सर्वेषां सर्वदः शंभुः क्षणं यावद्विचिंतयेत् । विज्ञातावसरो ब्रह्मा तावच्छंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रणम्याग्रेसरो भूत्वा मौलौ बद्धकरद्वयः

सर्वेषां सर्वदः शम्भुः क्षणमात्रं व्यचिन्तयत्। अवसरं विज्ञाय ब्रह्मा तदा शम्भुमभ्यभाषत्—प्रणम्य पुरतः स्थित्वा मौलौ कृताञ्जलिः॥

Verse 61

ब्रह्मोवाच । विश्वेश जगतांनाथ पत्या व्यापारितोस्म्यहम् । कृतप्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्

ब्रह्मोवाच—विश्वेश जगन्नाथ, पत्याऽऽज्ञया प्रवर्तितोऽस्म्यहम्। त्वत्प्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्॥

Verse 62

प्रयत्नेन मया सृष्टा सा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया । अवृष्ट्या षष्टिहायिन्या तत्र नष्टाऽप्रजा भुवि

प्रयत्नेन मया सृष्टा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया। षष्टिवर्षानवृष्ट्या तत्र भुवि नष्टाः प्रजाः॥

Verse 63

अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत् । ततो रिपुंजयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः

अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत्। ततो रिपुञ्जयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः॥

Verse 64

मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः । चकार समयं सोपि महावीर्यो महातपाः

मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः। स च समयं चकारैव महावीर्यो महातपाः॥

Verse 65

तवाज्ञया चेत्स्थास्यंति सर्वे दिविषदो दिवि । नागलोके तथा नागास्ततो राज्यं करोम्यहम्

तवाज्ञया यदि सर्वे दिविषदो दिवि स्थास्यन्ति, तथा नागलोके नागाश्च स्थास्यन्ति, तदा तदनुसारं राज्यं करोम्यहम्।

Verse 66

तथेति च मया प्रोक्तं प्रमाणीक्रियतां तु तत् । मंदराय वरो दत्तो भवेदेवं कृपानिधे

तथेति मया प्रोक्तं—तत् तु प्रमाणीक्रियताम्। मन्दराय वरो दत्तः; एवमेव भवतु, हे कृपानिधे।

Verse 67

तस्य राज्ञः प्रजास्त्रातुं भूयाच्चैष मनोरथः । मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः

तस्य राज्ञः प्रजाः त्रातुं भूयादेष मनोरथः। मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः।

Verse 68

मर्त्यानां गणना क्वेह निमेषार्ध निमेषिणाम् । देवोपि निर्मलं मत्वा मंदरं चारुकंदरम्

मर्त्यानां गणना क्वेह, निमेषार्ध-निमेषिणामपि अगण्या हि। देवोऽपि मन्दरं चारुकन्दरं निर्मलं मत्वा समादधात्।

Verse 69

विधेश्च गौरवं रक्षंस्तथोरी कृतवान्हरः । जंबूद्वीपे यथा काशी निर्वाणपददा सदा

विधेर्गौरवं रक्षन् हरस्तथोरीकृतवान्। जम्बूद्वीपे यथा काशी सदा निर्वाणपददा।

Verse 70

तथा बहुतिथं कालं द्वीपोभूत्सोपि मंदरः । यियासुना च देवेन मंदरं चित्रकंदरम्

एवं बहुतीर्थं कालं स मन्दरोऽपि द्वीप इवाभवत्। निर्गन्तुमिच्छता देवेन चित्रकन्दरयुक्तं मन्दरं समालोक्य समुपेयिवान्॥

Verse 71

निजमूर्तिमयं लिंगमविज्ञातं विधेरपि । स्थापितं सर्वसिद्धीनां स्थापकेभ्यः समर्पितुम्

