Adhyaya 21

Verse 1

श्रीसूत उवाच । जटा तीर्थाभिधे तीर्थे सर्वपातकनाशने । स्नानं कृत्वा विशुद्धात्मा लक्ष्मीतीर्थं ततो व्रजेत्

श्रीसूत उवाच—जटातीर्थाभिधे सर्वपातकनाशने तीर्थे स्नानं कृत्वा विशुद्धात्मा ततः लक्ष्मीतीर्थं व्रजेत्।

Verse 2

यंयं कामं समुद्दिश्य लक्ष्मीतीर्थे द्विजोत्तमाः । स्नानं समाचरेन्मर्त्यस्तंतं कामं समश्नुते

हे द्विजोत्तमाः, लक्ष्मीतीर्थे मर्त्यः यंयं कामं समुद्दिश्य स्नानं समाचरेत्, स तं तं कामं समश्नुते।

Verse 3

महादारिद्र्यशमनं महाधान्यसमृद्धिदम् । महादुःखप्रशमनं महासंपद्विवर्धनम्

महादारिद्र्यशमनं महाधान्यसमृद्धिदं। महादुःखप्रशमनं महासंपद्विवर्धनम्॥

Verse 4

अत्र स्नात्वा धर्मपुत्रो महदैश्वर्यमाप्तवान् । इन्द्रप्रस्थे वसन्पूर्वं श्रीकृष्णेन प्रचोदितः

अत्र स्नात्वा धर्मपुत्रो महदैश्वर्यसमृद्धिमवाप; पूर्वमिन्द्रप्रस्थे वसन् श्रीकृष्णप्रेरितोऽभवत्।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । यथैश्वर्यं धर्मपुत्रो लक्ष्मीतीर्थे निमज्जनात् । आप्तवान्कृष्णवचनात्तन्नो ब्रूहि महामुने

ऋषय ऊचुः—लक्ष्मीतीर्थे निमज्जनाद्धर्मपुत्रः कृष्णवचनात् यथैश्वर्यमवाप? तन्नो ब्रूहि महामुने।

Verse 6

श्रीसूत उवाच । इन्द्रप्रस्थे पुरा विप्रा धृतराष्ट्रेण चोदिताः । न्यवसन्पांडवाः पंच महाबलपराक्रमाः

श्रीसूत उवाच—पुरा विप्राः, धृतराष्ट्रेण चोदिताः पञ्च पाण्डवाः महाबलपराक्रमाः इन्द्रप्रस्थे न्यवसन्।

Verse 7

इन्द्रप्रस्थं ययौ कृष्णः कदाचित्तान्निरीक्षितुम् । तमागतमेभिप्रेक्ष्य पांडवास्ते समुत्सुकाः

कदाचित् कृष्ण इन्द्रप्रस्थं ययौ तान् निरीक्षितुम्; तमागतं दृष्ट्वा ते पाण्डवाः समुत्सुकाः अभवन्।

Verse 8

स्वगृहं प्रापयामासुर्मुदा परमया युताः । कञ्चित्कालमसौ कृष्णस्तत्रावात्सीत्पुरोत्तमे

ते परमया मुदाऽऽन्विताः स्वगृहं तं प्रापयामासुः; कञ्चित्कालं स कृष्णस्तत्र पुरोत्तमे न्यवसत्।

Verse 9

कदाचित्कृष्णमाहूय पूजयित्वा युधिष्ठिरः । पप्रच्छ पुंडरीकाक्षं वासुदेवं जगत्पतिम्

कदाचिद् युधिष्ठिरः कृष्णम् आहूय, विधिवत् पूजयित्वा, पुंडरीकाक्षं जगत्पतिं वासुदेवं पप्रच्छ।

Verse 10

युधिष्ठिर उवाच । कृष्णकृष्ण महाप्राज्ञ येन धर्मेण मानवाः । लभंते महदैश्वर्यं तन्नो ब्रूहि महामते । इत्युक्तो धर्मपुत्रेण कृष्णः प्राह युधिष्ठिरम्

