Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 100
Devanagari script
बकशावकसंचारं लक्ष्मणासक्त सारसम् । मत्तबर्हिणसंघुष्टं कपिंजलकुलाकुलम्
Transliteration
bakaśāvakasaṃcāraṃ lakṣmaṇāsakta sārasam | mattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃ kapiṃjalakulākulam
Translation
बकशावकसञ्चारं लक्ष्मणासक्तसारसम् । मत्तबर्हिणसंघुष्टं कपिञ्जलकुलाकुलम् ॥
Word by Word
बकcrane/heron
बक:
Sambandha (Genitive sense in compound/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)
शावकyoung one, chick
शावक:
Sambandha (Genitive sense in compound/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)
संचारम्movement, roaming
संचारम्:
Viśeṣya (Qualified noun/विशेष्य)
TypeNoun
Rootसंचार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)
लक्ष्मणाwith Lakṣmaṇā (a name)
लक्ष्मणा:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootलक्ष्मणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (fem instrumental sg)
आसक्तattached, clinging
आसक्त:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआसक्त (√सञ्ज्/सक्त् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg); attached
सारसम्crane (sārasa bird)
सारसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसारस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)
मत्तintoxicated, excited
मत्त:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)
बर्हिणpeacock
बर्हिण:
Sambandha (Genitive sense in compound/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootबर्हिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)
संघुष्टम्echoing, resounding
संघुष्टम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंघुष्ट (√घुष् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (neuter nom/acc sg; resounded)
कपिंजलfrancolin/partridge
कपिंजल:
Sambandha (Genitive sense in compound/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकपिंजल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)
कुलflock, family
कुल:
Sambandha (Genitive sense in compound/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)
आकुलम्crowded, filled
आकुलम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)
Speaker
Skanda
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A bustling sacred grove: young herons step through shallows; paired sārasas linger affectionately; peacocks call loudly; kapiñjala flocks fill the branches, creating a festive natural chorus.
Characters & Entities
K
KāśīB
baka (heron)S
sārasa (crane)B
barhiṇa (peacock)K
kapiñjala (bird)FAQs
The holy land is recognized by auspicious life and joyful sound—nature itself becomes a witness to sacred merit (puṇya).
The verse continues the glorification of Kāśī’s grove-and-lake environment within Adhyāya 32.
None in this verse.