Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 51
Devanagari script
ततः स भगवान्विष्णुर्मौलावाज्ञां निधाय च । क्षणं ध्यानपरो भूत्वा तपस्येव मनो दधौ
Transliteration
tataḥ sa bhagavānviṣṇurmaulāvājñāṃ nidhāya ca | kṣaṇaṃ dhyānaparo bhūtvā tapasyeva mano dadhau
Translation
ततः स भगवान् विष्णुः मौलौ आज्ञां निधाय क्षणं ध्यानपरः अभवत्, तपस्येव मनो दधे॥
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तस्मात्/ततः (then)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मौलौon (his) head/crown
मौलौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmauli (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
आज्ञाम्command; order
आज्ञाम्:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootājñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
निधायhaving placed
निधाय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√dhā (धा, धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having placed)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootkṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; काल-परिमाण (accusative of duration)
ध्यानपरःintent on meditation
ध्यानपरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdhyāna (प्रातिपदिक) + para (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (ध्याने परः = devoted to meditation)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (भू, धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having become)
तपस्याausterity; penance
तपस्या:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘तपस्’ शब्दस्य स्त्री-रूपम्
इवas if; like
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-वाचक (comparative particle)
मनःmind
मनः:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
दधौplaced; fixed
दधौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dhā (धा, धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
Speaker
Skanda (deduced narrator for Kāśīkhaṇḍa context)
Characters & Entities
V
ViṣṇuŚ
Śiva’s command (ājñā, implied)FAQs
True greatness is shown by humility and disciplined contemplation—accepting divine instruction and turning inward through dhyāna and tapas.
Not explicitly; the verse continues the Kāśīkhaṇḍa narrative current centered on Kāśī’s sacred atmosphere.
Meditation (dhyāna) and an austerity-like resolve (tapas) are indicated as the immediate spiritual response.