निजमूर्तिमयं लिङ्गमविज्ञातं विधेरपि। स्थाप्य सर्वसिद्धीनां स्थापकेभ्यः समर्पणाय॥

Verse 72

विपन्नानां च जंतूनां दातुं नैःश्रेयसीं श्रियम् । सर्वेषामिह संस्थानां क्षेत्रं चैवाभिरक्षितुम्

विपन्नानां च जन्तूनां दातुं नैःश्रेयसीं श्रियम्। सर्वेषामिह संस्थानां क्षेत्रं चैवाभिरक्षितुम्॥

Verse 73

मंदराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना । विमुक्तं लिंगरूपेण अविमुक्तमतः स्मृतम्

मन्दराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना। विमुक्तं लिङ्गरूपेण, अविमुक्तमतः स्मृतम्॥

Verse 74

पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि

पुरा नन्दवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम्। अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि॥

Verse 75

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिङ्गयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत् ॥

Verse 76

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा क्षेत्रेऽविमुक्तके । विमुक्त एव भवति सर्वस्मात्कर्मबंधनात्

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं दृष्ट्वा क्षेत्रेऽविमुक्तके । विमुक्त एव भवति सर्वस्मात्कर्मबन्धनात् ॥

Verse 77

अर्चंति विश्वे विश्वेशं विश्वेशोर्चति विश्वकृत् । अविमुक्तेश्वरं लिंगं भुविमुक्तिप्रदायकम्

अर्चन्ति विश्वे विश्वेशं विश्वेशोऽर्चति विश्वकृत् । अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं भुवि मुक्तिप्रदायकम् ॥

Verse 78

पुरा न स्थापितं लिंगं कस्यचित्केनचित्क्वचित् । किमाकृति भवेल्लिंगं नैतद्वेत्त्यपि कश्चन

पुरा न स्थापितं लिङ्गं कस्यचित्केनचित्क्वचित् । किमाकृतिः भवेल्लिङ्गं नैतद्वेत्त्यपि कश्चन ॥

Verse 79

आकारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा ब्रह्माच्युतादयः । लिंगं संस्थापयामासुर्वसिष्ठाद्यास्तथषर्यः

आकारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा ब्रह्माच्युतादयः । लिङ्गं संस्थापयामासुर्वसिष्ठाद्यास्तथर्षयः ॥

Verse 80

आदिलिंगमिदं प्रोक्तमविमुक्तेश्वरं महत् । ततो लिंगांतराण्यत्र जातानि क्षितिमंडले

आदिलिङ्गमिदं प्रोक्तम् अविमुक्तेश्वरं महत्। तस्मादत्र क्षितिमण्डले लिङ्गान्तराणि समुत्पन्नानि॥

Verse 81

अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात् । क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा

अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात्। क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 82

अविमुक्तेश्वरं लिंगं स्मृत्वा दूरगतोपि च । जन्मद्वयकृतात्पापात्क्षणादेव विमुच्यते

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं स्मृत्वा दूरगतोऽपि च। जन्मद्वयकृतात्पापात् क्षणादेव विमुच्यते॥

Verse 83

अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च । त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्

अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च। त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्॥

Verse 84

यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पंचसु जन्मसु । अविमुक्तेश संस्पर्शात्तत्क्षयेदेव नान्यथा

यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पञ्चसु जन्मसु। अविमुक्तेशसंस्पर्शात् तत्क्षयेदेव नान्यथा॥

Verse 85

अर्चयित्वा महालिंगमविमुक्तेश्वरं नरः । कृतकृत्यो भवेदत्र न च स्याज्जन्मभाक्कुतः

अविमुक्तेश्वरं महालिङ्गम् अर्चयित्वा नरः अत्र कृतकृत्यो भवति; कुतः पुनर्जन्मभाक् स्यात्?