युधिष्ठिर उवाच— हे कृष्ण कृष्ण महाप्राज्ञ! येन धर्मेण मानवाः महदैश्वर्यं लभन्ते, तन्नो ब्रूहि महामते। इत्युक्तो धर्मपुत्रेण कृष्णः प्राह युधिष्ठिरम्।

Verse 11

श्रीकृष्ण उवाच । धर्मपुत्र महाभाग गन्धमादनपर्वते

श्रीकृष्ण उवाच— धर्मपुत्र महाभाग! गन्धमादनपर्वते…

Verse 12

लक्ष्मी तीर्थमिति ख्यातमस्त्यैश्वर्यैककारणम् । तत्र स्नानं कुरुष्व त्वमैश्वर्यं ते भविष्यति

लक्ष्मीतीर्थमिति ख्यातं तीर्थमस्त्यैश्वर्यैककारणम्। तत्र स्नानं कुरुष्व त्वम्; ऐश्वर्यं ते भविष्यति।

Verse 13

तत्र स्नानेन वर्धंते धनधान्यसमृद्धयः । सर्वे सपत्ना नश्यंति क्षात्रमेषां विवर्द्धते

तत्र स्नानेन वर्धन्ते धनधान्यसमृद्धयः। सर्वे सपत्ना नश्यन्ति, क्षात्रं चेषां विवर्धते।

Verse 14

तीर्थे सस्नुः पुरा देवा लक्ष्मीनामनि पुण्यदे । अलभन्त्सर्वमैश्वर्यं तेन पुण्येन धर्मज

पुरा देवाः लक्ष्मीनाम्नि पुण्यदे तीर्थे सस्नुः; तेनैव पुण्येन, धर्मज, सर्वमैश्वर्यमलभन्त।

Verse 15

असुरांश्च महावीर्यान्समरे जघ्नुरंजसा । मही लक्ष्मीश्च धर्मश्च तत्तीर्थस्नायिनां नृणाम्

ते समरे महावीर्यानसुरानञ्जसा जघ्नुः; तत्तीर्थस्नायिनां नृणां मही लक्ष्मीश्च धर्मश्च दृढं प्रतिष्ठते।

Verse 16

भविष्यत्यचिरादेव संशयं मा कृथा इह । तपोभिः क्रतुभिर्दानैराशीर्वादैश्च पांडव

भविष्यत्यचिरादेव; इह संशयं मा कृथाः। तपोभिः क्रतुभिर्दानैराशीर्वादैश्च, पाण्डव।

Verse 17

ऐश्वर्यं प्राप्यते यद्वल्लक्ष्मीतीर्थनिमज्जनात् । सर्वपापानि नश्यंति विप्रा यांति लयं सदा

यद्वल्लक्ष्मीतीर्थनिमज्जनादैश्वर्यं प्राप्यते, तथैव सर्वपापानि नश्यन्ति; विप्राश्च सदा लयं यान्ति।

Verse 18

व्याधयश्च विनश्यंति लक्ष्मीतीर्थनिषेवणात् । श्रेयः सुविपुलं लोके लभ्यते नात्र संशयः

लक्ष्मीतीर्थनिषेवणाद्व्याधयश्च विनश्यन्ति; लोके श्रेयः सुविपुलं लभ्यते, नात्र संशयः।

Verse 19

स्नानमात्रेण वै लक्ष्म्यास्तीर्थेऽस्मि न्धर्मनंदन । रंभामप्सरसां श्रेष्ठां लब्धवानवधो नृपः

हे धर्मनन्दन! अस्मिन् लक्ष्मीतीर्थे स्नानमात्रेणैव अवधो नृपः अप्सरसां श्रेष्ठां रम्भां लब्धवान्—एषा तीर्थस्य प्रत्यक्षमहिमा।

Verse 21

तस्मात्त्वमपि राजेंद्र लक्ष्मीतीर्थे शुभप्रदे । स्नात्वा वृकोदरमुखैरनुजैरपि संवृतः

तस्मात् हे राजेन्द्र! शुभप्रदे लक्ष्मीतीर्थे त्वमपि स्नात्वा, वृकोदरमुखैः अनुजैः सह संवृतः भव।

Verse 22

लप्स्यसे महतीं लक्ष्मीं जेष्यसे च रिपूनपि । संदेहो नात्र कर्तव्यः पैतृष्वसेय धर्मज

महतीं लक्ष्मीं त्वं लप्स्यसे, रिपून् अपि जेष्यसे। हे धर्मज, पैतृष्वसेय! अत्र संशयो न कर्तव्यः।

Verse 23

इत्युक्तो धर्मपुत्रोऽयं कृष्णेनाद्भुतदर्शनः । सानुजः प्रययौ शीघ्रं गन्धमादनपर्वतम्

इति कृष्णेन उक्तः अयं अद्भुतदर्शनः धर्मपुत्रः, सानुजः शीघ्रं गन्धमादनपर्वतं प्रययौ।

Verse 24

लक्ष्मी तीर्थं ततो गत्वा महदैश्वर्यकारणम् । सस्नौ युधिष्ठिरस्तत्र सानुजो नियमान्वितः

ततः सः महदैश्वर्यकारणं लक्ष्मीतीर्थं गत्वा, युधिष्ठिरः सानुजः नियमान्वितः तत्र सस्नौ।

Verse 25

लक्ष्मतीर्थस्य तोये स सर्वपातकनाशने । सानुजो मासमेकं तु सस्नौ नियमपूर्वकम्

लक्ष्मतीर्थस्य सर्वपातकनाशने तोये सानुजः स नियमपूर्वकं मासमेकं यावत् सस्नौ।

Verse 26

गोभूतिलहिरण्यादीन्ब्राह्मणेभ्यो ददौ बहून् । सानुजो धर्मपुत्रोऽसाविंद्रप्रस्थं ययौ ततः

गोभूमितिलहिरण्यादीन् बहून् ब्राह्मणेभ्यो ददौ; ततः सानुजो धर्मपुत्रोऽसाविन्द्रप्रस्थं ययौ।

Verse 27

राजसूयक्रतुं कर्तुं तत एच्छद्युधिष्ठिरः । कृष्णं समाह्वयामास यियक्षुर्धर्मनंदनं

ततः युधिष्ठिरो राजसूयक्रतुं कर्तुमैच्छत्; यियक्षुर्धर्मनन्दनः कृष्णं समाह्वयामास।

Verse 28

कृष्णो धर्मजदूतेन समाहूतः ससंभ्रमः । चतुर्भिरश्वैः संयुक्तं रथमा रुह्य वेगिनम्

धर्मजदूतेन समाहूतः कृष्णः ससंभ्रमः; चतुर्भिरश्वैः संयुक्तं वेगिनं रथमारुह्य।

Verse 29

सत्यभामासहचर इंद्रप्रस्थं समाययौ । तमागतं समालोक्य प्रमोदाद्धर्मनंदनः

सत्यभामासहचर इन्द्रप्रस्थं समाययौ; तमागतं समालोक्य प्रमोदाद्धर्मनन्दनः।

Verse 30

न्यवेदयत्स कृष्णाय राजसूयोद्यमं तदा । अन्वमन्यत कृष्णोपि तथैव क्रियतामिति

ततः स कृष्णाय तदा राजसूयस्योद्यमं न्यवेदयत्। कृष्णोऽपि तदन्वमन्यत्—“तथैव क्रियताम्” इति॥

Verse 31

वाक्यं च युक्तिसंयुक्तं धर्मपुत्रमभाषत । पैतृष्वस्रेय धर्मात्मञ्च्छृणु पथ्यं वचो मम