Verse 86

स्तुत्वा नत्वार्चयित्वा च यथाशक्ति यथामति । अविमुक्ते विमुक्तेशं स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते

यथाशक्ति यथामति स्तुत्वा नत्वा च अर्चयित्वा च—अविमुक्ते विमुक्तेशः स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते।

Verse 87

अनादिमदिदं लिंगं स्वयं विश्वेश्वरार्चितम् । काश्यां प्रयत्नतः सेव्यमविमुक्तं विमुक्तये

अनादिमत् इदं लिङ्गं स्वयं विश्वेश्वरार्चितम्; काश्यां प्रयत्नतः अविमुक्तं सेव्यम्—विमुक्तये।

Verse 88

संति लिंगान्यनेकानि पुण्येष्वायतनेषु च । आयांति तानि लिंगानि माघीं प्राप्य चतुदर्शीम्

सन्ति लिङ्गानि अनेकानि पुण्येषु आयतनेषु च; माघीं चतुर्दशीं प्राप्य तानि लिङ्गानि आयान्ति।

Verse 89

कृष्णायां माघभूतायामविमुक्तेश जागरात् । सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग्भवेत्

कृष्णायां माघचतुर्दश्याम् अविमुक्तेशजागरात्; सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग् भवेत्।

Verse 90

नानायतनलिंगानि चतुर्वर्गप्रदान्यपि । माघकृष्णचतुर्दश्यामविमुक्तमुपासते

नानायतनसमुद्भूतानि लिङ्गानि चतुर्वर्गप्रदान्यपि माघकृष्णचतुर्दश्यां अविमुक्तं श्रद्धया समुपासते।

Verse 91

किं बिभेति नरो धीरः कृतादघशिलोच्चयात् । अविमुक्तेश लिंगस्य भक्ति वज्रधरो यदि

कृतपापशिलोच्चयात् किं बिभेति धीरनरः, यदि स अविमुक्तेशलिङ्गे वज्रधरा भक्तिं वहति।

Verse 92

क्वाविमुक्तं महालिंगं चतुर्वर्गफलोदयम् । क्व पापि पापशैलोऽल्पो यःक्षयेन्नामसंभृतः

क्व अविमुक्तस्य महालिङ्गं चतुर्वर्गफलोदयम्, क्व च पापिनः अल्पः पापशैलः—यो नाममात्रेणैव क्षीयते।

Verse 93

अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते । यैर्न दृष्टं विमूढास्तेऽविमुक्तं लिंगमुत्तमम्

अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते, ये न दृष्टवन्तः ते विमूढाः; अविमुक्तलिङ्गमुत्तमम्।

Verse 94

द्रष्टारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा दंडधरो यमः । दूरादेव प्रणमति प्रबद्धकरसंपुटः

अविमुक्तद्रष्टारं दृष्ट्वा दण्डधरः यमः दूरादेव प्रणमति, प्रबद्धकरसंपुटः।

Verse 95

धन्यं तन्नेत्रनिर्माणं कृतकृत्यौ तु तौ करौ । अविमुक्तेश्वरं येन याभ्यामैक्षिष्ट यः स्पृशेत्

धन्यं तन्नेत्रयोर्निर्माणं, कृतकृत्यौ तु तौ करौ; यैर्नरः अविमुक्तेश्वरं पश्यति, याभ्यां च तं स्पृशति।

Verse 96

त्रिसंध्यमविमुक्तेशं यो जपेन्नियतः शुचिः । दूरदेशविपन्नोपि काशीमृतफलं लभेत्

त्रिसन्ध्यं योऽविमुक्तेशं नियतः शुचिर्जपेत्; दूरदेशे विपन्नोऽपि काशीमरणफलಂ लभेत्।

Verse 97

अविमुक्तं महालिंगं दृष्ट्वा ग्रामांतरं व्रजेत् । लब्धाशुकार्यसंसिद्धिं क्षेमेण प्रविशेद्गृहम्

अविमुक्तं महालिङ्गं दृष्ट्वा ग्रामान्तरं व्रजेत्; लब्धाशुकार्यसंसिद्धिः क्षेमेण प्रविशेद्गृहम्।