युक्तिसंयुक्तं वाक्यं च धर्मपुत्रमभाषत। “पैतृष्वस्रेय धर्मात्मन् शृणु पथ्यं वचो मम”॥

Verse 32

दुष्करो राजसूयोऽयं सर्वैरपि महीश्वरैः । अनेकशतपादातरथकुंजरवाजिमान्

दुष्करो राजसूयोऽयं सर्वैरपि महीश्वरैः। अनेकशतपादातरथकुञ्जरवाजिमान्॥

Verse 33

महीपतिरिमं यज्ञं कर्तुमर्हति नेतरः । दिशो दश विजेतव्या प्रथमं वलिना त्वया

महीपतिरिमं यज्ञं कर्तुमर्हति नेतरः। दिशो दश विजेतव्या प्रथमं वलिना त्वया॥

Verse 34

पराजितेभ्यः शत्रुभ्यो गृहीत्वा करमुत्तमम् । तेन कांचनजातेन कर्तव्योऽयं क्रतूत्तमः

पराजितेभ्यः शत्रुभ्यो गृहीत्वा करमुत्तमम्। तेन काञ्चनजातेन कर्तव्योऽयं क्रतूत्तमः॥

Verse 35

रोचये युक्तिविदहं न हि त्वां भीषयामि भोः । अतः क्रतुसमारंभात्पूर्वं दिग्विजयं कुरु

युक्तिविदहं त्वां रोचये; नाहं भो राजन् त्वां भीषयामि। अतः क्रतुसमारम्भात् पूर्वं दिग्विजयं कुरु॥

Verse 36

ततो धर्मात्मजः श्रुत्वा कृष्णस्य वचनं हितम् । प्रशंसन्देवकीपुत्रमाजुहाव निजानुजान्

ततो धर्मात्मजः कृष्णस्य हितं वचनं श्रुत्वा देवकीपुत्रं प्रशंसन् निजानुजान् आजुहाव॥

Verse 37

आहूय चतुरो भ्रातॄन्धर्मजः प्राह हर्षयन् । अयि भीम महाबाहो बहुवीर्य धनंजय

आहूय चतुरो भ्रातॄन् धर्मजः प्राह हर्षयन्—अयि भीम महाबाहो, बहुवीर्य धनंजय॥

Verse 38

यमौ च सुकुमागंगौ शत्रुसंहारदीक्षितौ । चिकीर्षामि महायज्ञं राजसूयमनुत्तमम्

यमौ च सुकुमाराङ्गौ शत्रुसंहारदीक्षितौ। चिकीर्षामि महायज्ञं राजसूयमनुत्तमम्॥

Verse 39

स च सर्वान्रणे जित्वा कर्तव्यः पृथिवीपतीन् । अतो विजेतुं भूपालांश्चत्वरोऽपि ससैनिकाः

स च सर्वान् रणे जित्वा कर्तव्यः पृथिवीपतीन्। अतो विजेतुं भूपालान् चत्वरोऽपि ससैनिकाः॥

Verse 40

दिशश्चतस्रो गच्छंतु भवंतो वीर्यवत्तराः । युष्माभिराहतैर्द्रव्यैः करिष्यामि महाक्रतुम्

दिशश्चतस्रो गच्छन्तु भवंतो वीर्यवत्तराः। युष्माभिराहृतैर्द्रव्यैः करिष्यामि महाक्रतुम्॥

Verse 41

इत्युक्ताः सादरं सर्वे वृकोदरमुखास्तदा । प्रसन्नवदना भूत्वा धर्मपुत्रानुजाः पुरात्

इत्युक्ताः सादरं सर्वे वृकोदरमुखास्तदा। प्रसन्नवदना भूत्वा धर्मपुत्रानुजाः पुरात्॥

Verse 42

राज्ञां जयाय सर्वासु निर्ययुर्दिक्षु पांडवाः । ते सर्वे नृपतीञ्जित्वा चतुर्दिक्षु स्थितान्बहून्

राज्ञां जयाय सर्वासु निर्ययुर्दिक्षु पांडवाः। ते सर्वे नृपतीञ्जित्वा चतुर्दिक्षु स्थितान्बहून्॥

Verse 43

स्ववशे स्थापयित्वा तान्नृपतीन्पांडुनंदनाः । तैर्दत्तं बहुधा द्रव्यमसंख्यातमनुत्तमम्

स्ववशे स्थापयित्वा तान्नृपतीन्पांडुनंदनाः। तैर्दत्तं बहुधा द्रव्यमसंख्यातमनुत्तमम्॥

Verse 44

आदाय स्वपुरं तूर्णमाययुः कृष्णसंश्रयाः । भीमः समाययौ तत्र महाबलपराक्रमः

आदाय स्वपुरं तूर्णमाययुः कृष्णसंश्रयाः। भीमः समाययौ तत्र महाबलपराक्रमः॥

Verse 45

शतभारसुवर्णानि समादाय पुरोत्तमम् । सहस्रं भारमादाय सुवर्णानां ततोऽर्जुनः

शतभारसुवर्णानि समादाय स पुरोत्तमं नगरं जगाम। ततः अर्जुनोऽपि सहस्रभारं सुवर्णानामादाय समाययौ॥

Verse 46

शक्रप्रस्थं समायातो महाबलपराक्रमः । शतभारं सुवर्णानां प्रगृह्य नकुलस्तथा

महाबलपराक्रमः स शक्रप्रस्थं समायातः। तथा नकुलोऽपि शतभारं सुवर्णानां प्रगृह्य समागतः॥

Verse 47

समागतो महातेजाः शक्रप्रस्थं पुरोत्तमम् । दत्तान्विभीषणेनाथ स्वर्णतालांश्चतुर्दश

महातेजाः स शक्रप्रस्थं पुरोत्तमं समागतः। विभीषणेन दत्तान् स्वर्णतालान् चतुर्दश आनीय॥

Verse 48

दाक्षिणात्यमहीपानां गृहीत्वा धनसंचयम् । सहदेवोपि सहसा समा यातो निजां पुरीम्

दाक्षिणात्यमहीपानां धनसञ्चयं गृहीत्वा सहदेवोऽपि सहसा निजां पुरीं समायातः॥

Verse 49

लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतान्यपि । सुवर्णानि ददौ कृष्णो धर्मपुत्राय यादवः

लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतान्यपि। यादवः कृष्णो धर्मपुत्राय सुवर्णानि ददौ बहूनि॥

Verse 50

स्वानुजैराहृतैरेवमसं ख्यातैर्महाधनैः । कृष्णदत्तैरसंख्यातैर्धनैरपि युधिष्ठिरः

एवं युधिष्ठिरोऽपि स्वानुजैराहृतैरसंख्यातैर्महाधनैः, तथा कृष्णदत्तैरपि असंख्यैर्धनैः समृद्धो बभूव।

Verse 51

कृष्णाश्रयोऽयजद्विप्रा राजसूयेन पांडवः । तस्मिन्यागे ददौ द्रव्यं ब्राह्मणेभ्यो यथेष्टतः

हे विप्राः, कृष्णाश्रयः पाण्डवो राजसूयेन यज्ञं चकार; तस्मिन्यागे च ब्राह्मणेभ्यो यथेष्टं द्रव्यं ददौ।

Verse 52

अन्नानि प्रददौ तत्र ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिरः । वस्त्राणि गाश्च भूमिं च भूषणानि ददौ तथा

तत्र युधिष्ठिरो ब्राह्मणेभ्योऽन्नानि प्रददौ; वस्त्राणि गाश्च भूमिं च भूषणानि तथा ददौ।

Verse 53

अर्थिनः परितुष्यंति यावता कांचनादिना । ततोपि द्विगुणं तेभ्यो दापयामास धर्मजः

यावता काञ्चनादिना अर्थिनः परितुष्येयुः, ततोऽपि द्विगुणं तेभ्यो धर्मजः दापयामास।

Verse 54

इयंति दत्तान्यर्थिभ्यो धनानि विविधान्यपि । इतीयत्तां परिच्छेत्तुं न शक्ता ब्रह्मकोटयः

एवं विविधानि धनानि अर्थिभ्यो दत्तानि; तेषाम् इयत्तां परिच्छेत्तुं ब्रह्मकोटयोऽपि न शक्ताः।

Verse 55

अर्थिभिर्दीयमानानि दृष्ट्वा तत्र धनानि वै । सर्वस्वमप्यहो राज्ञा दत्तमित्यब्रवीज्जनः

अर्थिभ्यः प्रदीयमानानि तत्र धनानि दृष्ट्वा जनाः प्रोचुः—“अहो! राज्ञा सर्वस्वमपि दत्तम्” इति।

Verse 57

स्वल्पं हि दत्तमर्थिभ्य इत्यवोचञ्जनास्तदा । इष्ट्वैवं राजसूयेन धर्मपुत्रः सहानुजः

तदा जनाः अप्यवोचन्—“अर्थिभ्यः स्वल्पमेव दत्तम्” इति। एवं राजसूयेन इष्ट्वा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः सहानुजः…

Verse 58

बहुवित्तसमृद्धः सन्रेमे तत्र पुरोत्तमे । लक्ष्मीतीर्थस्य माहात्म्याद्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

बहुवित्तसमृद्धः सन् स तत्र पुरोत्तमे रेमे। लक्ष्मीतीर्थस्य माहात्म्यात् धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।

Verse 59

लेभे सर्वमिदं विप्रा अहो तीर्थस्य वैभवम् । इदं तीर्थं महापुण्यं महा दारिद्यनाशनम्

“लेभे सर्वमिदं विप्राः—अहो तीर्थस्य वैभवम्! इदं तीर्थं महापुण्यं महादारिद्र्यनाशनम्।”

Verse 60

धनधान्यप्रदं पुंसां महापातकनाशनम् । महानरकसंहर्तृ महादुःखनिवर्तकम्

धनधान्यप्रदं पुंसां महापातकनाशनम्। महानरकसंहर्तृ महादुःखनिवर्तकम्॥

Verse 61

मोक्षदं स्वर्गदं नित्यं महाऋण विमोचनम् । सुकलत्रप्रदं पुंसां सुपुत्रप्रदमेव च

एतत् मोक्षप्रदं स्वर्गप्रदं च नित्यं, महदृणविमोचनं; पुंसां सुकलत्रप्रदं, सुपुत्रप्रदमेव च।

Verse 62

एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । एतद्वः कथितं विप्रा लक्ष्मीतीर्थस्य वैभवम्

एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति; एतद्वः कथितं विप्रा लक्ष्मीतीर्थस्य वैभवम्।

Verse 63

दुःस्वप्ननाशनं पुण्यं सर्वाभीष्टप्रसाधकम् । यः पठेदिममध्यायं शृणुते वा सभक्तिकम्

दुःस्वप्ननाशनं पुण्यं सर्वाभीष्टप्रसाधकम्; यः पठेदिममध्यायं शृणुते वा सभक्तिकम्।

Verse 64

धनधान्यसमृद्धः स्यात्स नरो नास्ति संशयः । भुक्त्वेह सकलान्भोगान्देहांते मुक्तिमाप्नुयात्

धनधान्यसमृद्धः स्यात् स नरो नास्ति संशयः; भुक्त्वेह सकलान्भोगान् देहान्ते मुक्तिमाप्नुयात्।